Q-1

a. What is sociology? – સોસીયોલોજી એટલે શું? 03

• સોશિયોલોજી એ બે શબ્દોનો બનેલો શબ્દ છે સોસાયટસ જે  લેટિન ભાષાનો શબ્દ છે. તેનો અર્થ સોસાયટી એવો થાય છે. લોજી એ ગ્રીક ભાષાનો શબ્દ લોગોસ ઉપરથી લોજી શબ્દ ઉતરી આવ્યો છે લોજીનો અર્થ અભ્યાસ કરવો અથવા સ્ટડી કરવી એવો થાય છે. 
• સોશિયોલોજી એટલે કે સાયન્ટિફિક સ્ટડી ઓફ ધ સોસાયટી એટલે કે સોસાયટીમા રહેલા માણસોનો સાયન્ટિફિક રીતે અભ્યાસ કરવો તેને સોશિયોલોજી કહેવામાં આવે છે.
• સોસાયટીનુ બેઝિક કમ્પોનન્ટ એ સોસાયટીના લોકો વચ્ચેનુ કલ્ચર અને તેનુ સ્ટ્રક્ચર રહેલું છે.
• સોશિયોલોજી એ કોઈપણ વ્યક્તિનુ સમાજમા રહેલા વ્યક્તિઓ વચ્ચેના બિહેવીયર નો અભ્યાસ કરે છે.

b. Write the scope of sociology. – સોસીયોલોજીના સ્કોપ લખો. 04

• સોશિયોલોજી એ ખૂબ જ ઝડપથી વિકાસ થતો સબ્જેક્ટ છે. જે સોસાયટીમા માનવીના સોશિયલ લાઈફના જુદા જુદા તબક્કાના અભ્યાસ માટે ખૂબ જ ઝડપથી વિકાસ પામી રહ્યો છે.
• સોશિયોલોજીમા નીચે મુજબના સબ ડિવિઝન નો વિકાસ થઈ રહ્યો છે.

સોશિયલ મોર્ફોલોજી.

• આમા લાઈફનો જીયોગ્રાફીકલ સ્ટડી કરવામા આવે છે તથા પોપ્યુલેશનના પ્રોબ્લેમ્સ નો પણ અભ્યાસ કરવામા આવે છે.

સોશિયલ ફિજિયોલોજી

• આ સોશિયલ ફેક્ટ્સ સાથે ડીલ કરતી એક સોસીલોજીની બ્રાન્ચ છે. જેમા ધર્મ, મોરલ, નીતિ નિયમો, ભાષા વગેરેનો સોશિયોલોજીના આસ્પેકટ પર અભ્યાસ કરવામા આવે છે.

જનરલ સોશિયોલોજી.

• જેમા સોસાયટી અને તેમા રહેતા વ્યક્તિના રિલેશનશિપ વિશે ના જનરલ કેરેક્ટરિસ્ટિક્સનો અભ્યાસ કરવામા આવે છે.

રૂરલ સોશિયોલોજી.

• જેમા રૂરલ એરીયા સંબંધિત સોશિયોલોજી નો અભ્યાસ કરવામા આવે છે.

ઇન્ડસ્ટ્રીયલ સોશિયોલોજી.

• ઇન્ડસ્ટ્રી તેમજ ઇન્ડસ્ટ્રીમા કામ કરતા તથા ત્યા વસવાટ કરતા વ્યક્તિઓ ને  સંબંધિત સોશ્યોલોજીનો સ્ટડી કરવામાં આવે છે.

અર્બન સોશિયોલોજી.

• અર્બન એરિયામા રહેતા વ્યક્તિઓ અને તેની સોસાયટી ના સાયન્ટિફિક અભ્યાસનો એમા સમાવેશ કરવામા આવે છે.

એજ્યુકેશનલ સોશિયોલોજી.

• આમા સોસાઇટી ના લોકોમા એજ્યુકેશન સંબંધિત બાબતોનો સાયન્ટિફિક સ્ટડી કરવામા આવે છે.

ઓક્યુપેશનલ સોશિયોલોજી.

• આમા સોસાયટીમા રહેલા લોકો અને તેના જુદા જુદા ઓક્યુપેશન ને સંબંધિત સોસિયોલોજીનો અભ્યાસ કરવામા આવે છે.

કલ્ચરલ સોશિયોલોજી.

• આમા સોસાયટીમા રહેતા અલગ અલગ વ્યક્તિ અને તેના અલગ અલગ કલ્ચરને સંબંધિત સાયન્ટિફિક સ્ટડી કરવામા આવે છે.

પોલિટિકલ સોશિયોલોજી.

• આમા અલગ અલગ પોલિટિકલ ગ્રુપ તેમજ પોલિટિકલ એક્ટિવિટી સંબંધિત સાયન્ટિફિક સ્ટડી કરવામા આવે છે.
• આ ઉપરાંત સોશિયોલોજી મા મેડિકલ સોશ્યોલોજી, મિલિટરી સોશ્યોલોજી, સોશ્યોલોજી ઓફ ફેમિલી તેમજ વિવિધ અલગ અલગ સોસિયોલોજી ની બ્રાન્ચીસ નો સાયન્ટિફિક સ્ટડી કરવામા આવે છે.

c. Write importance of sociology in nursing profession. નર્સિંગ વ્યવસાયમાં સોસીયોલોજીનું મહત્વ લખો. 05

• સોસાયટી તથા સોસાયટીમા રહેતા લોકોના સાયન્ટિફિક સ્ટડી માટે ખૂબ જ અગત્યની બ્રાન્ચ છે.
• નર્સિંગ પ્રોફેશનમા પેશન્ટ, પેશન્ટની સારવાર તથા હોસ્પિટલ અને હેલ્થ કેર ટીમને લગતા ઘણા મુદ્દાઓ માટે સોશિયોલોજીના અભ્યાસનુ મહત્વ ખૂબ જ રહેલુ  છે.
• પેશન્ટ ના કલ્ચરને અને તેની સોશિયલ લાઈફને સમજવામા સોશિયોલોજી એ હોસ્પિટલ સ્ટાફને ખૂબ જ મહત્વનુ છે.
• સોસાયોલોજીના અભ્યાસ દ્વારા અલગ અલગ લોકોના અલગ અલગ ધર્મો અને તેની કાસ્ટ અને કોમ્યુનિટી વિશે વિવિધતા જાણવા મળે છે.
• પેશન્ટની સારવાર દરમિયાન તેને લગતા રીતરિવાજો અમુક માન્યતાઓ વગેરેને સારવાર દરમિયાન ધ્યાનમા રાખી સારવાર પૂરી પાડી શકાય છે.
• સોશિયોલોજીના અભ્યાસ દ્વારા વ્યક્તિઓ વચ્ચે કોઑપરેશન તેમજ ટીમની ભાવના જળવાઈ રહે છે. નર્સ તરીકે હોસ્પિટલમા પેશન્ટ સાથે કામ કરતી વખતે સોશિયોલોજીના અભ્યાસ દ્વારા ટીમ સ્પિરિટ અને કોઓપરેશન મેળવી શકાય છે.
• સોશિયોલોજીના અભ્યાસ દ્વારા પેશન્ટની ટ્રીટમેન્ટ, તેની રિકવરી તેમજ તેને અપાતી અલગ અલગ પ્રકારની નર્સિંગ કેર મા પણ સોશિયલ રિલેશનશિપ સારી રીતે જાળવી શકાય છે અને દર્દીનો કોન્ફિડન્સ જીતી શકાય છે.
• કોમ્યુનિટીમા કામ કરતી વખતે સોશ્યોલોજીના અભ્યાસ દ્વારા કોમ્યુનિટી,  અને ત્યા રહેતા લોકોના કલ્ચર અને તેના નોલેજ વિશે માહિતી મેળવવાથી તેની સાથે પ્રિવેન્ટીવ સર્વિસીસ મા પણ સોશ્યોલોજીનુ ખૂબ જ મહત્વ રહેલુ છે.
• સોશિયોલોજીના અલગ અલગ બ્રાન્ચ ના વિકાસ દ્વારા ઇન્ડસ્ટ્રીયલ નર્સિંગ,  પબ્લિક હેલ્થ નર્સિંગ જેવા અલગ અલગ નર્સિંગ ના આસ્પેકટ મા પણ સોશ્યોલોજીનુ ખૂબ મહત્વ રહેલુ છે.
• સોસીયોલોજી ના અભ્યાસ દ્વારા ટ્રીટમેન્ટ દરમિયાન ઊભા થતા સોશિયલ પ્રોબ્લેમ્સ ને સમજી અને તેનુ સમાધાન કરી શકાય છે જેથી સારી ટ્રીટમેન્ટ દર્દીને આપી શકાય છે.
• આમ સોસીયોલોજી ના અભ્યાસ દ્વારા ઉચ્ચ ગુણવત્તા સભર પેશન્ટ કેર આપી શકાય તેમજ પેશન્ટ નુ પાર્ટિસિપેશન પણ યોગ્ય મેળવી શકાય છે.

OR

a. What is personality? – પર્સનાલીટી એટલે શું? 03

• વ્યક્તિ પોતાના જીવનમા પર્સનાલિટી શબ્દનો ઉપયોગ અલગ અલગ રીતે કરે છે. અમુક વ્યક્તિઓ પર્સનાલીટી શબ્દનો ઉપયોગ માત્ર શારીરિક દેખાવ, બંધારણ અને રંગ પૂરતો મર્યાદિત રાખે છે. પરંતુ પર્સનાલિટી એ વ્યક્તિનુ ઓવરઓલ કેરેક્ટરીસ્ટિકસ ધરાવે છે. જેમા વ્યક્તિ સારો છે કે  ખરાબ, સ્ટ્રોંગ છે કે વીક એ દરેક બાબતોને આવરી લેવાય છે. આપણે આપણા જીવનમા પર્સનાલિટી શબ્દનો ઉપયોગ બોહડા પ્રમાણમા કરીએ છીએ.
• પર્સનાલિટી શબ્દ એ પર્સોના એટલે કે જેનો અર્થ માસ્ક જેવો થાય છે. ગ્રીક ડ્રામા વખતે ત્યાંના એક્ટર આનો ઉપયોગ કરતા હતા.
• ત્યારબાદ અલગ અલગ સાયકોલોજિસ્ટ દ્વારા પણ આ શબ્દનો ઉપયોગ કરાતો આવ્યો છે. પર્સનાલિટી એ વ્યક્તિ ની ઓવરઓલ ક્વોલીટી બતાવે છે. જેમા વ્યક્તિની ટેવ, વિચારસરણી, એટીટ્યુડ, ઇન્ટરેસ્ટ તથા તેની લાઇફની ફિલોસોફી વગેરે કવર થાય છે. આ પર્સનાલિટી ના દરેક આસ્પેકટ એ વ્યક્તિના બિહેવિયર દ્વારા જોઈ શકાય છે જે એક વ્યક્તિને બીજા વ્યક્તિથી તદ્દન અલગ પાડે છે અને પોતાની વ્યક્તિગત ઓળખ ઊભી કરે છે.
• પર્સનાલિટી એ વ્યક્તિ ની ટોટલ એબિલિટી, કેરેક્ટરીસ્ટીક્સ અને તેનુ બિહેવિયર બતાવે છે. જે વ્યક્તિમા કુદરતી રીતે હોય છે અથવા તો તેણે કૃત્રિમ રીતે ડેવલપ કરેલી હોય છે. જે તેને બીજા વ્યક્તિઓથી અમુક પ્રમાણમા કે વધારે પ્રમાણમા અલગ પાડે છે.

b. Write down factors influencing on personality. – પર્સનાલીટી પર અસર કરતા પરિબળો લખો.04

વ્યક્તિત્વના વિકાસ પર અસર કરતી ઘટકો:

વ્યક્તિત્વ એ વ્યક્તિની અંદર રહેલાં વિશિષ્ટ ગુણધર્મો, વિચારો અને વર્તણૂકનું સમૂહ છે, જે તેની ઓળખ અને જીવનમાં પ્રગતિને આકાર આપે છે. વ્યક્તિત્વના વિકાસ પર વિવિધ પરિબળો અસર કરે છે, જે મૂળભૂત રીતે વ્યક્તિના જીવન પરિસ્થિતિઓ, વારસાગત ગુણો અને પર્યાવરણની અસર છે.

વ્યક્તિત્વના વિકાસ પર અસર કરતી મુખ્ય પરિબળો:

1. વારસાગત પરિબળો (Heredity):
   વ્યક્તિના વંશ પરંપરામાંથી મળતા જનાવિત્ત સામગ્રીનો મહત્વનો પ્રભાવ હોય છે. વારસામાં મળતા શારીરિક લક્ષણો, માનસિક ક્ષમતાઓ, અને કેટલીક આરોગ્ય સંબંધી પરિસ્થિતિઓ વ્યક્તિના સ્વભાવ અને વ્યવહારને આકાર આપે છે.
2. પર્યાવરણ (Environment):
   વ્યક્તિ જ્યાં રહે છે, તેના આસપાસની સમાજની સ્થિતીઓ, પરિવારમાંનું વાતાવરણ, મિત્ર મંડળ અને શાળાનું માહોલ વગેરે પર્યાવરણીય પરિબળો છે. આ પરિબળો વ્યક્તિની વિચારધારા, મંત્રણાઓ અને નૈતિક મૂલ્યો પર અસર કરે છે.
3. પરિવાર (Family):
   વ્યક્તિની પ્રારંભિક આદતો અને ગુણોનો વિકાસ પરિવારમાં થાય છે. માતા-પિતા સાથેનો સંબંધ, વિવેક અને સંસ્કાર વ્યક્તિના વિચારોને આકાર આપે છે. પરિવારમાં ભાઈ-બહેનની સંખ્યા, પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ, અને માતા-પિતાની શિક્ષણ સંસ્કૃતિ પણ વ્યક્તિત્વના વિકાસમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
4. શિક્ષણ (Education):
   શિક્ષણ અને શિક્ષણ સંસ્થાઓનું મહત્વનું સ્થાન છે. શિક્ષણ વ્યક્તિના જ્ઞાન, હેતુ અને આત્મવિશ્વાસને ઉન્નત કરે છે. શિક્ષક અને વિદ્યાર્થીઓ સાથેના સંવાદો, શાળાના મોરલ્સ અને શૈક્ષણિક માહોલ પણ પ્રભાવશાળી છે.
5. સામાજિક પરિબળો (Social Factors):
   સમાજ અને સમાજમાં મળતી સ્વીકૃતિ કે અસ્વીકૃતિ, માનસિક દબાણ અને સમાજના ધાર્મિક કે સાંસ્કૃતિક નિયમો વ્યક્તિના સ્વભાવ અને વર્તનને આકાર આપે છે. મિત્રો, પાડી, અને સમાજ સાથેની પરસ્પર ક્રિયાઓ વ્યાવહારિક જ્ઞાન અને વિકાસ માટે મદદરૂપ થાય છે.
6. સાંસ્કૃતિક પરિબળો (Cultural Factors):
   કોઈ વ્યક્તિનો સંસ્કૃતિક વારસો તેના આદર્શો, માન્યતાઓ, અને નૈતિક મૂલ્યોને આકાર આપે છે. દરેક સંસ્કૃતિના અલગ-અલગ નિયમો અને પ્રથાઓ છે, જે વ્યક્તિના વલણ અને વલણને પ્રભાવિત કરે છે.
7. વ્યક્તિગત અનુભવ (Personal Experience):
   વ્યક્તિના જીવન દરમિયાન મળેલા અનુભવો તેના વિચાર અને વર્તન પર અસર કરે છે. સફળતા કે નિષ્ફળતા, ખુશી કે દુખનો અનુભવ વ્યકિતને શીખવવા માટે ખૂબ મહત્વનો છે.

આ પરિબળો સાથે વ્યક્તિની આંતરિક ક્ષમતા અને પ્રયત્નો પણ તેના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

c. Explain stages of Sigmund Freud’s theory of personality development. પર્સનાલીટી ડેવલોપમેન્ટ માટેની સીગમન્ડ ફેડની થીયરીના તબકકાઓ સમજાવો. 05

સિગમંડ ફ્રોઇડ, પ્રખ્યાત સાયકોલોજીસ્ટ ,એ માનવ વ્યક્તિત્વના વિકાસ માટે મનના વિવિધ તબક્કાઓની સિદ્ધાંત રજૂ કરી હતી. તેમના અનુસાર વ્યક્તિત્વ (Personality) વિવિધ તબક્કાઓમાં વિકસે છે, જે બાળકોના શારીરિક અને માનસિક અનુભવો પર આધારિત છે. ફ્રોઇડે આ તબક્કાઓને સાઇકોસેક્સ્યુઅલ સ્ટેજીસ (Psychosexual Stages) તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જેમાં ઈડ (Id), ઈગો (Ego) અને સુપરેગો (Superego) જેવા માનસિક ઘટકોના પરસ્પર ક્રિયાપ્રતિક્રિયાથી વ્યક્તિત્વ રચાય છે.

1.ઓરલ સ્ટેજ (Oral Stage) : જન્મથી 1 વર્ષ સુધી

આ તબક્કો જન્મથી લગભગ 1 વર્ષ સુધી ચાલે છે. આ સમયે બાળક મુખ્યત્વે તેના મોઢા મારફતે દુનિયાને શોધે છે, જેમ કે ચૂસવું, ચાવવું, અને ગળી જવું.

ફિચર્સ:

બાળકના આનંદનું કેન્દ્ર મોઢું છે.

આ તબક્કામાં બાળક માટે માતાનું દૂધ પીવું મહત્વપૂર્ણ છે.

જો આ તબક્કો યોગ્ય રીતે પાર ન થાય તો વ્યક્તિમાં નિર્ભરતા, વધારે આશ્રિત થવા જેવા લક્ષણો દેખાઈ શકે છે.

ઉદાહરણ:
બાળક મોઢાથી વસ્તુઓ તપાસે છે અને ચાવવાથી આરામ અનુભવે છે.

2.એનલ સ્ટેજ (Anal Stage): 1 થી 3 વર્ષ સુધી

આ તબક્કામાં બાળક પોતાના શરીરના એનલ (Anal) ભાગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ સમય દરમિયાન બાળકોને શૌચ નિયંત્રણ શીખવામાં આવે છે, જે તેમના વ્યક્તિત્વના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ હોય છે.

ફિચર્સ:

બાળક સ્વતંત્રતા અને નિયંત્રણ મેળવવાની કોશિશ કરે છે.

શૌચ નિયંત્રણમાં સફળતા કે નિષ્ફળતા તેમના વ્યક્તિત્વમાં ઓર્ડરલિનેસ (વ્યવસ્થિતતા) અથવા અવ્યવસ્થિતતા લાવી શકે છે.

આ તબક્કામાં “આજ્ઞાપાલક” અથવા “વિદ્રોહી” સ્વભાવ વિકાસ પામે છે.

ઉદાહરણ:
શૌચાલયમાં તાલીમ મેળવતો બાળક પોતાની સ્વતંત્રતા અને નિયંત્રણ સમજવા લાગે છે.

3.ફેલીક સ્ટેજ (Phallic Stage) : 3 થી 6 વર્ષ સુધી

આ તબક્કામાં બાળક પોતાના શરીરના લિંગ (Phallic) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ફ્રોઇડે આ તબક્કામાં ઓઈડીપસ કોમ્પ્લેક્સ (Oedipus Complex) સિદ્ધાંત રજૂ કર્યો હતો, જેમાં બાળકો માતા-પિતાની સાથેના સંબંધો વિશે જટિલ લાગણીઓ અનુભવે છે.

ફિચર્સ:

બાળકો તેમના લિંગ તફાવતો વિશે જાગૃત થાય છે.

તેઓ માતા-પિતા પ્રત્યે પ્રેમ અને સ્પર્ધાની લાગણીઓ અનુભવે છે.

આ તબક્કામાં બાળકોમાં નૈતિકતા (conscience) અને મૂલ્યોનો વિકાસ થાય છે.

ઉદાહરણ:
એક છોકરો માતા સાથે ખૂબ જોડાઈ જાય છે અને પિતાની સાથે સ્પર્ધા અનુભવતો હોય છે.

4.લેટન્સી સ્ટેજ (Latency Stage) : 6 થી 12 વર્ષ સુધી

આ તબક્કો બાળકોના જીવનમાં શાંતિપૂર્ણ સમય ગણાય છે, જ્યાં તેમના લિંગીય ભાવનાઓ દમન થાય છે અને તેઓ સામાજિક, બૌદ્ધિક, અને ભાષિક કૌશલ્યના વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

ફિચર્સ:

બાળકો મિત્રતા, શોખ અને શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ પર ધ્યાન આપે છે.

લિંગીય ભાવનાઓ દમન થાય છે, પણ વ્યક્તિત્વના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ રહે છે.

આ તબક્કામાં સુપરઇગો (મનનું નૈતિક ભાગ) વધુ મજબૂત થાય છે.

ઉદાહરણ:
બાળક રમતગમતમાં રસ લે છે અને મિત્રો સાથે મજબૂત સંબંધ બાંધે છે.

5.જીનાઇટલ સ્ટેજ (Genital Stage) : 12 વર્ષ પછી (કિશોરાવસ્થા)

આ તબક્કામાં લિંગીય ભાવનાઓ ફરીથી ઊંડા અને પ્રગટ થાય છે, પણ હવે તેઓ પરિપક્વ અને સંતુલિત હોય છે. આ તબક્કામાં વ્યક્તિ પોતાનું ઓળખાણ (identity) સ્થાપિત કરે છે અને પ્રેમ તથા લાગણીભર્યા સંબંધો બનાવે છે.

ફિચર્સ:

વ્યકિત જાતીય સંબંધો માટે તૈયાર થાય છે.પ્રેમ, સહાનુભૂતિ અને સંતુલિત ભાવનાઓ વિકાસ પામે છે.મજબૂત વ્યક્તિગત ઓળખાણ (self-identity) વિકસે છે.

ઉદાહરણ:
કિશોરાવસ્થામાં વ્યક્તિ પ્રેમ સંબંધો બનાવે છે અને જીવનમાં પોતાની દિશા શોધે છે.

ફ્રોઇડના વ્યક્તિત્વ વિકાસના તબક્કાઓના મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા:

1.સાઇકોસેક્સ્યુઅલ સ્ટેજીસ (Psychosexual Stages): વ્યક્તિત્વનું વિકાસ શરીરના વિવિધ ભાગોના આનંદના કેન્દ્ર પર આધારિત છે.

2.ઓઈડીપસ કોમ્પ્લેક્સ (Oedipus Complex): બાળક પોતાના માતા-પિતા સાથેના સંબંધો વિશે જટિલ લાગણીઓ અનુભવે છે.

3.ઈડ, ઈગો અને સુપરેગો (Id, Ego, and Superego): વ્યક્તિત્વના આ ત્રણ ઘટકો માનસિક સંતુલન માટે જવાબદાર છે.

સિગમંડ ફ્રોઇડના વ્યક્તિત્વ વિકાસના તબક્કાઓ એ દર્શાવે છે કે માણસના વ્યક્તિત્વનું નિર્માણ બાળપણના અનુભવો પર આધારિત છે. આ તબક્કાઓ વ્યક્તિના જીવનભરના વર્તન, લાગણીઓ અને વિચારો પર ઊંડો પ્રભાવ પાડે છે.

Q-2

a) Describe the classification of mental mechanism. મેન્ટલ મીકેનીઝમનું વર્ગીકરણ વર્ણવો. 08

Mental Mechanism (મેન્ટલ મિકેનિઝમ) / Ego Defense Mechanisms (ઈગો ડિફેન્સ મિકેનિઝમ્સ)

મેન્ટલ મિકેનિઝમ એટલે મનની એવી Unconscious (અનકોન્શસ) માનસિક પ્રક્રિયાઓ, જેના દ્વારા વ્યક્તિ Anxiety (એન્ઝાયટી), Stress (સ્ટ્રેસ), Conflict (કોન્ફ્લિક્ટ), Guilt (ગિલ્ટ) અને Frustration (ફ્રસ્ટ્રેશન) જેવી અસહજ લાગણીઓને ઘટાડે છે અને પોતાનું Ego (ઈગો) સંતુલિત રાખે છે.

Mental Mechanism (મેન્ટલ મિકેનિઝમ) નું મુખ્ય વર્ગીકરણ :

ક્લિનિકલ રીતે સૌથી ઉપયોગી વર્ગીકરણ “ડિફેન્સની મેચ્યુરિટી” મુજબ થાય છે:

1) Psychotic/Pathological Defenses (સાયકોટિક/પૅથોલોજિકલ ડિફેન્સિસ)

2) Mature Defenses (મૅચ્યોર ડિફેન્સિસ)

3) Neurotic Defenses (ન્યુરોટિક ડિફેન્સિસ)

4) Immature Defenses (ઇમૅચ્યોર ડિફેન્સિસ)

1) Mature Defenses (મૅચ્યોર ડિફેન્સિસ)

આ most mature, socially acceptable અને Reality (રીયાલિટી) સાથે સુસંગત ડિફેન્સિસ છે. લાંબા ગાળે mental health માટે સૌથી લાભદાયક.

1. Sublimation (સબ્લિમેશન)

• અસ્વીકાર્ય ઇચ્છા/ઇમ્પલ્સને સમાજ માટે સ્વીકાર્ય, સર્જનાત્મક કાર્યમાં ફેરવવું.
• ઉદાહરણ: ગુસ્સો/આક્રમકતા હોય તો રમતગમતમાં ઊર્જા વાળવી.

2. Suppression (સપ્રેશન)

• જાગૃત રીતે કોઈ વિચારોને થોડા સમય માટે બાજુએ રાખવા. (અનકોન્શસ નહીં-પણ પ્રેક્ટિકલ કંટ્રોલ)
• ઉદાહરણ: પરીક્ષા સુધી પરિવારની ચિંતા “હમણાં પછી વિચારું” કહી રોકવી.

3. Humor (હ્યૂમર)

• painful situation ને નુકસાન કર્યા વગર હળવી રીતે રજૂ કરીને Stress ઘટાડવો.
• ઉદાહરણ: બીમારીમાં પણ હકારાત્મક રમુજી વલણ રાખવું.

4. Anticipation (ઍન્ટિસિપેશન)

• આગામી સમસ્યા/કપરાશ માટે વાસ્તવિક આયોજન કરીને પોતાને તૈયાર કરવું.
• ઉદાહરણ: સર્જરી પહેલાં માહિતી લઈ મેન્ટલી તૈયાર થવું.

5. Altruism (ઍલ્ટ્રુઇઝમ)

• પોતાની તકલીફ/ચિંતા ઘટાડવા “હેલ્પિંગ બીહેવિયર”થી સંતોષ મેળવવો.
• ઉદાહરણ: પોતાની દુઃખદ અનુભૂતિ પછી અન્ય દર્દીની સેવા કરવી.

6. Affiliation (અફિલિએશન)

• સપોર્ટ સિસ્ટમ સાથે જોડાઈને લાગણીઓ શેર કરવી (ઇમોશનલ સપોર્ટ લેવો).
• ઉદાહરણ: સ્ટ્રેસમાં મિત્ર/પરિવાર સાથે વાત કરીને હળવાશ અનુભવવી.

2) Neurotic Defenses (ન્યુરોટિક ડિફેન્સિસ):

આ સામાન્ય લોકોમાં પણ ક્યારેક જોવા મળે છે; ટૂંકાગાળે એન્ઝાયટી ઘટાડે છે, પરંતુ વધારે થાય તો સંબંધો/કાર્યક્ષમતામાં અવરોધ કરી શકે છે.

1. Repression (રિપ્રેશન)

• દુખદ/અસ્વીકાર્ય વિચારો-યાદોને અનકોન્શસ રીતે “દબાવી” દેવું.
• ઉદાહરણ: ટ્રોમા સંબંધિત ઘટના યાદ જ ન આવવી.

2. Displacement (ડિસ્પ્લેસમેન્ટ)

• eal source પર feelings વ્યક્ત ન કરી શકે તો “સેફ ટાર્ગેટ” પર feelings ઉતારવી.
• ઉદાહરણ: બોસ પર ગુસ્સો આવે, ઘરે આવી પરિવાર પર ચીડાવું.

3. Reaction Formation (રિએક્શન ફોર્મેશન)

• અસ્વીકાર્ય ભાવનાની વિરુદ્ધ અતિશય વર્તન દર્શાવવું.
• ઉદાહરણ: અંદરથી ઈર્ષ્યા હોય છતાં બહારથી અતિશય વખાણ કરવું.

4. Rationalization (રૅશનલાઇઝેશન)

• નિષ્ફળતા/ખોટા વર્તનને “તર્કસંગત બહાનું” આપીને યોગ્ય ઠેરવવું.
• ઉદાહરણ: નોકરી ના મળીએ તો “એ નોકરી જ બેકાર હતી” કહેવું.

5. Intellectualization (ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલાઇઝેશન)

• Intellectualization (ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલાઇઝેશન) એ એક પ્રકારનું Defense Mechanism (ડિફેન્સ મિકેનિઝમ) છે જેમાં વ્યક્તિ દુઃખદ, ભયજનક અથવા તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિમાં પોતાની લાગણીઓને વ્યક્ત કરવાની જગ્યાએ તે વ્યક્તિ પોતાની Emotions (ઇમોશન્સ) ને દબાવીને માત્ર Logic (લોજિક), Facts (ફેક્ટ્સ) અને Analysis (એનલિસિસ) ઉપર ધ્યાન આપે છે જેથી તેને માનસિક તણાવ અથવા Anxiety (એન્ઝાયટી) ઓછું અનુભવાય

• ઉદાહરણ: કોઈ વ્યક્તિને ગંભીર બીમારી થાય ત્યારે તે દુઃખ કે ભય વ્યક્ત કરવાની જગ્યાએ બીમારી વિશે મેડિકલ માહિતી, સારવારની રીતો અને રિસર્ચ વિશે જ ચર્ચા કરે છે.
• કોઈ વ્યક્તિ નજીકના સંબંધિત વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી પોતાની લાગણી વ્યક્ત કરવાની જગ્યાએ મૃત્યુના વૈજ્ઞાનિક કારણો અથવા મેડિકલ વિગતો વિશે ચર્ચા કરે છે.

6. Isolation of Affect (આઇસોલેશન ઑફ અફેક્ટ)

• ઇવેન્ટ યાદ રહે, પરંતુ તેની લાગણી જોડાય નહીં (ઇમોશન અલગ પડી જાય).
• ઉદાહરણ: અકસ્માતનું વર્ણન શાંતિથી, ભાવના વગર કરવું.

7. Undoing (અન્ડૂઇંગ)

• અસ્વીકાર્ય thought/action પછી “વિપરીત કાર્ય” કરીને જાણે “રદ” કરવા પ્રયાસ.
• ઉદાહરણ: કોઈને કઠોર બોલ્યા પછી તરત અતિશય ભેટો/માફી.

8. Somatization (સોમેટાઇઝેશન)

• માનસિક તણાવ શરીરના લક્ષણો તરીકે પ્રગટ થવો (ઓર્ગેનિક કારણ વગર/ઓછું).
• ઉદાહરણ: સ્ટ્રેસમાં માથાનો દુખાવો/પેટમાં દુખાવો વધવો.

9. Dissociation (ડિસોસિએશન)

• Dissociation (ડિસોસિએશન) એ એક પ્રકારનું Defense Mechanism (ડિફેન્સ મિકેનિઝમ) છે જેમાં વ્યક્તિ તણાવ, ભય અથવા આઘાતજનક પરિસ્થિતિમાં પોતાની Consciousness (કોન્શસનેસ), Memory (મેમરી) અથવા Identity (આઇડેન્ટિટી) થી તાત્કાલિક રીતે અલગ થવાનો અનુભવ કરે છે.
• આ પ્રક્રિયા વ્યક્તિને ગંભીર Stress (સ્ટ્રેસ) અથવા Trauma (ટ્રોમા) થી માનસિક રીતે બચાવવામાં મદદ કરે છે. (અતિશય તણાવમાં “રીયાલિટીથી અલગ થવાની” અનુભૂતિ-ડિપર્સનલાઇઝેશન/ડિરિયલાઇઝેશન વગેરે.)

• ઉદાહરણ: કોઈ દુર્ઘટના અથવા આઘાતજનક ઘટના દરમિયાન વ્યક્તિને એવું લાગે કે તે પરિસ્થિતિથી અલગ છે અથવા પછી તેને તે ઘટનાની સંપૂર્ણ યાદ રહેતી નથી.
• ટ્રોમા સમયે “હું મારી જાતને બહારથી જોઈ રહ્યો છું” લાગવું.

3) Immature Defenses (ઇમૅચ્યોર ડિફેન્સિસ)

• આ ડિફેન્સિસ વધુ accessible to children, રિલેશનશિપ અને ફંક્શનીંગને વધુ ખલેલ પહોંચાડનારા હોય છે. વારંવાર ઉપયોગથી વ્યક્તિત્વ/વ્યવહાર સમસ્યાઓ વધે.

1. Denial (ડિનાયલ)

• હકીકતને ન સ્વીકારવી/નકારવી.
• ઉદાહરણ: ગંભીર બીમારી હોવા છતાં “મને કંઈ નથી” માનવું.

2. Projection (પ્રોજેક્શન)

• પોતાના અસ્વીકાર્ય ભાવ/ઇચ્છા બીજામાં મૂકવી, પોતાની ભૂલો માટે અન્ય વ્યક્તિને દોષ આપવો
• ઉદાહરણ: પોતે જ ખોટું કરે છતાં કહે “બધા મારી સામે છે.”

3. Splitting (સ્પ્લિટિંગ)

• લોકોને “સંપૂર્ણ સારા” કે “સંપૂર્ણ ખરાબ” તરીકે જોવું (બ્લેક-એન્ડ-વ્હાઇટ થિંકિંગ).
• ઉદાહરણ: આજે ડૉક્ટર દેવતા, કાલે જ દોષિત/ખરાબ.

4. Idealization (આઇડિયલાઇઝેશન) / Devaluation (ડિવૅલ્યુએશન)

• કોઈને અતિશય ઊંચું માનવું, પછી અચાનક નીચે ઉતારી દેવું.
• ઉદાહરણ: મિત્રને પરફેક્ટ માન્યો, પછી નાની ભૂલમાં “બેકાર” કહ્યો.

5. Acting Out (ઍક્ટિંગ આઉટ)

• લાગણીઓ સમજવી/કહેવી બદલે ઇમ્પલ્સિવ વર્તનમાં બહાર કાઢવી.
• ઉદાહરણ: ગુસ્સામાં વસ્તુ તોડવી, અચાનક ઝઘડો.

6. Passive Aggression (પૅસિવ ઍગ્રેશન)

• સીધો ગુસ્સો ન દર્શાવીને અપ્રત્યક્ષ રીતે વિરોધ.
• ઉદાહરણ: કામ મોડું કરવું, “ભૂલી ગયો” કહી ટાળવું.

7. Regression (રિગ્રેશન)

• તણાવમાં વિકાસની અગાઉની સ્ટેજ જેવી વર્તણૂક.
• ઉદાહરણ: મોટો માણસ રડી પડવો/બાળક જેવી જીદ.

8. Fantasy (ફૅન્ટસી)

• રીયાલિટી બદલે કલ્પનામાં સંતોષ/સેફટી શોધવી.
• ઉદાહરણ: સતત “હું બહુ મોટો બની જઈશ” કલ્પનામાં રહેવું અને કામગીરી ન કરવી.

9. Identification (આઇડેન્ટિફિકેશન)

• કોઈ શક્તિશાળી વ્યક્તિ જેવી ઓળખ અપનાવી પોતાની અસુરક્ષા ઘટાડવી.
• ઉદાહરણ: સ્ટ્રોંગ રોલ મોડેલ જેવી બોલચાલ/સ્ટાઇલ અપનાવવી.

10. Introjection (ઇન્ટ્રોજેક્શન)

• બાહ્ય વ્યક્તિના મૂલ્યો/ટીકા “પોતામાં” ગળી લેવાં.
• ઉદાહરણ: “તું નિકામો છે” વારંવાર સાંભળી પોતે માનવા લાગવું.

11. Compensation (કોમ્પેન્સેશન)

• એક કમજોરીની ભરપાઈ બીજું ક્ષેત્ર મજબૂત કરીને કરવી.
• ઉદાહરણ: એકેડેમિકમાં નબળો હોય તો રમતગમતમાં અતિશય પ્રયત્ન.

12. Conversion (કન્વર્ઝન)

• માનસિક તણાવ ન્યુરોલોજિકલ જેવા લક્ષણોમાં બદલાઈ જવું (ફંક્શનલ).
• ઉદાહરણ: તણાવ પછી અવાજ બંધ થવો/કંપન/લિમ્બ વીકનેસ (ઓર્ગેનિક કારણ વગર).

13. Substitution (સબ્સ્ટિટ્યુશન)

• અપ્રાપ્ય લક્ષ્ય બદલે બીજું સરળ લક્ષ્ય પસંદ કરવું.
• ઉદાહરણ: મનગમતી નોકરી ન મળે તો બીજી વિકલ્પ નોકરી લઈ લેવો.

4) Psychotic/Pathological Defenses (સાયકોટિક/પૅથોલોજિકલ ડિફેન્સિસ)

• આ સૌથી ગંભીર ડિફેન્સિસ છે, જેમાં Reality Testing (રીયાલિટી ટેસ્ટિંગ) નબળી પડે છે; ગંભીર માનસિક રોગોમાં વધુ જોવા મળે.

1. Delusional Projection (ડિલ્યુઝનલ પ્રોજેક્શન)

• હકીકતથી વિખૂટા અડગ વિશ્વાસ સાથે બીજાઓ પર આરોપ/શંકા.
• ઉદાહરણ: “બધા મને મારવા યોજના બનાવી રહ્યા છે” એવો દ્રઢ ભ્રમ.

2. Distortion (ડિસ્ટોર્શન)

• રીયાલિટી ને પોતાના આંતરિક ડર/ઇચ્છા મુજબ વાંકી કરી અનુભવવું.
• ઉદાહરણ: તટસ્થ વાતને પણ “મારા વિરુદ્ધ” તરીકે સમજવી.

3. Psychotic Denial (સાયકોટિક ડિનાયલ)

• સ્પષ્ટ હકીકત હોવા છતાં સંપૂર્ણ ઇનકાર, રીયાલિટીથી કપાઈ જવું.
• ઉદાહરણ: ગંભીર ઈન્જરી હોવા છતાં “કઈ થયું જ નથી” જેવી અતિશય સ્થિતિ.

b) Write the advantages and disadvantages of habit. હેબીટના ફાયદાઓ અને ગેરફાયદાઓ લખો. 04

સારી અને ખરાબ બંને હેબિટ્સ એ આપણા જીવનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

•> હેબિટ્સ ના ફાયદા

1) એફિસિયન્સી ( કાર્યક્ષમતા)

• હેબિટ્સ એ આપણને વધારે કન્સિયસ એફોટ્સ અથવા ડિસિઝન લેવાની જરૂરિયાત વગર ઓટોમેટીક્લી ટાસ્કને પરફોર્મ કરવા દે છે આનાથી ડેઇલી રૂટિન્સ તથા એક્ટિવિટીસ માં એફિશિયન્સી (કાર્યક્ષમતા) વધી શકે છે.

2) કન્સિસ્ટનસી

• ગુડ હેબિટ્સ ને ડેવલોપ કરવાથી આપણે સમય જતા બિહેવ્યર માં કન્સીસ્ટન્સી મેળવી શકીએ છીએ.
• કંસિસ્ટન્ટ હેબિટ એ લોંગ-ટર્મ ગોલ્સ ને એચિવ કરવામાં અને લાઇફ સ્ટાઇલમાં પોઝીટીવ ચેન્જીસ ને જાળવવામાં મદદ કરે છે.

3) ટાઇમ સેવિંગ

• હેબિટ દ્વારા રૂટીન ટાસ્કને પ્રોપરલી સમય પર પર્ફોર્મ કરીને સમય તથા મેન્ટલ એનર્જી બચાવી શકાય છે જે બચાવેલો સમય એ વધારે ઈમ્પોર્ટન્ટ અથવા એન્જોયેબલ એક્ટિવિટીસમાં પ્રોવાઇડ કરી શકાય છે.

4) સ્ટ્રેસ રિડક્શન

• હેબિચ્યુઅલ બિહેવિયર્સ માંથી કયા પ્રકારની અપેક્ષા રાખવી તે જાણવાથી ડેઇલી લાઇફમાં થતી અનિશ્ચિતતા તથા સ્ટ્રેસ ને રીડ્યુસ કરી શકાય છે.
• પ્રેડીક્ટેબલ રૂટિન્સ એ સ્ટેબિલિટી તથા કંટ્રોલની સેન્સ પ્રોવાઇડ કરી શકે છે.

5) સ્કિલ ડેવલોપમેન્ટ

• હેબિટ્સ એ કોઇપણ એક્ટિવિટીસમાં સ્કિલ તથા માસ્ટરી ને મેળવવામાં મદદ કરે છે.
• હેબિચ્યુઅલ બિહેવ્યર દ્વારા રેગ્યુલર પ્રેક્ટિસ કરવાથી જુદા જુદા પ્રકારની એક્ટિવિટીસમાં પ્રોફેશયન્સિ(પ્રાવીણ્ય) તથા ઇમ્પ્રુવમેન્ટ(સુધારો ) કરી શકાય છે.

•> ડિસએડવાન્ટેજ ઓફ હેબિટ્સ

1) રીજીડીટી

• જ્યારે હેબિટ્સ એ સ્ટ્રકચર તથા પ્રેડિક્ટેબીલીટી પ્રોવાઇડ કરે છે ત્યારે તેના લીધે રિજીડીટી તથા કોઇપણ પ્રકાર ના ચેન્જીસ માં રેસિસ્ટન્સ આવે છે.
• હેબિટ્સ થી દૂર રહેવા માટે કંસિયસ એફોર્ટ્સ તથા નિશ્ચયની જરૂર પડે છે.

2) અનકંસિયસ બિહેવ્યર

• હેબિટ્સ એ ઘણીવાર સબકન્સીયસ લેવલ માંથી ઓપરેટ થાય છે.
• જેનો અર્થ એ છે કે હેબિટ્સ ના પરિણામોને પ્રોપરલી ધ્યાનમાં લીધા વગર જો હેબિચ્યુઅલ બિહેવ્યર માં જોડાઇ જઇએ તો તેના લીધે માઇન્ડલેસ તથા ઇમ્પલ્સિવ એક્શન થય શકે છે.

3) લીમીટીંગ ગ્રોથ

• બેડ હેબિટ્સ એ બિહેવ્યર ની નેગેટિવ પેટર્ન ને મજબૂત કરીને વ્યક્તિના ગ્રોથ અને ડેવલોપમેન્ટને અટકાવે છે.
• જો વ્યક્તિને કોઇપણ નવી ઓપોરચ્યુનિટી તથા ગોલ ને એચિવ કરવો હોય તો બેડ હેબિટ્સ ને બ્રેકડાઉન કરવી અગત્યની રહે છે.

4) ડિપેન્ડેન્સી

• અમુક પ્રકારની હેબિટ્સ પર ડીપેન્ડન્સી જેમ કે સબસ્ટન્સ પર ડીપેન્ડન્સી તથા કમ્પલસીવ બીહેવ્યર એ ફિઝિકલ હેલ્થ, મેન્ટલ વેલ્બિંગ તથા રિલેશનસીપ પર હાર્મફૂલ ઇફેક્ટ થઇ શકે છે.

5) રેઝીસટન્સ ટુ ચેન્જ

• કોઇપણ વ્યક્તિ દ્વારા એસ્ટાબ્લીસ કરેલી હેબિટ્સ એ લાઇફ ના ચેન્જીસ નું રેઝીસટન્સ કરે છે ભલે તે ચેન્જીસ એ જરૂરી તથા બેનિફિશિયલ હોય.
• આ રેઝિસ્ટન્સ ને દૂર કરવા માટે ઘણા પ્રકાર ના એફોટ્સ તથા મોટીવેશનની જરૂરિયાત રહે છે.

6) સોશિયલ ઇમ્પેક્ટ

• અમુક હેબિટ્સ સ્પેશ્યલી જે સોશિયલ નોમ્સૅ તથા વેલ્યુસ થી ડેવિએટ હોય છે તેવા પ્રકારની હેબિટ્સ એ સોશિયલ સ્ટીગ્મા તથા ડિસઅપ્રુવલ તરફ દોરી જાય છે જે સોશિયલ ઇન્ટરેક્શન તથા રિલેશનશિપ ને અફેક્ટ કરી શકે છે.
• આમ હેબિટ્સ ના ફાયદા અને ગેરફાયદા ને સમજવાથી પ્રોપરલી તથા બેલેન્સ જીવન જીવવા માટે નેગેટીવ મુદ્દાઓને અસેસ કરી તેને દૂર કરી શકાય છે તથા પોઝિટિવ મુદ્દાઓનો બેનિફિટ લય શકાય છે.

OR

a) Define family and write down family cycle. ફેમીલીની વ્યાખ્યા લખો અને ફેમીલી સાયકલ વિશે સમજાવો. 08

Definition (ડેફીનેશન):

• ફેમિલી એટલે blood, marriage, or adoption સંબંધથી જોડાયેલા વ્યક્તિઓનો મૂળભૂત social ગ્રુપ છે કે જેમાં વ્યક્તિ પોતાની બાયોલોજિકલ, માનસિક, સામાજિક અને આર્થિક નીડ ને પૂર્ણ કરવા માટે એકબીજા સાથે રહેતા હોય છે. એક જ કોમન રસોડે જમતા હોય છે તેઓની વચ્ચે ગાઢ રિલેશનશિપ હોય તેવા વ્યક્તિઓના ગ્રુપને ફેમિલી કહેવામાં આવે છે.
• ફેમિલી એ એવું યુનિટ છે કે જેમાં વ્યક્તિને પ્રાઇમરી હેલ્થ કેર અને સોશિયલ સર્વિસ પાઠવવામાં આવે છે સોશિયલ અને મેડિકલ સાયન્સ માટે અભ્યાસ કરવાનું આ એક યુનિટ છે.

family cycle ( ફેમીલી સાયકલ ) :

(1)અનઅટેચ એડલ્ટ

• આ ફર્સ્ટ સ્ટેજમાં મેન ઇસ્યુ જોવા મળે છે જેમાં બાળક તે માતા પિતા થી સેપરેટ થાય છે દાખલા તરીકે જ્યારે બાળક 20 વર્ષની એજમાં એન્ટર થાય છે ત્યારે તે કોલેજ એ જાય છે ત્યારે તે પોતાના માતા પિતા થી સેપરેટ થાય છે અને પોતાની લાઇફનો એક્સપિરિયન્સ થાય છે તે પોતાના ફેમિલી મેમ્બર થી સેપરેટ થઈ અને પિયર્સ ગ્રુપ સાથે કનેક્ટ થાય છે પોતાના કરિયરની શરૂઆત કરવા માટે.

(2)ન્યુલી મેરીડ એડલ્ટ

• આ સ્ટેજમાં મેન ઇસ્યુ મેરેજનું કમિટમેન્ટ હોય છે જેમાં Person કેવી રીતે તેની વાઈફ અને રિલેશનશિપને મેન્ટેન રાખવું તે શીખે છે વ્યક્તિ તે આ સ્ટેજમાં પોતાની મરાઈટલ સિસ્ટમની શરૂઆત કરે છે.

(3)ચાઈલ્ડ બિયરિંગ એડલ્ટ

• આ સ્ટેજમાં કપલની લાઈફમાં ન્યુ ફેમિલી મેમ્બર આવે છે જે ન્યુ ફેમિલી મેમ્બર ને એક્સેપ્ટ કરે છે આ સ્ટેજમાં તેને બાળકની સાથે તેનું ફાઇનાન્સિયલ સ્ટેટ્સ ડ્યુટીસ અને બાળકની કેર જળવાઈ રહે તે માટેનું એડજસ્ટમેન્ટ કરવાની જરૂર હોય છે તેને બાળકના દાદા અને દાદી સાથે વિઝીટ કરાવવાની જરૂર હોય છે જો તે સાથે ન રહેતા હોય તો.

(4) પ્રી સ્કૂલર એજ ચિલ્ડ્રન

• આ સ્ટેજમાં બાળક તે ફૂલ એનર્જી જોઈ અને ક્યુરિયોસિટી સાથે પ્રી સ્કૂલમાં એન્ટર થાય છે.

(5) સ્કૂલ એજ ચાઈલ્ડ

• આ સ્ટેજમાં બાળક તે સ્કૂલમાં એન્ટર થાય છે માતા પિતા બાળકને અલૂમ કરે છે કે તે બીજા સાથે રિલેશનશિપ મેન્ટેન કરે અને તેને સોશ્યલી ઇન્ટરેક્શનમાં એનકરેજ કરે છે જેમાં એજ્યુકેશન અને અધર એક્ટિવિટી હોય છે.

(6) ટીનેજ ચાઈલ્ડ

• જ્યારે બાળક 15 વર્ષનું થાય છે ત્યારે માતા પિતા માટે એક ચેલેન્જ ટાઈમ હોય છે ક્યારે બાળક ઇન્ડિપેન્ડન્ટ થવાનું ઈચ્છે છે આ સ્ટેજમાં ફ્લેક્સિબલ ફેમિલી બાઉન્ડીસ માં વધારો થાય છે માતા પિતાએ પોતાના બાળકના ગ્રોથ થવા માટે તક આપવી જોઈએ.

(7) લોન્ચિંગ સેન્ટર

• આ સ્ટેજમાં બાળક પોતાની કોલેજ લાઈફને જીવે છે બાળક તે પોતાની ફેમિલી થી દૂર થાય છે બાળક પોતાનું આગળના એજ્યુકેશન માટે તે ઘરથી દૂર જાય છે અને ઘણા બધા મહિનાઓ પછી તે વિઝીટ કરવા આવે છે જેમાં બાળક માટે એક ટાસ્ક હોય છે કે તે તે પોતાના સ્ટેજને એક્સેપ્ટ કરે અને ફેમિલી તેને સપોર્ટ કરે.

(8) મિડલ એજ એડલ્ટ

• જેમાં માતા-પિતાને ઘરમાં એકલા રહેવાની ફીલિંગ આવે છે જેમાં એડલ્ટ તે બીજા સાથે કનવરજેશન કરે છે અને પોતાના વિચારો એકબીજા સાથે શેર કરે છે અને અધર એડલ્ટ સાથે ક્લોઝ જોવા મળે છે એડલ્ટ તે મેરેજ કરે છે અને તે નવી બીમારીઓ અને ચેલેન્જને ફેસ કરે છે.

(9) રીટાયર્ડ એડલ્ટ

• આ સ્ટેજમાં મેન ઇસ યુ રીટાયર્ડમેન્ટ નું હોય છે જેમાં તેને રીટાયર્ડમેન્ટને એક્સેપ્ટ કરવી જોઈએ તેમાં પોતાના હેલ્થનું ધ્યાન રાખવું અને પોતાના ફેમિલી મેમ્બર અને તેમના બાળકોનું સાથે ક્લોઝ રહેવું અને ગ્રીફ સાથે ડીલીંગ કરવી.

b) Write down functions of family. ફેમીલીના કાર્યો લખો. 04

A)essential function:

ફેમિલી નું મુખ્ય જરૂરી કાર્ય જાતીય જીવનની પરી તૃપ્તિ છે મોટાભાગના સમાજ દ્વારા સ્વીકારવામાં આવેલ સંબંધો છે ફેમિલીમાં સ્ત્રી અને પુરુષ એકબીજાને મર્યાદામાં રહીને પોતાના જાતીય જીવનની જરૂરીયાતો ફેમિલીના માધ્યમથી પૂર્ણ કરે છે આ એક સમાજની લગ્ન વ્યવસ્થા નક્કી કરેલી છે જે વ્યક્તિને જીવન ફરિયાદ સેક્સ જરૂરીયાતો પૂરું પાડે છે ફેમિલીના માધ્યમ દ્વારા જે બાળકો ઉત્પન્ન થાય છે તે સમાજ દ્વારા સ્વીકાર્ય હોય છે સેક્સ્યુઅલી જરૂરીયાતો અને બેટર પર્સનાલિટી એડજેસ્ટમેન્ટ ફેમિલીના માધ્યમથી પૂર્ણ થાય છે.

(1) ધ રીપ્રોડક્ટિવ ફંક્શન

દરેક સમાજ દ્વારા સ્વીકારવામાં આવેલું છે કે ફેમિલી દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બાળકો સમાજને માન્ય હોય છે

(2) પ્રોવિઝન ઓફ હોમ

ફેમિલી તેના દરેક સભ્યને ઘર પૂરું પાડે છે દરેક સ્ત્રી અને પુરુષમાં પોતાનું ઘર બનાવવાનું પ્રબળ ઈચ્છા હોય છે વ્યક્તિને પોતાની ઓરીજીનલ જન્મની જગ્યા કરતાં જે ઘરમાં તેને ઉછેર થાય છે તેને સારી રીતે યાદ રાખે છે ફેમિલીના દરેક સભ્યો ઘરમાં શાંતિ અને સલામતી જીવન જીવે ઘર એ ધરતીનો છેડો છે દુનિયાનો સૌથી મધુર સ્થળ એ ઘર છે

(3) સોશિયલાઈઝેશન ફંકશન

વ્યક્તિ ફેમિલીના માધ્યમથી જે સમજમાં રહેતો હોય છે તે સમજના નીતિ નિયમો શીખે છે વ્યક્તિ જે સમાજમાં જનમ્યો હોય તે સમાજની બીહેવીયર પેટન શીખે છે દરેક ફેમિલીને પોતાની એક આગવી ઈમેજ હોય છે અને વ્યક્તિ તેના માધ્યમથી અલગ કરી આવે છે ફેમિલી બાળકને સમાજના મોરલ નૈતિકતાઓ તારા ધોરણો શીખવે છે ફેમિલી બાળકો માટે રોલ મોડલ છે અને તે બાળકને સામાજિક વ્યક્તિ બનાવનાર એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે

(5) અફેક્ષનલ ફંકશન

ફેમિલી તેના દરેક સભ્યને લવ અને અપેક્ષન ને સલામતી પૂરી પાડે છે ફેમિલીના દરેક સભ્યોને મેન્ટલ અને ઈમોશનલી જરૂરિયાતો પૂરી પાડે છે ફેમિલી તેના દરેક સભ્ય વચ્ચે લવલી રિલેશનશિપને ડેવલોપ કરે છે દરેક વ્યક્તિ પ્રથમ પ્રેમની અનુભૂતિ પોતાના માતા-પિતા દ્વારા ફેમિલી માંથી મેળવે છે માતા પિતા અને ભાઈ બંધુઓને અપેક્ષણ પૂરા પાડે છે અપેક્ષા ની ઉણ બાળકના ડેવલોપમેન્ટને અવરોધ ઊભો કરે છે જે વ્યક્તિ પોતાના બાળપણમાં લવ અને અપેક્ષણની જરૂરિયાત થી વંચિત રહેલો હોય તે પોતાની જિંદગીમાં ખુશ હોતો નથી

(B)Non Essential Function :

(1) સ્ટેટસ ફંકશન

વ્યક્તિ કયા ફેમિલીમાં જન્મ્યું છે તે પ્રમાણે તેનું સ્ટેટસ અને પોઝિશન મળે છે આમ ફેમિલી વ્યક્તિને તેનું સ્ટેટસ અને પોઝિશન આપે છે જેથી વ્યક્તિની સારી રીતે લર્નિંગ કરી શકે અને લાઇફની વેલ્યુ સમજી શકે છે અને આ સારી જિંદગી જીવી શકે

ફેમિલી એ સામાજિક ઓળખ માટેનું એક માધ્યમ છે જેમાં વ્યક્તિનો વર્ગ તેની ધર્મનું સ્થાન રહેણીકરણ એજ્યુકેશન વગેરે ફેમિલી સાથે સંકળાયેલું હોય છે

(2) પ્રોટેકટીવ ફંક્શન

ફેમિલી વ્યક્તિને ફિઝિકલ સાયકોલોજીકલ અને ઇકોનોમિકલી પ્રોટેક કરે છે આ પ્રોટેક્શન અમુક મર્યાદા સુધીનું હોય છે સમજમાં કોઈ એક વ્યક્તિ પણ અટેક કરવામાં આવે તો તેની આખા ફેમિલી ઉપર કે સમાજ ઉપર અટેક માનવામાં આવે છે અને તેની સામે ફેમિલી અથવા સમાજ તેનું રક્ષણ કરે છે

(3) ઇકોનોમિકલ ફંકશન

ફેમિલી તેના દરેક સભ્યની ઇકોનોમિક નીડને પૂર્ણ કરે છે આ એક ફેમિલીનો ટ્રેડિશનલ ફંકશન છે પહેલાના સમયમાં ફેમિલી એક ઇકોનોમિકલ યુનીટ હતી અને તેમાં વસ્તુનું ઉત્પાદન થતું હતું હાલના સમયમાં ફેમિલી નો ઇકોનોમિકલ રોલ બદલાયેલો છે ઉદ્યોગિકરણને કારણે ફેમિલીની ઉપર તેની ઊંડી અસર પડેલી છે ફેમિલીના સભ્યો ઘરમાં કાર્ય રોકી શકતા નથી મોટાભાગનું ઉત્પાદન સેન્ટ્રલાઈઝ થયેલું છે ઘરમાં થતું ઉત્પાદન હવે ફેક્ટરીઓમાં થાય છે

(4) એજ્યુકેશનલ ફંકશન

બાળકોનું પ્રાથમિકતા ફેમિલી માંથી શીખવા મળે છે બાળકોને સમાજના નીતિ નિયમો પાડવા મોટા થઈ સમાજમાં કઈ રીતે વર્તન કરવું વગેરે બાબતો ફેમિલીમાંથી શીખવા મળે છે સમાજ તરફનું વ્યક્તિનું વલણ અમુક પ્રકારની હેબિટો વગેરેનું જ્ઞાન અને ટ્રેનીંગ બાળકને ફેમિલી માંથી મળે છે આ ઉપરાંત કોઈ મેનરથી લોકો સાથે વાતચીત કરવી વર્તન કરવું વગેરે બાબતો બાળક ફેમિલી માંથી શીખે છે આમ ફેમિલી એજ્યુકેશન યુનિટ છે.

(5) રિલિજિયસ ફંક્શન

રિલિજિયસ માટે મુખ્ય કેન્દ્ર family છે બાળકના જન્મ સાથે જ તેનો ધર્મ નક્કી થઈ જાય છે બાળકને ધાર્મિક ટ્રેનિંગ આપતું પ્રથમ યુનિટ ફેમિલી છે ધર્મ માટે નામ મોરલ તેની વેલ્યુ અને ભગવાન વિશેનો ખ્યાલ બાળકને પ્રથમ ફેમિલી માંથી મળે છે નૈતિકતાનો પાઠ બાળક ફેમિલી માંથી ભણે છે જે તેની સાથે જીવન પર્યંત રહે છે આ ઉપરાંત બાળકની ફેમિલી દ્વારા પૂર્ણ થાય છે ફેમિલીના માધ્યમથી ધર્મ એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં ટ્રાન્સફર થાય છે

(6) રીક્રીએશન ફંક્શન

ફેમિલી વ્યક્તિની રિક્રિએશનલી નીડ પુરી પડે છે પહેલાના સમયમાં રી ક્રીએશન ફેસીલીટી ખૂબ ઓછી હતી ત્યારે ફેમિલીના માધ્યમથી વ્યક્તિ પોતાની મનોરંજનની જરૂરિયાતો પૂર્ણ કરતું હાલના સમયમાં માસ મીડિયા સ્પેશિયલ મુવીઝ ટેલિવિઝન દ્વારા રીક્રિએશન મેળવે છે ન્યુક્લિયર ફેમિલી નો રી ક્રિએશન આપવાનો રોલ ઓછો થતો જાય છે

(7) ટ્રાન્સમિશન ઓફ કલ્ચર

કલ્ચર હેરી ટેટ ને ટ્રાન્સફર કરવાનું કાર્ય ફેમિલી કરે છે કુટુંબના વારસાગત રીતે રિવાજો ,આદર્શો નૈતિકતાના નિયમો ,વગેરે બાબતો વ્યક્તિ ફેમિલીમાંથી શીખે છે અને તેને એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં ટ્રાન્સફર કરે છે

(8) હેલ્થ ફંક્શન ઓફ ફેમિલી

આ એક ફેમિલી નું બેઝિક ફંકશન છે તેના દરેક સભ્યોનું હેલ્થનું રક્ષણ કરવું અને માંદગીના સમયે તેની કેરી લેવી તે તેનું કાર્ય છે

પ્રાચીન સમયમાં કે જ્યારે હોસ્પિટલો ખૂબ ઓછા પ્રમાણમાં હતાં ત્યારે મોટાભાગના પેશન્ટ ને તેમના ઘરે જ હેલ્થની સારી હેબિટ, તેનું મહત્વ હેલ્થ પ્રત્યેનું વલણ ,માંદગી તરફનું વર્તન વગેરે બાબતો ફેમિલીમાંથી શીખવે છે

હેલ્થ ને લગતી કલ્ચરલ પેટર્ન ફેમિલી દ્વારા એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં ટ્રાન્સફર થાય છે હેલ્થને લગતા કાર્યો ફેમિલી દ્વારા કરવામાં આવે છે જે નીચે મુજબ છે

ફેમિલી ના દરેક મેમ્બરને પૂરતા પ્રમાણમાં ખોરાક કપડાં અને ઘર પૂરા પાડે છે

ફેમિલીના ફિઝિકલ એનવાયરમેન્ટના માધ્યમથી તેના દરેક મેમ્બર નું હેલ્થ મેન્ટેન કરવૂ

સાયકોલોજીકલ એન્વાયરમેન્ટના માધ્યમથી હેલ્થ સ્ટાન્ડર્ડ જાળવવું

હેલ્થ એજ્યુકેશન આપવૂ

એક્સરસાઇઝ અને ડાયટ ના માધ્યમથી હેલ્થનું પ્રમોશન કરવું

મેમ્બરને પ્રાથમિક સારવાર પૂરી પાડવી

બીમારની સારવાર કરવી

મેડીકેશનનું સુપરવિઝન કરવું

સભ્યોની સ્પીરીચયોલ નિડ પૂરી કરવી

રિહે બીલીટેશન કેર આપવી

કમ્યુનિટી હેલ્થ કેર પ્રોવાઇડર સાથે યોગ્ય સલાહ મસલત કરેવી

(9) ગવરમેન્ટ ફંકશન

ફેમિલી તેના બાળકોને અમુક લેવલ સુધી કંટ્રોલમાં રાખે છે અને તેમની વચ્ચે યોગ્ય નિર્ણય રહે છે ફેમિલી નું સ્ટેટ, લો ,રેગ્યુલેશન, લેજિસ્લેશન ,પોલીસી ,કોટ વગેરે તરીકેના કાર્ય કરે છે.

Q-3Write short answer (any two) ટૂંકમાં જવાબ લખો. (કોઈપણ બે) 6×2-12

a) Write down importance of observation in nursing.નર્સિંગમાં ઓબ્ઝર્વેશનનું મહત્વ લખો.

Importance of Observation in Nursing (ઇમ્પોર્ટન્સ ઓફ ઑબ્ઝર્વેશન ઇન નર્સિંગ)

• Observation (ઓબ્ઝર્વેશન) નર્સિંગ પ્રેક્ટિસનું ખૂબ ઇમ્પોર્ટન્ટ અને ફન્ડામેન્ટલ સ્કિલ છે. નર્સ પેશન્ટની Physical Condition (ફિઝિકલ કન્ડિશન), Mental Condition (મેન્ટલ કન્ડિશન), Behavior (બિહેવિયર) અને Symptoms (સિમ્પટમ્સ) ને ધ્યાનપૂર્વક જોવી, સાંભળવી અને સમજવી એ પ્રક્રિયાને ઓબ્ઝર્વેશન કહેવામાં આવે છે.
• યોગ્ય ઓબ્ઝર્વેશન દ્વારા નર્સ પેશન્ટની હાલત વિશે સચોટ માહિતી મેળવી શકે છે અને યોગ્ય Nursing Care (નર્સિંગ કેર) આપવામાં મદદ મળે છે.

1.પેશન્ટની હેલ્થ કન્ડિશન નું અસેસમેન્ટ (Assessment of Patient Condition):

• Assessment (એસેસમેન્ટ) માટે ઓબ્ઝર્વેશન અત્યંત ઇમ્પોર્ટન્ટ છે. નર્સ પેશન્ટના Vital Signs (વાઇટલ સાઇન્સ) જેમ કે Temperature (ટેમ્પરેચર), Pulse (પલ્સ), Respiration (રેસ્પિરેશન) અને Blood Pressure (બ્લડ પ્રેશર) નું ઓબ્ઝર્વેશન કરીને તેની હેલ્થ કન્ડિશનનું સાચું અસેસમેન્ટ કરી શકે છે.

2.ડિસીઝનુ અર્લી ડિટેક્શન (Early Detection of Disease):

• પ્રોપર ઓબ્ઝર્વેશન દ્વારા પેશન્ટમાં થતી નાની-નાની ચેન્જીસ ઓળખી શકાય છે. આથી ડિસીઝ અથવા કોમ્પ્લીકેશન્સ નુ Early Detection (અર્લી ડિટેક્શન) શક્ય બને છે અને સમયસર Treatment (ટ્રીટમેન્ટ) શરૂ કરી શકાય છે.

3.પ્રોપર નર્સિંગ કેર આપવા માટે મદદરૂપ (Providing Effective Nursing Care):

• ઓબ્ઝર્વેશનથી મળેલી માહિતીના આધારે નર્સ પેશન્ટની જરૂરિયાતો સમજી શકે છે અને યોગ્ય Nursing Care Plan (નર્સિંગ કેર પ્લાન) બનાવી શકે છે. આથી પેશન્ટને વ્યક્તિગત અને અસરકારક કેર મળી શકે છે.

4.ટ્રીટમેન્ટ ની અસરનું ઇવાલ્યુએશન (Evaluation of Treatment):

• નર્સ ઓબ્ઝર્વેશન દ્વારા મેડીસીન અને સારવારની અસર જાણી શકે છે. જો પેશન્ટની સ્થિતિમાં સુધારો કે બગાડ જોવા મળે તો તે Doctor (ડોક્ટર) ને યોગ્ય Report (રિપોર્ટ) આપી શકે છે.

5.પેશન્ટની સેફ્ટી જાળવવામાં મદદ (Maintaining Patient Safety):

• કન્ટીન્યુઅસ ઓબ્ઝર્વેશન દ્વારા નર્સ પેશન્ટની Safety (સેફ્ટી) જાળવી શકે છે અને અકસ્માત, ઇજા અથવા અન્ય રિસ્કને રોકી શકે છે. ખાસ કરીને Severe પેશન્ટમાં આ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.

6.યોગ્ય રેકોર્ડિંગ અને રિપોર્ટિંગ માટે જરૂરી (Recording and Reporting):

• ઓબ્ઝર્વેશન દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલી માહિતીના આધારે નર્સ યોગ્ય Recording (રેકોર્ડિંગ) અને Reporting (રિપોર્ટિંગ) કરી શકે છે. આ માહિતી એન્ટાયર Health Care Team (હેલ્થ કેર ટીમ) માટે ઇમ્પોર્ટન્ટ બને છે.

7.પેશન્ટના વર્તન અને લાગણીઓને સમજવામાં મદદ (Understanding Patient Behavior and Emotions):

• ઓબ્ઝર્વેશન દ્વારા નર્સ પેશન્ટની Emotions (ઇમોશન્સ), Attitude (એટિટ્યુડ) અને Behavior (બિહેવિયર) સમજવા સક્ષમ બને છે. આથી નર્સ અને પેશન્ટ વચ્ચે સારું Communication (કમ્યુનિકેશન) અને વિશ્વાસ ઉભો થાય છે.

8.નર્સિંગ એજ્યુકેશન અને રિસર્ચ માટે ઇમ્પોર્ટન્ટ (Importance in Nursing Education and Research):

• ઓબ્ઝર્વેશન નર્સિંગના Education (એજ્યુકેશન) અને Research (રીસર્ચ) માટે પણ ઇમ્પોર્ટન્ટ હોય છે. પેશન્ટના વર્તન, સારવારની અસર અને નર્સિંગ પદ્ધતિઓના અભ્યાસ માટે ઓબ્ઝર્વેશન ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
• નર્સિંગમાં Observation (ઓબ્ઝર્વેશન) એ એક અત્યંત ઇમ્પોર્ટન્ટ સ્કીલ છે, જે પેશન્ટની Assessment (એસેસમેન્ટ), Diagnosis (ડાયગ્નોસિસ), Treatment (ટ્રીટમેન્ટ) અને Nursing Care (નર્સિંગ કેર) ને ઇફેક્ટીવ બનાવે છે. યોગ્ય ઓબ્ઝર્વેશન દ્વારા પેશન્ટની કન્ડિશન ને ટાઇમલી ઓળખી શકાય છે, યોગ્ય સારવાર આપી શકાય છે અને પેશન્ટની સેફ્ટી તથા હેલ્થ ને ઇમ્પ્રુવ કરવામાં હેલ્પ મળે છે.

b) Explain types of marriage. મેરેજના પ્રકારો સમજાવો.

મેરેજ ના પ્રકારો :

મેરેજ એ એક એવો પ્રોસેસ છે કે જેના દ્વારા વ્યક્તિ એટલે કે મેલ અને ફીમેલ જોડાય અને પોતાના ફેમિલી નુ નિર્માણ કરી બાળકોનો જન્મ અપાવી શકે છે.

આપણા સમાજમા અર્બન, રૂરલ, મોડર્ન, ટ્રાઇબલ અલગ અલગ જુદા જુદા કલ્ચર અને જુદા જુદા એરિયામા મેરેજ ના અલગ અલગ સ્વરૂપો જોવા મળે છે.

મેરેજમા સ્ત્રી અને પુરુષ એકબીજા સાથે પતિ પત્ની દ્વારા જોડાય છે અને એક સ્ટેબલ રિલેશનશિપની સમાજમા સ્વીકારાયેલા ફોર્મ મા શરૂઆત કરે છે.

મેરેજને વ્યાખ્યાઇત કરવા માટે જેમા મેરેજ એ સોશિયલ એપ્રૂડ પેટર્ન છે જેમા બે કે બે કરતા વધારે વ્યક્તિઓ જોડાઈ અને ફેમિલી બનાવે છે.

મેરેજ એ સ્ત્રી અને પુરુષ વચ્ચેનુ એક સ્ટેબલ જોડાણ છે. જે તેઓને પતિ પત્ની તરીકેનુ લીગલ સ્ટેટસ આપે છે અને તે સમાજ અને કાયદા દ્વારા સ્વીકારાયેલુ જોડાણ છે. મેરેજ ના માધ્યમથી જોડાયેલા પતિ પત્ની દ્વારા થયેલા બાળકો ને કાયદાકીય રીતે સમાજ દ્વારા માન્યતા આપવામા આવે છે.

મેરેજ ના પ્રકારો નીચે મુજબના રહેલા છે.

1. મોનો ગામી… 

આ પ્રકારના મેરેજમા એક સ્ત્રી અને એક પુરુષ એ મેરેજથી જોડાય છે. તમામ મેરેજમા મોટાભાગના મેરેજ એ આ પ્રકારના હોય છે. આ મેરેજ એ મોસ્ટ એક્સેપ્ટેબલ ગણવામા આવે છે.

2. પોલિજીની… 

આ પ્રકારના મેરેજમા એક પુરુષ એ બે કે બે કરતા વધારે સ્ત્રીઓ સાથે મેરેજથી જોડાઈ છે. પહેલાના સમયમા આ પ્રકારના મેરેજ સામાન્ય રીતે જોવા મળતા હતા. હાલમા પણ અમુક સમુદાયના લોકોમા આ પ્રકારના મેરેજ જોવા મળે છે.

3. પોલીએન્ડ્રી…

મેરેજ ના આ પ્રકારમા એક સ્ત્રી એ એક કરતા વધારે પુરુષો સાથે મેરેજથી જોડાય છે. આ પ્રકારના મેરેજ પણ પહેલાના સમયમા અને અમુક સ્પેસિફિક પ્રદેશ અને સ્પેસિફિક કોમ્યુનિટીના લોકોમા જોવા મળતા હતા. હાલ ના સમય મા આ મેરેજ વધારે જોવા મળતા નથી.

4. ગ્રુપ મેરેજ… 

આ પ્રકારના મેરેજમા પુરુષોનુ એક ગ્રુપ એ સ્ત્રીઓના એક ગ્રુપ સાથે લગ્ન કરે છે મેરેજ કરે છે.

5. કંપેનીઓનેટ મેરેજ..

આ પ્રકારના મેરેજમા પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચે સમજણથી અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ થી મેરેજ થાય છે અને એ મેરેજ નો અંત પણ સમજણથી જ આવે છે. આ પ્રકારના મેરેજમા સામાન્ય રીતે બાળકો જોવા મળતા નથી.

6. એકસોગામી મેરેજ..

આ પ્રકારના મેરેજમા પુરુષ કે સ્ત્રી એ પોતે પોતાના ક્લાસની બહારથી પુરુષ કે સ્ત્રીની પસંદગી કરી અને મેરેજ કરે છે. જેમા ગોત્રની બહાર, પરિવાર કે  વિલેજ ની બહારની વ્યક્તિઓની મેરેજ તરીકે પસંદગી કરવામા આવે છે.

7. એન્ડોગામી મેરેજ..

આ પ્રકારના મેરેજમા પુરુષ અને સ્ત્રી એ પોતાના ક્લાસમા પોતાની કાસ્ટ અને પોતાના સમુદાયમા જ મેરેજ કરે છે જેમા તે પોતાના ફેમિલી કે ક્લાસની બહાર જતા નથી.

c) Illustrate pavlov’s theory of classical conditioning. પાવલોસની કલાસિકલ કંડીશનીંગ થીયરી સમજાવો.

• આ લર્નિંગ માટેની એક મેથડ છે. જેમા રશિયન ફિઝિયોલોજીસ્ટ ઈવાન પાવલોવ એ આ મેથડ ની શોધ કરી છે. ઇસવીસન 1904 મા તેમને આ મેથડ માટે નોબલ પ્રાઈઝ પણ મળેલ હતુ.
• ક્લાસિકલ કન્ડિશનિંગ ને કોઈપણ સ્ટીમ્યુલેશન પ્રત્યેના રિસ્પોન્ડ ની થિયરી તરીકે પણ ઓળખવામા આવે છે.
• આ એક્સપેરિમેન્ટમાં પાવલોવ એ કુતરા પર એક પ્રયોગ કરેલો હતો. જેમા કૂતરાને જ્યારે ખોરાક આપવામા આવે છે ત્યારે તેની સાથે બેલ વાગે તેવુ નક્કી કરેલ હતુ અને આ સમયે કૂતરાને સલાઈવેશન કેટલુ થાય તે નોંધવામા આવતુ હતુ. આ સાથે સમય પણ નોંધવામા આવતો હતો. આ પ્રયોગ અમુક સમય ચલાવવામા આવ્યો ત્યારે નોંધવામા આવ્યુ કે બેલ વાગે અને કૂતરાને ફૂડ આપવામા આવે અને તેને સલાઈવેશન થાય તેની નોંધ કરવામા આવે છે. અમુક સમય પછી ફક્ત બેલ વગાડવામા આવે તો પણ કુતરાના મોમા સલાઈવેશન એટલુ જ જોવા મળતુ હતુ જેટલુ ફૂડ આપ્યા પછી આપવાની સાથે જોવા મળે છે એનો મતલબ એવો કે કૂતરાને ખોરાક આપ્યા વિના પણ માત્ર બેલના અવાજથી પણ તેને સલાઇવેશન વધેલુ જોવા મળે છે. આ એક કન્ડિશનિંગ રિસ્પોન્સ છે.
• આ થિયરી બતાવે છે કે કન્ડિશનિંગ સ્ટીમ્યુલેશન જ્યારે અનકન્ડિશન સ્ટીમ્યુલેશન સાથે જોડાઈ ત્યારે કન્ડિશન સ્ટીમ્યુલેશન પણ અનકન્ડિશન સ્ટીમ્યુલેશન જેટલુ જ અસરકારક સાબિત હોય થાય છે. આ થિયરીની માન્યતા મુજબ બંને કન્ડિશનનુ જોડાણ એક સાથે થયેલુ હોય છે.
• ક્લાસિકલ કન્ડીશન ના પ્રિન્સિપલ્સ એ નીચે મુજબના એરીયા સાથે ઉપયોગમા લઈ શકાય છે.
• આ ક્લાસિકલ કન્ડીશનના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરીને કોઈ પણ વ્યક્તિમા ગુડ હેલ્થ હેબિટ ડેવલપ કરી શકાય છે.
• આ પ્રિન્સિપલના ઉપયોગ દ્વારા કોઈપણ બેડ હેબિટને છોડી શકાય છે કે કોઈપણ એન્ઝાઈટી કે ફિયર ની સિચ્યુએશન સાથે એડજસ્ટ કરી શકાય છે.
• પ્રાણીઓને ટ્રેનિંગ આપવા માટે પણ આ લર્નિંગ પ્રિન્સિપલ્સ નો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
• અમુક સાયકોથેરાપી માટે પણ બિહેવિયર અને એટીટ્યુડ ને ચેન્જ કરવા માટે આ લર્નિંગ ના પ્રિન્સિપલ્સ નો યુઝ કરી શકાય છે.

Q-4 Write short notes. ટૂંકનોંધ લખો. (કોઈપણ ત્રણ) 12

a) Will and character વીલ અને કેરેક્ટર

Will and Character (વિલ એન્ડ કેરેક્ટર)

1.Will (વિલ):

• Will (વિલ) એટલે વ્યક્તિની કન્સિયસ અને કંટ્રોલ નિર્ણય લેવાની તથા ક્રિયા કરવાની મેન્ટલ કન્ડિશન. વ્યક્તિ કોઇ કાર્ય કરવા માટે વિચારપૂર્વક નિર્ણય લે છે અને તે નિર્ણય મુજબ વર્તે છે, તેને Will (વિલ) કહેવામાં આવે છે.
• Will (વિલ) વ્યક્તિની goal-directed behaviour (ગોલ ડાયરેક્ટેડ બિહેવિયર) માટે જવાબદાર માનવામાં આવે છે.

Will (વિલ) ની મુખ્ય વિશેષતાઓ

1.Conscious control (કોન્શિયસ કન્ટ્રોલ) : વ્યક્તિ પોતાના વર્તન પર કોન્શિયસ કન્ટ્રોલ રાખે છે.

2.Decision making (ડિસિઝન મેકિંગ) : યોગ્ય અને અયોગ્ય વચ્ચે પસંદગી કરવાની એબીલીટી.

3.Goal orientation (ગોલ ઓરિએન્ટેશન) : કોઈ ચોક્કસ હેતુ માટે કાર્ય કરવું.

4.Persistence (પરસિસ્ટન્સ) : મુશ્કેલી હોવા છતાં કાર્ય ચાલુ રાખવાની શક્તિ.

5.Self-regulation (સેલ્ફ રેગ્યુલેશન) : પોતાની ઇચ્છા અને ભાવનાઓને નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતા.

Will (વિલ) ની પ્રોસેસ (Process of Will):

1.Idea or desire (આઇડિયા ઓર ડિઝાયર) : કોઈ વર્ક કરવાની ઇચ્છા ઉત્પન્ન થાય છે.

2.Deliberation (ડિલિબરેશન) : વિવિધ વિકલ્પો વિશે વિચાર કરવામાં આવે છે.

3.Decision (ડિસિઝન) : યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ થાય છે.

4.Execution (એક્ઝિક્યુશન) : પસંદ કરેલા નિર્ણય મુજબ કાર્ય કરવામાં આવે છે.

2.Character (કેરેક્ટર) :

• Character (કેરેક્ટર) એટલે વ્યક્તિના નૈતિક ગુણો, મૂલ્યો, અને વર્તનનો સ્થિર પેટર્ન.
• Character (કેરેક્ટર) વ્યક્તિ કેવી રીતે right and wrong (રાઈટ એન્ડ રોંગ) વિશે વિચારે છે અને જીવનમાં કેવી રીતે વર્તે છે તે દર્શાવે છે.
• તે વ્યક્તિના moral behaviour (મોરલ બિહેવિયર) અને social responsibility (સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી) સાથે સંબંધિત છે.

Character (કેરેક્ટર) ની મુખ્ય વિશેષતાઓ

1.Moral values (મોરલ વેલ્યુઝ) : સત્યતા, ઈમાનદારી અને નૈતિકતા.

2.Consistency (કન્સિસ્ટન્સી) : વર્તનમાં સ્થિરતા.

3.Responsibility (રિસ્પોન્સિબિલિટી) : પોતાની ફરજ અને જવાબદારી નિભાવવી.

4.Integrity (ઇન્ટેગ્રિટી) : સચ્ચાઈ અને પ્રામાણિકતા.

5.Self-discipline (સેલ્ફ ડિસિપ્લિન) : પોતાને નિયંત્રિત રાખવાની ક્ષમતા.

3.Character (કેરેક્ટર) ના નિર્માણને અસર કરનાર પરિબળો

1.Heredity (હેરેડિટી):
માતા-પિતાથી મળતા સ્વભાવ અને ગુણો.

2.Environment (એન્વાયરમેન્ટ):
પરિવાર, સમાજ અને સંસ્કૃતિનો પ્રભાવ.

3.Education (એજ્યુકેશન):
એજ્યુકેશન દ્વારા નૈતિકતા અને જવાબદારી વિકસે છે.

4.Experience (એક્સપિરિયન્સ):
જીવનના અનુભવોથી વ્યક્તિના ગુણો વિકસે છે.

5.Social influence (સોશિયલ ઇન્ફ્લુએન્સ):
મિત્રો, શિક્ષકો અને સમાજના લોકોનો પ્રભાવ.

4.Will (વિલ) અને Character (કેરેક્ટર) વચ્ચેનો સંબંધ :

Will (વિલ) વ્યક્તિને નિર્ણય લેવાની અને વર્ક કરવાની શક્તિ આપે છે.

Character (કેરેક્ટર) તે નિર્ણય અને વર્તન નૈતિક રીતે યોગ્ય છે કે નહીં તે નક્કી કરે છે.

Will (વિલ) = વર્ક કરવાની શક્તિ (Power to work)

Character (કેરેક્ટર) = યોગ્ય રીતે વર્ક કરવાની નૈતિક દિશા (Ethical direction for doing work properly)

ઉદાહરણ તરીકે, એક નર્સ પાસે Will (વિલ) હોય તો તે પેશન્ટ ની સારી રીતે સંભાળ રાખવા માટે પ્રયત્ન કરશે અને સારા Character (કેરેક્ટર) ના કારણે તે પેશન્ટ સાથે ઇમાનદારી, કરુણા અને જવાબદારીથી વર્તશે.

Will (વિલ) વ્યક્તિની નિર્ણય લેવાની અને કાર્ય કરવાની માનસિક શક્તિ છે, જ્યારે Character (કેરેક્ટર) વ્યક્તિના નૈતિક ગુણો અને વર્તનનું પ્રતિબિંબ છે. બંને મળીને વ્યક્તિના સંપૂર્ણ વ્યક્તિત્વ અને સામાજિક વર્તનને પ્રભાવિત કરે છે.

b) Prostitution પ્રોસ્ટિટ્યુશન

Prostitution (પ્રોસ્ટિટ્યુશન)

• Prostitution (પ્રોસ્ટિટ્યુશન) એક ઇમ્પોર્ટન્ટ Social Problem (સોશિયલ પ્રોબ્લેમ) તેમજ Public Health Problem (પબ્લિક હેલ્થ પ્રોબ્લેમ) છે. તેમાં વ્યક્તિ પૈસા, ગીફ્ટ અથવા અન્ય ઇકોનોમિક બેનીફીટ મેળવવાના હેતુથી પોતાની Sexual Services (સેક્શ્યુઅલ સર્વિસિસ) અન્ય વ્યક્તિને પ્રોવાઇડ કરે છે.
• આ એક્ટીવિટીની ઇફેક્ટ વ્યક્તિના Physical Health (ફિઝિકલ હેલ્થ), Mental Health (મેન્ટલ હેલ્થ) તેમજ સમગ્ર સમાજ પર પડે છે. નર્સિંગ અને Behavior Science (બિહેવિયર સાયન્સ) ના અભ્યાસમાં પ્રોસ્ટિટ્યુશનનું વિશેષ મહત્વ છે કારણ કે તે વિવિધ Sexually Transmitted Diseases (સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ ડિસીઝિસ) ના ફેલાવા સાથે નજીકથી સંબંધિત હોઈ શકે છે.

Definition of Prostitution (ડેફિનેશન ઓફ પ્રોસ્ટિટ્યુશન):

• Prostitution (પ્રોસ્ટિટ્યુશન) એટલે પૈસા અથવા અન્ય ઇકોનોમિક બેનીફીટ મેળવવાના હેતુથી વ્યક્તિ દ્વારા પોતાની Sexual Activity (સેક્શ્યુઅલ એક્ટિવિટી) અન્ય વ્યક્તિ સાથે વારંવાર અથવા વ્યવસાય તરીકે કરવી.

Characteristics of Prostitution (કેરેક્ટરિસ્ટિક્સ ઓફ પ્રોસ્ટિટ્યુશન):

તેમાં Commercial Sexual Activity (કમર્શિયલ સેક્શ્યુઅલ એક્ટિવિટી) ઇનવોલ્વ હોય છે.

આ એક્ટીવિટીમા આર્થિક લાભ અથવા પૈસા મેળવવો મુખ્ય હેતુ હોય છે.

તેમાં સામાન્ય રીતે સ્ટેબલ Emotional Relationship (ઇમોશનલ રિલેશનશિપ) ની ડેફીશયન્સી હોય છે.

આ એક્ટીવિટી ઘણીવાર સમાજમાં secretly or covertly રીતે કરવામાં આવે છે.

Causes of Prostitution (કોઝિસ ઓફ પ્રોસ્ટિટ્યુશન):

1.Poverty (પોવર્ટી):

• ગરીબી, બેરોજગારી Unemployment (અનએમ્પ્લોયમેન્ટ) અને ઇકોનોમિક મુશ્કેલીઓના કારણે કેટલીક વ્યક્તિઓ પ્રોસ્ટિટ્યુશન તરફ વળી શકે છે.

2.Social Factors (સોશિયલ ફેક્ટર્સ):

• ફેમિલી કોન્ફ્લિક્ટ Family Conflict ,Broken Family (બ્રોકન ફેમિલી) અને સામાજિક અસમાનતા જેવી પરિસ્થિતિઓ આ સમસ્યાને પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે.

3.Psychological Factors (સાયકોલોજિકલ ફેક્ટર્સ):

• ભાવનાત્મક અવગણના Emotional Neglect (ઇમોશનલ નેગ્લેક્ટ), ઓછું આત્મસન્માન Low Self Esteem (લો સેલ્ફ એસ્ટીમ) અને માનસિક તણાવ Stress (સ્ટ્રેસ) પણ પ્રોસ્ટિટ્યુશન તરફ દોરી શકે છે.

4.Lack of Education (લેક ઓફ એજ્યુકેશન):

• શિક્ષણ અને જાગૃતિના અભાવને કારણે વ્યક્તિને યોગ્ય રોજગારની તક મળતી નથી, જેના કારણે તે આ પ્રવૃત્તિમાં સંકળાઈ શકે છે.

5.Human Trafficking (હ્યુમન ટ્રાફિકિંગ):

• કેટલાક કેસોમાં વ્યક્તિઓને બળજબરીથી અથવા છેતરપિંડી દ્વારા પ્રોસ્ટિટ્યુશનમાં ધકેલવામાં આવે છે.

Health Effects of Prostitution (હેલ્થ ઇફેક્ટ્સ ઓફ પ્રોસ્ટિટ્યુશન):

1.Sexually Transmitted Diseases (સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ ડિસીઝિસ)

• પ્રોસ્ટિટ્યુશનના કારણે HIV/AIDS (એચઆઈવી એડ્સ), Syphilis (સિફિલિસ), Gonorrhea (ગોનોરિયા) અને Chlamydia (ક્લેમિડિયા) જેવી બીમારીઓ ફેલાવાનો રિસ્ક વધારે રહે છે.

2.Mental Health Problems (મેન્ટલ હેલ્થ પ્રોબ્લેમ્સ):

• આ એક્ટીવિટી ના કારણે Depression (ડિપ્રેશન), Anxiety (એન્ઝાયટી) અને Psychological Trauma (સાયકોલોજિકલ ટ્રોમા) જેવી મેન્ટલ પ્રોબ્લેમ થવાની શક્યતા રહે છે.

3.Physical Health Problems (ફિઝિકલ હેલ્થ પ્રોબ્લેમ્સ):

• ફિઝીકલી ઇન્જરી , થાક અને અન્ય હેલ્થ રિલેટેડ પ્રોબ્લેમ પણ થઈ શકે છે.

Prevention and Control of Prostitution (પ્રિવેન્શન એન્ડ કન્ટ્રોલ ઓફ પ્રોસ્ટિટ્યુશન):

1.Health Education (હેલ્થ એજ્યુકેશન):

• લોકોમાં પ્રોસ્ટિટ્યુશનના રિસ્ક અને હેલ્થ રિલેટેડ પ્રોબ્લેમ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવી.

2.Employment Opportunities (એમ્પ્લોયમેન્ટ ઓપોર્ટ્યુનિટીઝ):

• આર્થિક રીતે નબળા વર્ગને રોજગારના વિકલ્પો ઉપલબ્ધ કરાવવાથી આ સમસ્યા ઘટાડવામાં મદદ મળે છે.

3.Legal Measures (લિગલ મેજર્સ):

• human trafficking અને illegal activities સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવી.

4.Medical Care (મેડિકલ કેર) અને Counselling (કાઉન્સેલિંગ):

• અસરગ્રસ્ત લોકોને યોગ્ય હેલ્થ સર્વિસ અને માનસિક સહાય પૂરી પાડવી.

Prostitution (પ્રોસ્ટિટ્યુશન) એક સિવ્યર Social Problem (સોશિયલ પ્રોબ્લેમ) અને Public Health Problem (પબ્લિક હેલ્થ પ્રોબ્લેમ) છે. તેના કારણે વ્યક્તિના Physical Health (ફિઝિકલ હેલ્થ) અને Mental Health (મેન્ટલ હેલ્થ) ઉપર નેગેટીવ ઇફેક્ટ પડી શકે છે. પ્રોપર Health Education (હેલ્થ એજ્યુકેશન), સોસિયલ સપોર્ટ, કાનૂની નિયંત્રણ અને હેલ્થ સર્વિસ દ્વારા આ સમસ્યાને કંટ્રોલ કરવા અને રિડ્યુસ કરવા માટે અસરકારક પગલાં લેવામાં આવી શકે છે.

c) Types of conflict કોનફલીકટના પ્રકારો

DEFINITION

• બે કે તેથી વધુ વિચારો, interest, goals વગેરે વચ્ચે વિરોધની સ્થિતિ. જ્યારે internal અને external વાતાવરણ વચ્ચે, બે જૂથો વચ્ચે અથડામણ થાય છે, ત્યારે કોનફલીકટનો વિકાસ થાય છે.
• કોનફલીકટ ત્યાં સુધી રહે છે જ્યાં સુધી વ્યક્તિ ઘણામાંથી એક વિકલ્પ પસંદ કરી શકતી નથી.

કોનફલીકટ શું છે?

• વિરોધી જરૂરિયાતો, ઇચ્છાઓ અથવા માંગણીઓ ધરાવતા લોકો વચ્ચે કોનફલીકટ.

TYPES OF CONFLICT:

According to source, conflict can be of three types:

Interpersonal conflict: બે વ્યક્તિ વચ્ચે થતો કોનફલીકટ

• ઉદાહરણ તરીકે પતિ-પત્ની વચ્ચે થતો કોનફલીકટ, માતા-પિતા અને બાળકો વચ્ચેનો કોનફલીકટ, નાનું ગ્રુપ અને મોટા ગ્રુપ વચ્ચે થતો કોનફલીકટ, બોસ અને કર્મચારી વચ્ચે થતો કોનફલીકટ.

Intrapersonal conflict: વ્યક્તિની અંદર નો કોનફલીકટ

• ઉદાહરણ તરીકે તેની ઈચ્છાઓ, goals અને હેતુઓ.
• તેને આંતરિક કોનફલીકટ પણ કહેવામાં આવે છે કેમકે આ કોનફલીકટ વ્યક્તિની અંદર જોવા મળે છે.

Conflict between person and his environment: વ્યક્તિ અને તેના પર્યાવરણ વચ્ચેનો કોનફલીકટ

• પર્યાવરણમાં થતા ફેરફારો જેવા કે પુર, ધરતીકંપ, યુદ્ધ વગેરે ના કારણે થતા કોનફલીકટ.
• વ્યક્તિને આ પરિસ્થિતિઓ સામે કોનફલીકટ કરવો પડે છે.

According to goal, conflict can be of following types:

Approach-approach conflict: Positive positive goals

• જ્યારે બે સમાન આકર્ષક goals વચ્ચે કોનફલીકટ થાય છે ત્યારે તે પરિસ્થિતિને approach approach conflict તરીકે ઓળખવામાં આવે છે
• ઉદાહરણ તરીકે કોઈ વ્યક્તિને સાંજે મુવી જોવા જવાની ઈચ્છા છે અને તે જ સમયે ક્રિકેટ મેચ પણ જોવો છે.

Avoidance-avoidance conflict: Negative- Negative Goals

• જ્યારે બે નકારાત્મક ધ્યેયો વચ્ચે કોનફલીકટ થાય છે, ત્યારે પરિસ્થિતિને ટાળવા-નિવારણ સંઘર્ષ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
• ઉદાહરણ તરીકે, એક વિદ્યાર્થી તેની શાળાની સોંપણી પૂર્ણ કરવા માટે ધિક્કારે છે, પરંતુ જો તે કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો તેને મળનારી સજાને પણ પસંદ નથી. જો શક્ય હોય તો તે બંને બાબતોને ટાળવા માંગે છે.

Approach-avoidant conflict: Positive – Negative Conflict

• જ્યારે વ્યક્તિ સકારાત્મક ધ્યેય તરફ આકર્ષાય છે પરંતુ આ ધ્યેયમાં કેટલીક નકારાત્મક લાક્ષણિકતાઓ પણ હોય છે ત્યારે પરિસ્થિતિને અભિગમ-નિવારણ કોનફલીકટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
• ઉદાહરણ તરીકે, એક છોકરી લગ્ન કરવા માંગે છે, પરંતુ તે જ સમયે, તેના ઘર અને તેના પરિવારથી દૂર જવાનો ડર હોઈ શકે છે.

d) Errors of perception પરસેપ્સનની એરર

Errors of Perception (એરર્સ ઓફ પરસેપ્શન)

Perception (પરસેપ્શન) :

• Perception (પરસેપ્શન) એટલે વ્યક્તિ દ્વારા પ્રાપ્ત થતા Sensory Stimuli (સેન્સરી સ્ટિમ્યુલાઈ) ને Select (સિલેક્ટ) કરવી, Organize (ઓર્ગેનાઇઝ) કરવી અને અર્થપૂર્ણ રીતે Interpret (ઇન્ટરપ્રિટ) કરવાની Mental Process.

Errors of Perception (એરર્સ ઓફ પરસેપ્શન)

• જ્યારે વ્યક્તિ કોઈ વસ્તુ/ઘટના/પરિસ્થિતિને સાચી રીતે સમજી ન શકે અથવા ખોટી રીતે અર્થઘટન કરે ત્યારે તેને Errors of Perception (એરર્સ ઓફ પરસેપ્શન) કહેવામાં આવે છે.
• આ ભૂલો વ્યક્તિના Attention (અટેન્શન), Past Experience (પાસ્ટ એક્સપિરીયન્સ), Motivation (મોટિવેશન), Emotions (ઇમોશન્સ), Attitude (એટિટ્યુડ), Expectation (એક્સપેક્ટેશન) અને Mental State (મેન્ટલ સ્ટેટ) ના કારણે થાય છે. નર્સિંગમાં આ વિષય ખૂબ મહત્વનો છે કારણ કે ખોટી પરસેપ્શન પેશન્ટના Behavior (બિહેવિયર), Communication (કમ્યુનિકેશન), Judgment (જજમેન્ટ) અને Treatment Compliance (ટ્રીટમેન્ટ કમ્પ્લાયન્સ) પર સીધી અસર કરે છે.

Types of Errors of Perception (ટાઈપ્સ ઓફ એરર્સ ઓફ પરસેપ્શન)

1) Illusion (ઇલ્યુઝન)

વ્યાખ્યા

• Illusion (ઇલ્યુઝન) એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં વાસ્તવિક External Stimulus (એક્સટર્નલ સ્ટિમ્યુલસ) હાજર હોય છે પરંતુ વ્યક્તિ તેને ખોટી રીતે સમજે છે અથવા ખોટો અર્થ આપે છે.

• અહીં “સ્ટિમ્યુલસ છે” પરંતુ “ઇન્ટરપ્રિટેશન ખોટું” થાય છે.

પ્રકાર (Common Forms)

• Visual Illusion (વિઝ્યુઅલ ઇલ્યુઝન): દેખાતી વસ્તુને ખોટી રીતે ઓળખવી
• Auditory Illusion (ઑડિટરી ઇલ્યુઝન): અવાજનો ખોટો અર્થ કાઢવો
• Tactile Illusion (ટૅક્ટાઇલ ઇલ્યુઝન): સ્પર્શની લાગણીને ખોટી રીતે સમજવી

ઉદાહરણ

• અંધારામાં દોરીને સાપ સમજી લેવું
• પવનના અવાજને “કોઈ બોલે છે” એમ લાગવું

નર્સિંગમાં મહત્વ

Illusion (ઇલ્યુઝન) ઘણીવાર Fatigue (ફેટીગ), Anxiety (એન્ઝાયટી), Fever (ફીવર) અથવા Low Light (લો લાઇટ) પરિસ્થિતિમાં થાય છે તેથી પેશન્ટને શાંત રાખવું અને પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવી જરૂરી બને છે.

2) Hallucination (હેલ્યુસિનેશન):

વ્યાખ્યા

• Hallucination (હેલ્યુસિનેશન) એવી પરિસ્થિતિ છે જેમાં કોઈ External Stimulus (એક્સટર્નલ સ્ટિમ્યુલસ) હાજર ન હોવા છતાં વ્યક્તિને કંઈક જોવા, સાંભળવા, Smell, સ્વાદ લેવાનો કે સ્પર્શ અનુભવ થવા લાગે છે.

• અહીં “સ્ટિમ્યુલસ નથી” છતાં “અનુભવ થાય છે”.

પ્રકાર (Types)

• Auditory Hallucination (ઑડિટરી હેલ્યુસિનેશન) : અવાજ/વાતો સાંભળાય, ખાસ કરીને “વોઈસિસ”
• Visual Hallucination (વિઝ્યુઅલ હેલ્યુસિનેશન) : વ્યક્તિ/વસ્તુઓ દેખાય
• Olfactory Hallucination (ઑલ્ફેક્ટરી હેલ્યુસિનેશન) : Smell આવે (જ્યારે આસપાસ નથી)
• Gustatory Hallucination (ગસ્ટેટરી હેલ્યુસિનેશન) : અજીબ સ્વાદ લાગે
• Tactile Hallucination (ટૅક્ટાઇલ હેલ્યુસિનેશન): Skin પર કીડા ચાલતા હોય તેવી લાગણી (ફોર્મિકેશન જેવી)

કારણો (Common Clinical Causes):

• Psychiatric Disorders (સાયકીયાટ્રિક ડિસઓર્ડર્સ): ખાસ કરીને Schizophrenia (સ્કિઝોફ્રેનિયા)
• Substance Use (સબ્સ્ટન્સ યુઝ) / Withdrawal (વિથડ્રૉલ): ખાસ કરીને Alcohol (આલ્કોહોલ)
• Delirium (ડિલીરિયમ): તાવ, ઇન્ફેક્શન, મેટાબોલિક ડિસ્ટર્બન્સ
• High Fever (હાઈ ફીવર), Sleep Deprivation (સ્લીપ ડિપ્રાઇવેશન), Drug Toxicity (ડ્રગ ટોક્સિસિટી)

નર્સિંગમાં મહત્વ

Hallucination (હેલ્યુસિનેશન) માં પેશન્ટ Fear (ફિયર) અથવા Agitation (એજિટેશન) અનુભવી શકે છે. નર્સનું લક્ષ્ય: Safety (સેફ્ટી), શાંતિ, અને યોગ્ય Assessment (એસેસમેન્ટ) કરીને ડૉક્ટરને રિપોર્ટ કરવું.

3) Delusion (ડિલ્યુઝન)

વ્યાખ્યા

Delusion (ડિલ્યુઝન) એટલે ખોટી પરંતુ અડગ માન્યતા જે Reality (રીયાલિટી) સાથે મેળ ખાતી નથી અને પૂરતા પુરાવા છતાં વ્યક્તિ તેને બદલે નહીં.
Delusion (ડિલ્યુઝન) “પરસેપ્શન” કરતાં વધુ “થોટ/બિલીફ” ની ભૂલ છે, પરંતુ નર્સિંગ બિહેવિયર સાયન્સમાં તેને Errors of Perception સાથે ચર્ચાય છે કારણ કે તે Reality નું ખોટું અર્થઘટન કરે છે.

પ્રકાર (Types)

1. Persecutory Delusion (પરસિક્યુટરી ડિલ્યુઝન)
   “લોકો મારી સામે કાવતરું કરે છે”
2. Delusion of Reference (ડિલ્યુઝન ઓફ રેફરન્સ)
   ટીવી/અખબાર/લોકોની વાત “મારા વિશે છે” એમ લાગવું
3. Grandiose Delusion (ગ્રાન્ડિઓઝ ડિલ્યુઝન)
   “હું બહુ મહાન છું / વિશેષ શક્તિ છે”
4. Somatic Delusion (સોમેટિક ડિલ્યુઝન)
   શરીરમાં ગંભીર રોગ/કીડા છે એવી અડગ માન્યતા
5. Jealous Delusion (જેલસ ડિલ્યુઝન)
   જીવનસાથી અવિશ્વાસી છે એવી અડગ શંકા

નર્સિંગમાં મહત્વ

• Delusion (ડિલ્યુઝન) ધરાવતા પેશન્ટ સાથે નર્સે વાદ-વિવાદ કર્યા વગર, શાંતિથી વાત કરીને Reality Orientation (રીયાલિટી ઓરિએન્ટેશન) અને સેફ્ટી જાળવવી.

4) Agnosia (એગ્નોસિયા)

વ્યાખ્યા

Agnosia (એગ્નોસિયા) એવી સ્થિતિ છે જેમાં Sensory Organs (સેન્સરી ઓર્ગન્સ) કામ કરે છે છતાં પેશન્ટ વસ્તુઓ/અવાજ/ચહેરા ઓળખી શકતો નથી, કારણ કે સમસ્યા Brainના Cortical Processing (કોર્ટિકલ પ્રોસેસિંગ) માં હોય છે.

પ્રકાર (Common Types)

• Visual Agnosia (વિઝ્યુઅલ એગ્નોસિયા): વસ્તુ દેખાય છે પણ ઓળખી ન શકે
• Auditory Agnosia (ઑડિટરી એગ્નોસિયા): અવાજ સાંભળાય છે પણ ઓળખી ન શકે
• Prosopagnosia (પ્રોસોપેગ્નોસિયા): ચહેરા ઓળખી ન શકે

કારણો

• Stroke (સ્ટ્રોક), Head Injury (હેડ ઇન્જરી), Brain Tumor (બ્રેન ટ્યુમર), Dementia (ડિમેન્શિયા) જેવી Neurological Disorders (ન્યુરોલોજિકલ ડિસઓર્ડર્સ)

નર્સિંગમાં મહત્વ

Agnosia (એગ્નોસિયા) માં પેશન્ટને દૈનિક પ્રવૃત્તિમાં મુશ્કેલી પડે છે, તેથી નર્સે Rehabilitation (રિહેબિલિટેશન), સેફ્ટી અને પરિવારને માર્ગદર્શન આપવું જરૂરી છે.

Additional Perceptual Disturbances (અડિશનલ પરસેપ્ચ્યુઅલ ડિસ્ટર્બન્સિસ)

5) Misinterpretation (મિસઇન્ટરપ્રિટેશન)

• વાસ્તવિક સંકેત/ઘટનાનો ખોટો અર્થ કાઢવો.
• ઉદાહરણ: નર્સ વ્યસ્ત હોય તો પેશન્ટ માનશે “મારી અવગણના થાય છે”.

6) Depersonalization (ડિપર્સનલાઇઝેશન)

• પોતાની જાત “અજાણી/અલગ” લાગે, “હું હું નથી” જેવી લાગણી.

7) Derealization (ડિરિયલાઇઝેશન)

• આસપાસની દુનિયા “અવાસ્તવિક” લાગે, સપના જેવી લાગણી.
• (આ બંને ઘણીવાર Anxiety (એન્ઝાયટી), Trauma (ટ્રોમા) અને Dissociation (ડિસોસિએશન) સાથે જોડાય છે.)

Causes of Errors of Perception (કોઝિસ ઓફ એરર્સ ઓફ પરસેપ્શન)

• Fatigue (ફટીગ) અને Sleep Deprivation (સ્લીપ ડિપ્રાઇવેશન)
• Stress (સ્ટ્રેસ) અને Anxiety (એન્ઝાયટી)
• Fear (ફિયર), Depression (ડિપ્રેશન) અને અન્ય ઇમોશનલ પરિબળો
• Past Experience (પાસ્ટ એક્સપિરીયન્સ), Expectation (એક્સપેક્ટેશન), Suggestion (સજેસ્ટન)
• Fever (ફીવર), Hypoxia (હાયપોક્સિયા), Metabolic Imbalance (મેટાબોલિક ઇમ્બેલેન્સ)
• Drugs (ડ્રગ્સ), Alcohol (આલ્કોહોલ) Withdrawal (વિથડ્રૉલ)
• Neurological Disorders (ન્યુરોલોજિકલ ડિસઓર્ડર્સ): Stroke (સ્ટ્રોક), Dementia (ડિમેન્શિયા), Seizure Disorder (સીઝર ડિસઓર્ડર)
• Psychiatric Disorders (સાયકીયાટ્રિક ડિસઓર્ડર્સ): Schizophrenia (સ્કિઝોફ્રેનિયા), Mood Disorder (મૂડ ડિસઓર્ડર), Delirium (ડિલીરિયમ)

Importance in Nursing (ઇમ્પોર્ટન્સ ઇન નર્સિંગ)

• નર્સ માટે Errors of Perception (એરર્સ ઓફ પરસેપ્શન) ની સમજ અત્યંત જરૂરી છે કારણ કે:
• Early Identification (અર્લી આઇડેન્ટિફિકેશન): પેશન્ટમાં ફેરફારો વહેલા ઓળખી શકાય.
• Safety (સેફ્ટી): Hallucination (હેલ્યુસિનેશન) અથવા Delusion (ડિલ્યુઝન) માં Self-harm અથવા Aggression નો જોખમ હોઈ શકે છે.
• Accurate Assessment (એક્યુરેટ એસેસમેન્ટ): યોગ્ય Mental Status Examination (મેન્ટલ સ્ટેટસ એક્ઝામિનેશન) માટે મદદ મળે છે.
• Therapeutic Communication (થેરાપ્યુટિક કમ્યુનિકેશન): પેશન્ટ સાથે સહાનુભૂતિપૂર્વક વાતચીત શક્ય બને છે.
• Reporting and Documentation (રિપોર્ટિંગ એન્ડ ડોક્યુમેન્ટેશન): લક્ષણો/સમય/ટ્રિગર સ્પષ્ટ રીતે નોંધાવી શકાય છે.
• Support to Treatment (સપોર્ટ ટુ ટ્રીટમેન્ટ): દવા, કાઉન્સેલિંગ, અને પર્યાવરણ નિયંત્રણમાં સહાય થાય છે.
• Family Education (ફેમિલી એજ્યુકેશન): પરિવારને યોગ્ય માર્ગદર્શન આપી શકાય છે.

Errors of Perception (એરર્સ ઓફ પરસેપ્શન) એવી પરિસ્થિતિઓ છે જેમાં વ્યક્તિ વાસ્તવિકતા અથવા સંકેતોને ખોટી રીતે સમજે છે. તેના મુખ્ય પ્રકારોમાં Illusion (ઇલ્યુઝન), Hallucination (હેલ્યુસિનેશન), Delusion (ડિલ્યુઝન) અને Agnosia (એગ્નોસિયા) આવે છે; તેમજ ક્યારેક Depersonalization (ડિપર્સનલાઇઝેશન) અને Derealization (ડિરિયલાઇઝેશન) જેવી પરસેપ્ચ્યુઅલ ડિસ્ટર્બન્સિસ પણ જોવા મળે છે. નર્સિંગમાં આ વિષયની સાચી સમજ પેશન્ટની સેફ્ટી, યોગ્ય અસેસમેન્ટ, અસરકારક કમ્યુનિકેશન અને યોગ્ય ટ્રીટમેન્ટ સપોર્ટ માટે ખૂબ જરૂરી છે.

Q-5 Define following (any six) નીચેની વ્યાખ્યા લખો. (કોઈપણ છ)

a) Psychology – સાયકોલોજી

• સાયકોલોજી શબ્દ એ બે ગ્રીક શબ્દો થી બનેલો છે. સાયકી અને લોગસ.  ઈસ. 1590 સુધી સાઈકી શબ્દોનો અર્થ સાઉલ અથવા આત્મા અથવા સ્પિરિટ થતો હતો અને લોજી શબ્દનો અર્થ સ્ટડી કરવુ એવો થાય છે. અહી સાઉલ (soul) શબ્દ એ ખૂબ જ વિશાળ અર્થમા લેવામા આવ્યો હતો. તેથી પાછળથી સોલ (soul) ને બદલે માઈન્ડ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામા આવ્યો હતો.
• 19 મી સદીના અંત સુધીમા વિલિયમ વુડટ એ માઈન્ડ ને બદલે બિહેવિયર શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો એટલે નવી વ્યાખ્યા મુજબ સાયકોલોજી એટલે કે હ્યુમન બિહેવિયર ના સાયન્ટિફિક સ્ટડીને સાયકોલોજી કહેવામા આવે છે.
• Wilhelm Wundt (વિલહેલ્મ વુન્ડ્ટ) ફાધર ઓફ સાયકોલોજી તરીકે પણ ઓળખવામા આવે છે.
• બિહેવિયર (Behavior) અને મેન્ટલ પ્રોસેસ (Mental Processes) ના સાયન્ટિફિક સ્ટડીને સાયકોલોજી કહેવામા આવે છે. આમા માઈન્ડનો સ્ટડી તેમજ તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તેનો સ્ટડી પણ કરવામા આવે છે.

b) Memory – મેમરી

• મેમરી એ ખૂબ મહત્વનો કોગનીટીવ પ્રોસેસ છે. તેમા રિમેમ્બરિંગ અને ફોર્ગેટિંગ એમ બે કાર્ય સંકળાયેલા હોય છે. બંનેનો નેચર એકબીજાથી ઓપોઝિટ હોય છે. આ બંને કાર્ય વ્યક્તિના જીવનમા ઘણા મહત્વનો રોલ પ્લે કરે છે.
• માણસ ઘણા લાંબા સમય સુધી ઇન્ફોર્મેશન ને સ્ટોર કરી અને સાચવી શકે છે અને જ્યારે જરૂરિયાત હોય ત્યારે ફરી એને યાદ કરી શકે છે. તેને મેમરી કહેવામા આવે છે.
• ઇફેક્ટિવ લર્નિંગ માટે મેમરી યોગ્ય હોવી જરૂરી છે.
• બોડી ના સેન્સર જેવા કે વિઝન, ટચ વગેરે દ્વારા મળતા ઇમ્પલસીસના ઇનપુટ બ્રેઇનમા જાય છે અને ત્યા માહિતી સ્વરૂપે સ્ટોર થાય છે. જો આ ઈનપુટસ રિપીટેટીવ મળતા રહે તો મેમરી લાંબો સમય સુધી સ્ટોર કરી શકાય છે.
• મેમરી એટલે કે અનુભવને સ્ટોર કરવાનો પાવર જ્યારે જરૂર હોય ત્યારે ફરીથી જાગ્રત અવસ્થા ના ફીલ્ડમા લાવી શકાય છે. આ કાર્ય ને મેમરી કહેવામા આવે છે.
• મેમરી એ સ્ટીમ્યુલેશનના ઇનપુટ અને રિસ્પોન્સ સાથેના આઉટપુટ દ્વારા કાર્ય કરે છે.
• મેમરી એ એક  ન્યુરોકેમિકલ પ્રોસેસ છે. જેમા બ્રેઇન દ્વારા ઇન્ફોર્મેશન ને સાચવી શકાય અને જરૂર પડીએ ફરી પાછી મેળવી શકાય છે.

c) Habit – હેબીટ

• Habit (હેબિટ) એટલે વ્યક્તિ દ્વારા કોઈ Action અથવા Behaviour ને વારંવાર કરવાની પ્રક્રિયા દ્વારા તે કાર્ય વ્યક્તિના Behavior (બિહેવિયર) નો Stable અને Automatic ભાગ બની જાય, તેને હેબિટ કહેવામાં આવે છે.
• Habit (હેબિટ) એ એવી Learned Behavior (લર્ન્ડ બિહેવિયર) છે જે સતત અભ્યાસ અને વારંવાર કરવાથી વ્યક્તિના Daily Lifeનો એક natural part બની જાય છે અને તેને કરવા માટે વધારે વિચાર કરવાની જરૂર રહેતી નથી.
• હેબિટ વ્યક્તિના Personality (પર્સનાલિટી), Lifestyle (લાઈફસ્ટાઈલ) અને Health Behavior (હેલ્થ બિહેવિયર) ઉપર મહત્વપૂર્ણ અસર કરે છે. સારી હેબિટ વ્યક્તિના હેલ્થ અને જીવનની ગુણવત્તા સુધારે છે, જ્યારે ખરાબ હેબિટ વ્યક્તિના Physical અને Mental Health પર Nagative Effect કરી શકે છે.

Example (એક્ઝામ્પલ):

• સમયસર ઊઠવું, નિયમિત Excercise કરવો, દાંત સાફ કરવો વગેરે સારી Habit (હેબિટ) ના ઉદાહરણો છે.

d) Culture – કલ્ચર

• Culture (કલ્ચર) એટલે કોઈ સમાજના લોકો દ્વારા શેર કરવામાં આવતા Beliefs (બિલીફ્સ), Values (વેલ્યુઝ), Customs (કસ્ટમ્સ), Traditions (ટ્રેડિશન્સ), Language (લેન્ગ્વેજ) અને Behavior Patterns (બિહેવિયર પેટર્ન્સ) નો સમૂહ, જે સમાજના સભ્યોના lifestyle અને behavior ને influences કરે છે.

OR

• Culture (કલ્ચર) એ સમાજના સભ્યો દ્વારા શીખવામાં આવેલા વિચારો, માન્યતાઓ, આચાર-વિચાર અને જીવન જીવવાની રીતોનો સમૂહ છે, જે એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં પ્રસારિત થાય છે.

e) Intelligence – ઈન્ટેલીજન્સ

• Intelligence (ઇન્ટેલિજન્સ) એ એવી મેન્ટલ એબીલીટી છે જેના દ્વારા વ્યક્તિ learning (લર્નિંગ), reasoning (રીઝનિંગ), problem solving (પ્રોબ્લેમ સોલ્વિંગ) અને adaptation (એડેપ્ટેશન) દ્વારા કન્ડિશનને સમજીને પ્રોપર નિર્ણય લઈ શકે છે અને ઇફેક્ટીવ રીતે બિહેવ્યર કરી શકે છે.

OR

• Intelligence (ઇન્ટેલિજન્સ) એટલે વ્યક્તિની શીખવાની, વિચાર કરવાની, પ્રોબ્લેમ સોલ્વ કરવાની અને નવી પરિસ્થિતિઓ સાથે અનુકૂલન કરવાની મેન્ટલ એબીલીટી.

f) Emotion – ઈમોશન

• Emotion (ઈમોશન) એ વ્યક્તિની એવી મેન્ટલ કન્ડિશન છે જેમાં feeling (ફીલિંગ), physiological response (ફિઝિયોલોજિકલ રિસ્પોન્સ) અને behaviour (બિહેવિયર) માં ચેન્જીસ થાય છે અને જે વ્યક્તિના અનુભવ તથા પરિસ્થિતિના આધારે વ્યક્ત થાય છે.

OR

• Emotion (ઇમોશન) એટલે કોઈ વ્યક્તિ, વસ્તુ અથવા પરિસ્થિતિ પ્રત્યે વ્યક્તિમાં ઉત્પન્ન થતી Intense Feeling (ફીલિંગ) અને Psychological State (સાયકોલોજિકલ સ્ટેટ), જેમાં Mental તેમજ physical changes જોવા મળે છે.

g) Motivation – મોટીવેશન

• Motivation (મોટીવેશન) એ એવી Mental strength છે જે વ્યક્તિની needs (નીડ્સ), drives (ડ્રાઇવ્સ), desires (ડિઝાયર્સ) અને goals (ગોલ્સ) ના આધારે વ્યક્તિની goal-directed behaviour (ગોલ ડાયરેક્ટેડ બિહેવિયર) ને એક્ટીવ બનાવે છે, જેથી વ્યક્તિ કોઈ ચોક્કસ હેતુ પ્રાપ્ત કરવા માટે પ્રયત્ન કરે છે અને કન્ટીન્યુઅસ વર્ક કરે છે.

h) Community – કોમ્યુનિટી

• કોમ્યુનિટી એટલે કે લોકો એક ચોક્કસ જીયોગ્રાફીકલ એરિયામા રહેતા હોય.  તે કોઈ ચોક્કસ લાક્ષણિકતાઓ ધરાવતા હોય, કોઈ ચોક્કસ કલ્ચર અને રિલિજિયન ને ફોલો કરતા હોય, તેઓની વચ્ચે ઇન્ટરપર્સનલ રિલેશનશિપ ગોઠવાયેલી હોય, કોમન ભાષા નો યુઝ કરતા હોય અને કોમન ઇન્ટરેસ્ટ અને વેલ્યુ જોવા મળતા હોય એવા કોમ્યુનિટીના લોકો જ્યા રેહતા હૉય તેને કોમ્યુનિટી કહેવામા આવે છે.

કોમ્યુનિટી ના બે ભાગ પાડવામા આવે છે.

1. અર્બન કોમ્યુનિટી.

• જે લોકો શહેરી વિસ્તારમા રહેતા હોય તેવા લોકોના સમૂહને અર્બન કોમ્યુનિટી કહેવામા આવે છે.

2. રૂરલ કોમ્યુનિટી

• જે લોકો ટ્રાયબલ એરિયા કે ગામડામા રહેતા હોય તેવા લોકોના સમૂહને રૂરલ કોમ્યુનિટી કહેવામા આવે છે.

અર્બન અને રૂરલ કોમ્યુનિટીના લોકો પોતપોતાની અલગ વિશેષતાઓ ધરાવે છે.

Q-6 (A) Fill in the blanks – ખાલી જગ્યાઓ પુરો. 05

1.Dowry probation act was established in …… Year. દહેજ પ્રથા કાયદો …… વર્ષમાં લાગુ પડયો હતો. 1961 (નાઇન્ટીન સિક્સટી વન)

2……. is known as father of psychology. …… એ સાયકોલોજીના પિતા તરીકે ઓળખાય છે. Wilhelm Wundt ( વિલ્હેલ્મ વુન્ડ્ટ )

3.The study of population is called …… પોપ્યુલેશનના અભ્યાસને …… કહે છે. Demography ( ડેમોગ્રાફી )

4.Juvenile delinquents are kept in …… જુવેનાઇલ ડેલીકવન્ટસને …… માં રાખવામાં આવે છે. Observation Home ( ઑબ્ઝર્વેશન હોમ )

5.Ego is working on …… principle. ઇગો …… સિધ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે. Reality Principle ( રિયાલિટી પ્રિન્સિપલ )

(B) True or False – ખરા ખોટા જણાવો. 05

1.Family is not a fundamental unit of society. ફીમીલીએ સોસાયટીનો મૂળભૂત યુનીટ નથી. False ( ફોલ્સ ) Correct Answer : ફેમિલી સોસાયટીનો મૂળભૂત એકમ (Fundamental Unit – ફન્ડામેન્ટલ યુનિટ) છે.

2.Joint family consists of parent and their children. સંયુકત કુટુંબમાં મા-બાપ અને તેમના બાળકોનો સમાવેશ થાય છે.False ( ફોલ્સ ) Correct Answer : જોઇન્ટ ફેમિલી માં માતા-પિતા અને બાળકો ઉપરાંત દાદા-દાદી, કાકા-કાકી અને અન્ય સગા સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. ફક્ત માતા-પિતા અને બાળકો હોય તેને ન્યુક્લિયર ફેમિલી કહે છે.

3.High-class family does not require health education. ઉચ્ચવર્ગના કુટુંબને હેલ્થ એજયુકેશનની જરૂર નથી. False ( ફોલ્સ ) Correct Answer : હેલ્થ એજ્યુકેશન દરેક વર્ગના લોકો માટે જરૂરી છે.

4.Good memory depends upon effective learning. ગુડ મેમરી ઈફેકટીવ લર્નીંગ પર આધાર રાખે છે. True ( ટ્રૂ )

5.Psychosomatic disorders are caused by stress. સાયકોસોમેટીક ડીસઓર્ડર સ્ટ્રેસના કારણે થાય છે. True ( ટ્રૂ )

(C) Match the following – જોડકા જોડો. 05

A B

(A) Motivational theory મોટીવેશનલ થીયરી (A) Sour grapes ખાટી દ્રાક્ષ

(B) Personality પર્સનાલીટી (B) Persona પરસોના

(C) Rationalization રેશનાલાઈજેશન (C) Maslow’s hierarchy માસ્લોઝ હેરાર્કી

(D) Psychosexual theory સાયકોસેકશુયલ થીયરી (D) Unemployment અનએમ્પ્લોયમેન્ટ

(E) Frustration ફસ્ટ્રેશન (E) Sigmond freud સીગ્મન્ડ ફુડ

(F) August comte ઓગસ્ટ કોમ્ટે

Correct Answer :

(A) Motivational theory → (C) Maslow’s hierarchy (માસ્લોઝ હેરાર્કી)
(B) Personality → (B) Persona (પરસોના)
(C) Rationalization → (A) Sour grapes (ખાટી દ્રાક્ષ)
(D) Psychosexual theory → (E) Sigmund Freud (સીગ્મન્ડ ફ્રોયડ)
(E) Frustration → (D) Unemployment (અનએમ્પ્લોયમેન્ટ)

Correct Answer :

A – C
B – B
C – A
D – E
E – D