ઘર વિઝિટમાં પણ માતાનું વજન, પેડલ એડેમા, લક્ષણો અવલોકન કરો
Risk હોય ત્યારે તરત PHC/CHC પર રિફરલ કરો
Institutional Delivery માટે પરિવારને સમજાવો
📌 નિષ્કર્ષ (Conclusion):
Risk Factorsની સમયસર ઓળખ અને વ્યવસ્થાપન વડે માતા અને બાળક બંનેને બચાવી શકાય છે. ANM તરીકે તમારું કાર્ય છે:
✔️ High-risk દર્દી ઓળખવી ✔️ સમયસર રિફરલ અને સારવાર સુનિશ્ચિત કરવી ✔️ આરોગ્ય શિક્ષણ અને પોષણ માર્ગદર્શન આપવું ✔️ Institutional delivery માટે સમજાવવું
🧠 Decision Making (નિર્ણય લેવો)
🎯 નિર્ણય લેવું એટલે શું?
Decision Making એટલે ઉપલબ્ધ વિકલ્પો (options)માંથી સહેલાઈથી અને યોગ્ય રીતે કોઈ એક પસંદગી કરવી, જે કે વ્યક્તિ, દર્દી કે સમુદાયના આરોગ્ય માટે લાભદાયક હોય.
🤰 ANM તરીકે શું માટે યોગ્ય નિર્ણયો લેવું જરૂરી છે?
દર્દી માટે યોગ્ય સેવા પસંદ કરવા
તાત્કાલિક પરિસ્થિતિમાં પગલું ભરવા
સમુદાયને સાચી માહિતી આપવા
higher center પર ક્યારે રિફરલ કરવું તે નક્કી કરવા
આયુષ/મોડર્ન પદ્ધતિમાંથી યોગ્ય ઉપાય સમજાવવા
સરકારી યોજના માટે યોગ્ય લાભાર્થી પસંદ કરવા
🔢 સારા નિર્ણયો માટે પગલાં (Steps of Effective Decision Making):
✅ 1. સમસ્યા ઓળખો (Identify the problem)
દર્દીની હાલત, લક્ષણો કે જરૂરિયાત શું છે?
ઉદાહરણ: ગર્ભવતી સ્ત્રીને લોહી આવે છે – સામાન્ય છે કે જોખમી?
✅ 2. માહિતી ભેગી કરો (Gather information)
દર્દીનો ઈતિહાસ
શારીરિક નિરીક્ષણ
લક્ષણોની ગંભીરતા
પરિવારની સ્થિતિ
✅ 3. વિકલ્પો શોધો (Identify options)
શું ઘરઘટક ઉપાય ચાલે?
દવા આપવી કે રિફરલ કરવું?
કઈ યોજના લાગુ પડે?
✅ 4. ફાયદા અને નુકસાન તોલો (Weigh pros & cons)
ક્યાં પગલાંથી તાત્કાલિક રાહત મળશે?
શું છેક સુધી અસરકારક રહેશે?
✅ 5. યોગ્ય નિર્ણય લો (Choose the best option)
દર્દી માટે શ્રેષ્ઠ અને સલામત વિકલ્પ પસંદ કરો
✅ 6. ક્રિયાન્વય કરો (Take action)
દવા આપવી, સલાહ આપવી, higher center પર મોકલવું
✅ 7. અનુસરણ કરો (Follow up)
નિર્ણયના પરિણામો ચકાસો
જો તબિયત સુધરે નહીં તો નવા વિકલ્પો
👩⚕️ ANM માટે ખાસ નોંધપાત્ર છે:
તટસ્થ અને દયાળુ મનથી નિર્ણય લો
બીમાર વ્યક્તિ અને તેના પરિવારને પણ સમજાવી, તેમની પસંદગીને માન આપો
જાતીય, ધાર્મિક કે સામાજિક ભેદભાવ વગર નિર્ણય લો
વિલંબ ન થાય તેવું જોવો, ખાસ કરીને high-risk કે ગંભીર કેસમાં
📌 નિષ્કર્ષ (Conclusion):
Decision Making એ ANMના કાર્યમાં ખૂબ જ અગત્યનું કૌશલ્ય છે. ANM તરીકે તમારું કાર્ય છે:
✔️ દરેક નિર્ણય પહેલાં લાગણી અને જાણકારી બંનેનો સમતોલ ઉપયોગ કરવો ✔️ દર્દી માટે સલામત, તાત્કાલિક અને અસરકારક પગલાં ભરવા ✔️ જવાબદારીપૂર્ણ અને વ્યાવસાયિક દૃષ્ટિએ નિર્ણય લેવું
🗂️ Management (વ્યવસ્થાપન)
🎯 Management એટલે શું?
Management એ એવા પગલાંઓની પ્રક્રિયા છે, જેના દ્વારા કોઈ પણ કાર્યને સુવ્યવસ્થિત, સમયસર અને અસરકારક રીતે પુરૂં પાડવામાં આવે છે.
ANM માટે Managementનો અર્થ છે:
“દર્દીઓ, આરોગ્ય સેવાઓ, રસીકરણ, સરકારી યોજના, રેકોર્ડ-રિપોર્ટિંગ અને કિસ્સાઓનું યોગ્ય અને યોગ્ય સમયે સંચાલન કરવું.”
👩⚕️ ANM તરીકે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં Management:
✅ 1. Patient Management (દર્દીનું સંચાલન):
લક્ષણોની ઓળખ
આરંભિક સારવાર
સારવારનું ફોલોઅપ
રિફરલ ક્યારે કરવું તે નક્કી કરવું
દર્દી અને પરિવાર સાથે સમજદારીથી વાતચીત
✅ 2. Time Management (સમયનું સંચાલન):
દૈનિક કામગીરી – OPD, ઘર વિઝિટ, ANC, PNC
મૌલિક કામગીરીને પહેલ આપવી
સમયસર રિપોર્ટિંગ અને ફાઈલ વ્યવસ્થિત રાખવી
✅ 3. Resource Management (સાધનોનું સંચાલન):
દવાઓ, ટેસ્ટ કિટ્સ, રસી – ઓછી ન જાય તે જોવું
ફિઝિયોકિટ, Delivery કિટ, IEC સામગ્રી સાચવી રાખવી
wastage નહીં થાય એવું આયોજન કરવું
✅ 4. Record & Report Management (રેકોર્ડ અને રિપોર્ટનું સંચાલન):
દરેક ગર્ભવતી સ્ત્રી, બાળક અને બીમાર વ્યક્તિના રેકોર્ડ
Immunization register, Eligible couple register
મેસેજ અને Monthly Report સમયસર આપવા
✅ 5. Program Management (કાર્યક્રમનું સંચાલન):
રસીકરણ કાર્યક્રમ
માતા અને બાળક આરોગ્ય દિવસ
વ્યસનમુક્તિ, TB/Leprosy કામગીરી
આરોગ્ય શિબિરનું આયોજન
✅ 6. Emergency Management (ઇમરજન્સી સંભાળ):
પરિસ્થિતિ
પગલાં
ફીટ / ફીટ જેવી સ્થિતિ
તાત્કાલિક First aid
ઝાટકા / ઊંચું BP
BP ચેક, મૌલિક સારવાર
વધારે રક્તસ્ત્રાવ
સુનિશ્ચિત આરામ, તરત રિફરલ
Delivery થાય તેવી સ્થિતિ
Clean Delivery Kit ઉપયોગ અને PHC જાણ કરવી
👣 Management માટે જરૂરી કૌશલ્યો (Skills):
સંચાર કૌશલ્ય – દર્દી અને પરિવાર સાથે સરળ રીતે વાતચીત
આયોજન કૌશલ્ય – કામ ક્યારે અને કેવી રીતે કરવું તે નક્કી કરવું
અગ્રતા આપી શકાય એવી દૃષ્ટિ – કઈ સ્થિતિ પહેલા સંભાળવી તે જાણી શકાય
લેખિત કામગીરી – રેકોર્ડ-રિપોર્ટ ખરા અને સમયસર હોવા જોઈએ
Management એ ANMના કાર્યક્ષેત્રનું આધારસ્તંભ છે. સારા વ્યવસ્થાપનથી આરોગ્ય સેવાઓ વધુ અસરકારક બની શકે છે. ANM તરીકે તમારું કાર્ય છે:
✔️ દૈનિક કામગીરીને યોગ્ય રીતે સંચાલિત કરવી ✔️ દર્દીઓ અને સમુદાયના હિત માટે શ્રેષ્ઠ પગલાં ભરવા ✔️ નિયમિત અને જવાબદાર વ્યવસ્થા દ્વારા સરકારી યોજના અને આરોગ્ય લક્ષ્યો સિદ્ધ કરવાં
📋 Protocols and Standing Orders (પ્રોટોકોલ અને સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ)
🧠 Protocols એટલે શું?
Protocols એ આરોગ્ય સેવાઓ માટે રચાયેલું નક્કી કરેલું પગલાંવાળું માર્ગદર્શક પદ્ધતિનામું (Guideline) છે, જેના આધારે ANM કે આરોગ્ય કર્મી કોઈ સારવાર કે કાળજી આપે છે.
🎯 ઉદ્દેશ: એકસમાન, સલામત અને ગુણવત્તાયુક્ત આરોગ્ય સેવા સુનિશ્ચિત કરવી
📜 Standing Orders એટલે શું?
Standing Orders એ એવી અનુમતિયુક્ત સૂચનાઓ છે, જે હેઠળ ANM કે GNMs ડૉક્ટર વગરની હાજરીમાં પણ નિશ્ચિત દવાઓ આપી શકે છે, પહેલી તબક્કાની સારવાર આપી શકે છે અથવા દર્દીને રિફરલ કરી શકે છે.
🩺 ANM માટે ઉપયોગી Standing Orders – મુખ્ય ઉદાહરણો:
✅ 1. ડાયરિયા:
સ્થિતિ
પગલું
નાનું બાળક/દર્દી ડાયરિયાથી પીડાય છે
ORS પેકેટ આપી દો
ઉલ્ટી સાથે ડાયરિયા
Zinc Tablet – 14 દિવસ માટે
ડીહાઈડ્રેશન છે
વધુ પાણી/ORS અને તરત રિફરલ
✅ 2. તાવ (Fever):
18 વર્ષની ઉંમરથી ઉપર
Tab. Paracetamol 500mg – જો તાવ 100°F થી વધુ હોય
Dengue/Malaria શંકાસ્પદ હોય તો તરત રિફરલ
✅ 3. અલ્પલોહિતા (Anemia):
Hb
સારવાર
7–10 gm/dl
Tab. IFA (Iron Folic Acid)
<7 gm/dl
Higher Center રિફરલ
✅ 4. અર્ધસ્વાપ, ફીટ (Fits / Convulsions):
લોરાઝેપામ / ડાયાઝેપામ Inj. નથી આપવાનું – પણ તરત ફિટ માટે Higher Center પર રિફરલ
✅ 5. હાઈ બ્લડ પ્રેશર (BP > 140/90):
OBS કિસ્સામાં ત્યારે ખાસ જોવું
BP જો વધતું રહે તો રિફરલ
✅ 6. ડિલિવરી કેસ / Postpartum Bleeding:
Inj. Oxytocin 10 IU – તાત્કાલિક (Clean Delivery સુધી)
રક્તસ્ત્રાવ હોય તો uterus massage
higher center પર તરત મોકલવો
✅ 7. Respiratory Infection / URTI:
Tab. Cetirizine – છીક/જામ/Allergy હોય
Tab. Paracetamol – તાવ માટે
જો શ્વાસદીઠ પડતી છે તો Higher center પર રિફરલ
🧾 ANM માટે મહત્વના Protocols ક્યાં હોય છે?
MCH Guidelines (માતા અને બાળક આરોગ્ય)
Immunization Operational Guidelines
School Health Program SOPs
NCD Screening Guidelines
Adolescent Health Toolkit (RKSK)
AYUSH સાહિયાત SOPs (જ્યાં ઉપલબ્ધ હોય)
👩⚕️ ANM તરીકે શું ધ્યાનમાં રાખવું?
Standing Orders હેઠળ માત્ર અનુમતિ પ્રાપ્ત દવા અને અરજન્ટ પરિસ્થિતિમાં પગલું ભરો
દરેક દવા કે પગલાં પહેલાં દર્દીની હાલત સમજીને નિષ્ણાત પર રિફરલ કરવાનો વિચાર રાખો
રેકોર્ડ–રિપોર્ટિંગ યોગ્ય રીતે કરો
તમારા વિસ્તારના Medical Officer સાથે સંપર્ક જાળવો
SOP અને Training materialsનો ઉપયોગ કરો
📌 નિષ્કર્ષ (Conclusion):
Protocols અને Standing Orders ANMને નિશ્ચિત માર્ગદર્શન આપે છે, જેથી તે વિજ્ઞાનપ્રમાણ અને સલામત રીતે આરોગ્ય સેવાઓ આપી શકે. ANM તરીકે તમારું કાર્ય છે:
✔️ Standing Ordersનું પાલન કરીને દવાઓ અને સેવા આપવી ✔️ ઈમરજન્સી સ્થિતિમાં પહેલી તબક્કાની સારવાર આપવી ✔️ જરૂરી હોય ત્યારે higher center પર રિફરલ કરવો ✔️ રેકોર્ડ અને રિપોર્ટિંગ પૂરું રાખવું
🔁 Referral and Follow-Up (રિફરલ અને અનુસરણ)
📌 1. Referral એટલે શું?
Referral એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં દર્દીની સારવાર માટે તેને વધુ વિશિષ્ટ તબીબી સારવાર કે વધુ સુવિધાવાળા આરોગ્ય કેન્દ્ર તરફ મોકલવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ: ગર્ભવતી સ્ત્રીને લોહી આવે છે → PHC → CHC/FRU પર મોકલવી.
🎯 Referral નો ઉદ્દેશ:
દર્દી માટે તાત્કાલિક અને યોગ્ય સારવાર સુનિશ્ચિત કરવી
જૂજ સુવિધાઓ ધરાવતા કેન્દ્રથી વિશિષ્ટ તબીબી કેન્દ્ર તરફ દર્દી પહોંચાડવો
Follow-Up એ તે પ્રક્રિયા છે, જેમાં દર્દી રિફરલ પછી કે આરંભિક સારવાર પછી ફરી તપાસ માટે આવે છે, અને ANM તેના આરોગ્યમાં સુધારો થયો કે નહીં તે જોઈ છે.
🎯 Follow-Up નો ઉદ્દેશ:
સારવારનું પરિણામ જોવા
બીમારીનું પુન:પ્રકોપ અટકાવવો
દવાઓ યોગ્ય રીતે લે છે કે નહીં તે ચકાસવું
બાળકો કે ગર્ભવતી સ્ત્રીઓમાં વિકાસ થયો કે નહિ એ જોવું
👩⚕️ ANM તરીકે Follow-Up કઈ રીતે કરવું?
મહિને એકવાર ઘર મુલાકાત / VHND સમયે ચકાસણી
રસીકરણ કે પોષણ માટે અનુસરણ રાખવું
ANC, PNC, TB, NCD, Deworming જેવા કેસનું રેકોર્ડ જોવું
મોબાઇલ/હેલ્થ રેકોર્ડથી રીમાઈન્ડ કરવો
🧾 Referral અને Follow-Up માટે Register / Record રાખવા:
વિગતો
નોંધાવવી
દર્દીનું નામ, ઉંમર
સરનામું, ઓળખ
રિફરલ તારીખ
રિફરલ સ્થળ
કારણ
લીધેલ પગલાં
Follow-Up તારીખ
હાલત સુધરી કે નહીં
📌 નિષ્કર્ષ (Conclusion):
Referral અને Follow-Up એ દર્દીની સતત કાળજી માટે અત્યંત મહત્વના પગલાં છે. ANM તરીકે તમારું કાર્ય છે:
✔️ યોગ્ય સમયે દર્દીનું રિફરલ કરવું ✔️ સારવાર પછી પણ દર્દીનું અનુસરણ રાખવું ✔️ પરિવારોને સમજાવવું કે રિફરલ અવગણવું નહિ ✔️ દરેક કેસના રેકોર્ડ સાચવી ને સમયસર અપડેટ કરવો
🗣️ High-Risk Conditions – Counselling અને Guidance
🎯 ઉદ્દેશ (Objective):
દર્દી અને તેના પરિવારને હાઈ રિસ્ક સ્થિતિઓ વિશે જાગૃત કરવી
ખતરાઓ સમજાવવી અને તેનું વ્યવસ્થિત નિવારણ અને નિયંત્રણ શીખવવું
ભય અને ભ્રમ દૂર કરી, યોગ્ય સારવાર તરફ માર્ગદર્શન આપવું
⚠️ High-Risk Conditions એટલે શું?
એવી પરિસ્થિતિ કે સ્થિતિ, જેમાં વ્યક્તિને (ખાસ કરીને માતા, બાળકી, વૃદ્ધ, કે કુપોષિત વ્યક્તિને) જ્યારે યોગ્ય સારવાર ન મળે તો જીવન પર કે આરોગ્ય પર ગંભીર અસર થાય.
👩⚕️ ANM કયા પ્રકારની High-Risk સ્થિતિમાં કાઉન્સેલિંગ આપે છે?
✅ 1. High-Risk Pregnancy
ઉંમર <18 કે >35
સીઝેરિયનનો ઇતિહાસ
વધુ પ્રસવો / ગંભીર એનિમિયા / હાઈ બીપી કાઉન્સેલિંગમાં શામેલ કરવું: ➡️ નિયમિત ANC કરાવવી ➡️ Institutional Delivery માટે સમજાવવું ➡️ ડાયટ, આરામ અને દવા વિશે સમજાવવું ➡️ High-risk Mothers માટે જનની શિશુ સુરક્ષા યોજના / રિફરલ
✅ 2. Severe Anemia (Hb <7 gm/dl)
ખૂબ થાક, ચક્કર, શ્વાસદીઠ કાઉન્સેલિંગમાં શામેલ કરવું: ➡️ આયર્ન સમૃદ્ધ આહાર (ગુંદ, બીટ, પલાંગ) ➡️ IFA ગોળી નિયમિત લેવાવવી ➡️ જો જરૂર હોય તો higher center રિફરલ માટે સમજાવવું
કાઉન્સેલિંગમાં શામેલ કરવું: ➡️ મોટા ગૂંટાણે નહિ, ઓછા ઘટકો સાથે પુષ્ટિ યુક્ત ભોજન ➡️ મિડી-ડે મીલ/Take Home Rationની સમજ ➡️ બાલ આહાર–માતા દૂધ અને પૂરક આહાર વિશે માર્ગદર્શન ➡️ Severely malnourished હોય તો NRC (Nutrition Rehab Center) પર રિફરલ
🗂️ ANM દ્વારા Counselling કેવી રીતે કરવી?
🧩 પદ્ધતિ:
SIMPLE ભાષા – દર્દી અને પરિવાર સમજી શકે એવી
VISUALS – ચિત્રો, પોશ્ટર, ઘરેલું ઉદાહરણ
LISTEN FIRST – પહેલા દર્દી શું કહે છે તે સાંભળો
MOTIVATE – પોઝિટિવ પ્રેરણા આપો
NO JUDGEMENT – તાનાં કે શરમથી નહીં, વિશ્વાસથી
🎯 ANM શું સમજાવશે?
મુદ્દો
ઉદાહરણ
શું છે રોગ/જોખમ
“તમારું હેમોગ્લોબિન ઓછું છે, એટલે થાક લાગતો હશે.”
શું થાય જો અવગણો
“જેમ જેમ Hb ઘટે, બાળક પર પણ અસર થશે.”
શું કરવું
“આ ગોળી રોજ ખાવાની છે, અને આ ખોરાકનો ઉપયોગ કરવો.”
ક્યારેય હોસ્પિટલ જવું
“તાવ >3 દિવસ રહે તો તાત્કાલિક PHC જવું.”
પરિવારની ભૂમિકા
“તમારું આરોગ્ય બધાનું છે – તમને આરામ અને સહાય જોઈએ.”
📌 નિષ્કર્ષ (Conclusion):
High-Risk Counselling એ માત્ર માહિતી આપવી નહિ, પણ દર્દી અને પરિવારને સહજ, સમજદારીભર્યું અને સક્રિય રીતે સારવાર તરફ માર્ગદર્શન આપવું છે. ANM તરીકે તમારું કાર્ય છે:
✔️ High-risk ઓળખીને જરૂરિયાત મુજબ કાઉન્સેલિંગ કરવું ✔️ સહાનુભૂતિપૂર્વક અને સાબિતીભર્યું માર્ગદર્શન આપવું ✔️ જરૂરી હોય ત્યાં higher center પર રિફરલ માટે સહમતિ મેળવવી ✔️ પરિવારને પણ રોકાણકારક સાથ આપવો
👨👩👧👦 Involvement of Husband and Family
🎯 ઉદ્દેશ (Objectives):
માતા અને બાળકના આરોગ્યમાં પતિ અને પરિવારનું સકારાત્મક સહયોગ સુનિશ્ચિત કરવો
ગંભીર અથવા ઊંચા જોખમના કિસ્સાઓમાં સારવાર, રિફરલ અને અનુસરણ માટે સહયોગ મેળવવો
ગર્ભાવસ્થા, પ્રસવ અને જન્મ પછીના સમયમાં જવાબદારી વહેંચાય તે માટે સમજૂતી વિકસાવવી
🌟 શા માટે પતિ અને પરિવારની ભાગીદારી જરૂરી છે?
માતાને આરામ, પોષણ અને સહેજ ટકો મળે
આવશ્યક ચુકવણી કે સારવાર માટે સમયસર નિર્ણય લેવાય
Institutional delivery અને TT, ANC જેવી સેવાઓમાં સહભાગીતા
માતાને તણાવ નહીં થાય – માનસિક સમર્થન મળે
બાળકના પોષણ અને રસીકરણ અંગે વ્યવસ્થિત અનુસરણ થાય
👩⚕️ ANM તરીકે પતિ અને પરિવારની શા રીતે ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરી શકાય?
✅ 1. જાગૃતિ લાવવી (Awareness):
VHND, મહિલા મંડળ, હેલ્થ ટોકમાં પતિઓ માટે માહિતી આપવી
પરિવારના સભ્યો (સાસુ, પતિ, ભાઈ) ને ANC/PNC વખતે બોલાવા પ્રોત્સાહિત કરવું
“માતા માત્ર સ્ત્રીની જવાબદારી નથી – આખા પરિવારની છે” એ સમજાવવું
✅ 2. પોષણ અને આરામ વિશે સમજાવવું:
“માતા માટે પોષિત આહાર ઘરમાં આપનો ફરજભર્યો સહયોગ છે”
ઘરે વધારે કામ નહિ લેવાય – ખાસ કરીને High-Risk Mothers માટે
પતિ ઘરની મહિલા માટે IFA, Calcium જેવી દવાઓ લાવીને આપે – આમ “જવાબદારી”નો ભાવ બને
✅ 3. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન સહયોગ:
મુદ્દો
પતિ/પરિવાર શું કરી શકે
ANC મુલાકાત
પત્નીને હોસ્પિટલ લઈ જવું
Institutional Delivery
સમયસર મોકલવાની વ્યવસ્થા
TT રસી
તારીખ યાદ રાખવી
વિલંબ ન થાય
લાલ નિશાન જોઈને તાત્કાલિક PHC/RH મોકલવું
✅ 4. જન્મ પછીના સમયમાં (Postnatal):
માતાને આરામ અને પૌષ્ટિક ભોજન આપવો
બાળકના રસીકરણની તારીખ યાદ રાખવી
શિશુને માત્ર માતાનું દૂધ આપવું – તે બાબત પુરુષોને પણ સમજાવવી
✅ 5. પરિવાર નિયોજન અને પુનઃગર્ભ ધારણ માટે સહયોગ:
પતિને વિવિધ વિકલ્પો વિશે સમજાવવું – Nirodh, IUCD, Vasectomy
પુત્ર કામનાથી થતા વારંવારના ગર્ભ ટાળવા સમજ આપવી
સ્ત્રી માટે લોહી, આરામ, પોષણ જરૂરી હોવા છતાં વારંવાર ગર્ભ થવો ખતરનાક
💡 ANM શું કહેવી જોઈએ? – સમજાવવાની વાતો:
🗣️ “તમારું સહયોગ – તમારી પત્ની અને બાળક માટે આશિર્વાદ છે.” 🗣️ “હજુ સુધી તો મહિલાઓ બધું કરતું આવ્યું, હવે તમારું પણ સહયોગ જોઈએ.” 🗣️ “આ સુખદ પ્રસંગમાં તમે જોડાઓ – માતા-શિશુ માટે એ સૌથી મોટો ભેટ છે.”
📌 નિષ્કર્ષ (Conclusion):
પતિ અને પરિવારનો સહયોગ એ માતા અને બાળકના સ્વસ્થ જીવન માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ANM તરીકે તમારું કાર્ય છે:
✔️ પતિ અને પરિવારના સભ્યો સુધી માહિતી પહોંચાડવી ✔️ હકારાત્મક રીતે તેમને શામેલ કરવી ✔️ દરેક તબક્કે, ઉદાહરણ અને ઘરેલું ભાષામાં સમજાવવું ✔️ ફરજથી નહીં, પણ પ્રેમથી અને સમજદારીથી ભાગીદારી બનાવવા મદદ કરવી
👩⚕️ ANM / મહિલાઓ આરોગ્ય કાર્યકરની ભૂમિકા
👉 સમુદાય આરોગ્ય માટે સક્રિય અને મૂળભૂત સેવાનો આધાર
🎯 ANM એટલે શું?
ANM એટલે Auxiliary Nurse Midwife – એટલે કે સહાયક નર્સ મધ્યમ દાયમા. તેમજ તેને Female Health Worker (FHW) પણ કહેવાય છે. એ પ્રાથમિક સ્તરે આરોગ્ય સેવાઓ આપતી મહિલા આરોગ્ય કર્મી છે.
🏥 મુખ્ય કાર્યક્ષેત્ર (Main Areas of Work):
✅ 1. માતા અને શિશુ આરોગ્ય (Maternal & Child Health – MCH):
High-risk pregnancy, severe anemia, newborn illness, fever, TB વગેરે માટે higher center પર રિફરલ
Standing Orders પ્રમાણે દવા આપવી
✅ 9. રેકોર્ડ અને રિપોર્ટિંગ:
Eligible Couple Register
Immunization Register
Mother-Child Protection Card
Monthly Report PHCમાં આપવી
✅ 10. સમુદાય આરોગ્ય શિક્ષણ:
VHND, મહિલા મંડળ, શાળા આરોગ્ય કાર્યક્રમ
પોષણ, આરોગ્ય, પરિવાર નિયોજન, સ્વચ્છતા અંગે જાગૃતિ
Audio-Visual, Flipbook, કાવ્ય/ગીત દ્વારા માહિતી આપવી
🌿 ANM દ્વારા AYUSH પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ:
આયુર્વેદિક ઘરગથ્થા ઉપાયો
યોગાસન/પ્રાણાયામ શીખવવું
હળવા રોગો માટે આયુષ કાઉન્સેલિંગ
📌 નિષ્કર્ષ (Conclusion):
ANM/Female Health Worker એ સમુદાય આરોગ્ય સેવાનો પ્રથમ અને સૌથી નજીકનો પાયો છે. ANM તરીકે તમારું કાર્ય છે:
✔️ દરેક સ્ત્રી, બાળક અને પરિવાર સુધી આરોગ્ય સેવાઓ પહોંચાડવી ✔️ રોગો સામે જાગૃતિ અને વહેલી તપાસ કરવી ✔️ માતા અને બાળકના આરોગ્ય માટે સતત કાર્ય કરવું ✔️ રેકોર્ડ, રિફરલ અને અનુસરણ સાચવવું
📘 High-Risk Pregnancy – SBA Module મુજબ માહિતી
🎯 High-Risk Pregnancy એટલે શું?
SBA Module મુજબ એવી ગર્ભાવસ્થા કે જ્યાં માતા અથવા શિશુને જાતજોખમ, જટિલતા કે મરણનો ખતરો વધુ હોય, તેને “High-Risk Pregnancy” કહેવાય છે.
🔍 1. High-Risk Pregnancy ઓળખવા માટેના મુદ્દાઓ:
✅ (A) માતાની ઉંમર:
<18 વર્ષ કે >35 વર્ષ
✅ (B) પ્રસવ ઈતિહાસ:
પહેલા Cesarean section
3 થી વધુ Delivery
બાળકોનું જન્મ દરમિયાન મૃત્યુ
ગઈ વાર ટવિન/ટ્રિપલ પ્રેગ્નન્સી
✅ (C) વર્તમાન ગર્ભાવસ્થાની સ્થિતિ:
સ્થિતિ
SBA Moduleના માર્ગદર્શક લક્ષણો
Severe Anemia
Hb < 7 gm/dl
Bleeding in pregnancy
Placenta previa, abruption
High BP
>140/90 mmHg
Swelling on face/hands
Preeclampsia/Eclampsia
Excessive vomiting
Hyperemesis Gravidarum
Fever with rash
Infection risk to fetus
Less fetal movement
Fetal distress
Leaking before 37 weeks
PROM – Preterm labor risk
⚠️ 2. SBA Module મુજબ Referral ક્યારે કરવું જોઈએ?
જ્યારે નીચેની પરિસ્થિતિ હોય ત્યારે તરત referral:
Severe anemia (Hb <7)
BP >160/110
Heavy bleeding
Fits/Unconsciousness
Previous 3+ C-sections
Premature rupture of membranes
Meconium-stained liquor
No fetal movement > 12 hr
✅ SBA Module ANM ને standing orders મુજબ પ્રથમ તબક્કાની સારવાર આપવાની છૂટ આપે છે, અને ત્યારબાદ higher center પર રિફરલ માટે માર્ગદર્શિકા આપે છે.
SBA Drug Kit (Oxytocin, Misoprostol, Inj. Magnesium Sulphate – as per protocol)
MCH Card – High-Risk Mothers માટે અલગ ચિહ્ન
Referral register
📌 નિષ્કર્ષ:
SBA Module મુજબ, High-Risk Pregnancy એ એવી સ્થિતિ છે જે ANM/SBA દ્વારા વહેલી ઓળખ, તાત્કાલિક પગલાં અને યોગ્ય રિફરલ દ્વારા સંભાળી શકાય છે. ANM/SBA નું કાર્ય છે:
✔️ જોખમના લક્ષણોની યોગ્ય ઓળખ ✔️ Standing order મુજબ પ્રાથમિક પગલાં ✔️ Institutional delivery માટે સમયસર refer ✔️ માતા ની સુરક્ષા અને શિશુનો જીવ બચાવવો