(શરીરમાં થતી અલગ અલગ પ્રકારની પીડા અને તેની સંભાળ)
📘 1. વ્યાખ્યા (Definition):
દર્દ (Ache) એ લાંબા ગાળે રહેતો મઘમઘતો દુખાવો છે (જેવું કે માથાનો દુખાવો), અને પીડા (Pain) એ તીવ્ર, તાત્કાલિક કે ધીમા રૂપે થતો અસહ્ય દુખાવો છે (જેવું કે પીઠ દુખાવું, સાંધાના દુખાવા, પેશી દુખાવા).
👉 “Pain is an unpleasant sensory and emotional experience associated with actual or potential tissue damage.”
✅ 2. Aches & Pains ના પ્રકાર (Types of Aches and Pains):
પ્રકાર
ઉદાહરણ
Headache (માથાનો દુખાવો)
Tension headache, Migraine
Backache (પીઠ દુખાવું)
Lumbar strain, Disc problem
Muscle pain (પેશી દુખાવું)
Over-exertion, viral infections
Joint pain (સાંધાનો દુખાવો)
Arthritis, aging, trauma
Abdominal pain (પેટ દુખાવું)
Gas, cramps, infection
Chest pain (છાતી દુખાવું)
Respiratory infection, cardiac原因
Earache, Toothache, Leg pain
Infection, injury, weakness
🦠 3. મુખ્ય કારણો (Common Causes):
ચેપ (infection – viral/bacterial)
સાંધા કે પેશીમાં ઈજા
વધુ વ્યાયામ/બેઠક કામ
થાક, ઊંઘના અભાવ
અયોગ્ય આસન, બેચેની
ગેસ ટ્રબલ કે માઇગ્રેન
રોગ – arthritis, spondylitis, fibromyalgia
🧪 4. નિદાન માટેનું મૂલ્યાંકન (Assessment):
દુખાવાનો પ્રકાર: ધીમો કે તીવ્ર? સતત કે intermittent?
સ્થાન: કયાં દુખે છે? એક તરફ કે બંને તરફ?
સમયગાળો: કેટલા સમયથી દુખે છે?
તીવ્રતા (Severity): 0-10 પેઈન સ્કેલ
શ્વાસ સાથે વઘારાય છે કે નહીં? ખાવાથી ઘટે છે કે વધે છે?
રક્તદાબ, તાવ, પલ્સ – ચેક કરવો
💊 5. ઉપચાર (Treatment):
A. લઘુપાય / ઘરગથ્થાં ઉપચાર (Home Remedies):
ગરમ પાણીનો સેંક (Hot fomentation)
સૂપ, હળદર વાળું દૂધ
તુલસી+આદુ+મીઠુંનો ઉકાળો
આરામ, તણાવ ટાળવો
સરસવ તેલના મસાજથી પેશી દુખાવો હળવો થવો
યોગ અને શ્વાસ પ્રક્રિયા (પ્રાણાયામ)
B. દવાઓ (Medications – ડૉક્ટર સૂચિત):
Painkillers (Paracetamol, Ibuprofen)
Muscle relaxants
Antibiotics (if infection)
Vitamin D, Calcium (joint pain માટે)
Ayurvedic oils (supportive care)
👩⚕️ 6. ANM / Health Worker ની ભૂમિકા:
દર્દનું અવલોકન – Severity, Location, Duration
Pain scale મુજબ મૂલ્યાંકન કરવો
Home remedies / Hot application / Gentle massage
જરૂર જણાય તો higher center refer કરવો
Community education: Sitting posture, rest, hydration
Chronic pain માટે TB, arthritis, weakness બાબત refer કરવું
આરોગ્ય શિક્ષણ: Pain નો દરદ દમાવી ન રાખવો – યોગ્ય સમય પર સારવાર લેવી
📌 7. ફોલો-અપ અને દસ્તાવેજીકરણ:
દર્દીએ લીધેલી દવાનો રેકોર્ડ રાખવો
દુખાવાનો સમયગાળો અને સુધારાની નોંધ
ઘરના ઉપચારથી રાહત મળ્યું કે નહીં તે જાણવું
Referred patient નું feedback લેવું
🤕 Aches and Pains: Identify Cause & Provide Care and Support
(દર્દના કારણોને ઓળખી તદનુસાર સંભાળ અને સહારો આપવો)
✅ 1. કારણ ઓળખવું (Identify the Cause):
ANM/Health Worker નીચેના મુદ્દાઓના આધારે દર્દના કારણની ઓળખ કરી શકે છે:
📌 A. દર્દ કયાં દુખે છે?
માથું → માઇગ્રેન, તણાવ
પીઠ → Wrong posture, disc problem
સાંધા → Arthritis, deficiency
પેટ → ગેસ, cramp, infection
પેશી → overwork, viral infection
છાતી → શ્વસન ચેપ, cardiac cause?
📌 B. દુખાવાનો પ્રકાર શું છે?
સતત કે ટૂંકાગાળાનો?
ધીમો કે તીવ્ર દુખાવો?
શ્વાસ સાથે વધે છે કે ખોરાક સાથે?
📌 C. સંબંધિત લક્ષણો:
તાવ → Infection
થાક, વજન ઘટવું → TB અથવા chronic condition
સૂજાવ → સાંધા કે નસની સમસ્યા
લોહી નીકળે છે? → દુર્ઘટના, TB
✅ 2. સંભાળ અને સહારો આપવો (Provide Care and Support):
A. 🔹 મૂલ્યાંકન બાદ તાત્કાલિક પગલાં:
તકલીફ
તાત્કાલિક સંભાળ
માથાનો દુખાવો
આરામ, પાણી પીવું, તણાવ ઓછો કરવો
પીઠ/પેશી દુખાવો
ગરમ સેંક, આરામ, local મસાજ
સાંધા દુખાવો
Joint rest, Calcium/Vit D salmon food, gentle movement
પેટ દુખાવો
હળવો આહાર, જઠરમધ્ય પાટું બાંધવું
Viral ache (શરદી/ફીવર સાથે)
પેરાસીટામોલ, Fluids, પોષણयुक्त આહાર
B. 🔹 ઘરગથ્થાં ઉપચાર (Home Remedies):
હળદરવાળું દૂધ → પેશી/સાંધાનો દુખાવો
તુલસી + આદુ ઉકાળો → Viral ache
ભાપ લેવો → જો દુખાવું શ્વસન ચેપથી હોય
ગરમ પાણી સેંક → પીઠ અને સાંધા માટે
મસાલાવાળું સૂપ → Energy + pain support
C. 🔹 મનોવૈજ્ઞાનિક સહારો (Emotional Support):
દર્દીને સાંભળો, ધીરજ આપો
દવા લેવો જરૂરી છે એ સમજાવો
ઘરનાં સભ્યોને સહકાર આપવાનું પ્રોત્સાહન આપો
જરૂર પડે તો ભય દૂર કરવા મમત્વભર્યું વાતચીત કરો
✅ 3. ગંભીર તકલીફો માટે Higher Center Refer કરવું:
છાતીમાં દુખાવું + શ્વાસ લેવામાં તકલીફ → Cardiac emergency
પીઠ/પેટનું દુખાવું + તાવ + ઉલટી → Infection
સાંધા / હાડકાં ફાટી ગયા હોય તો
TB ના સંકેતો હોય તો sputum test માટે રેફર
દુખાવું > 3 દિવસ રહે તો તપાસ જરૂરી
🤕 Aches and Pains – Causes and Nursing Care
(દર્દ અને પીડાનું કારણ અને નર્સિંગ સંભાળ)
✅ 1. કારણો (Causes of Aches and Pains):
પ્રકાર
કારણો
🔹 શારીરિક (Physical)
સતત બેસવું, વધારે કામ કરવું, ઊંચા હીલવાળા જૂતા, postureની ભૂલ
🔹 ચેપ (Infection)
Viral fever, Dengue, TB, URTI – જેના પરિણામે સાંધા કે પેશીમાં પીડા થાય
🔹 પોષણની ઉણપ
Vitamin D, Calcium ની અછત – સાંધા દુખાવા, કમર દુખાવો
🔹 આંતરિક રોગો
Arthritis, Spondylitis, Migraine, Gall bladder stone
🔹 માનસિક તણાવ
Tension headache, muscle tightness
🔹 મહિલાઓમાં હોર્મોનલ ફેરફાર
Menstrual pain, pregnancy related aches
🔹 અન્ય
ઇજા, દુર્ઘટના, Sleeping disorder, Old age weakness
✅ 2. નર્સિંગ સંભાળ (Nursing Care in Aches and Pains):
🔹 A. Assessment (મૂલ્યાંકન):
પીડાનું સ્થાન (Location): માથું, પીઠ, સાંધા, પેટ વગેરે
તીવ્રતા (Severity): 0 થી 10 સુધીની પેઈન સ્કેલ પર
અવધિ (Duration): કેટલા દિવસથી દુખે છે?
તાવ, લાલાશ, સૂજાવ, નગળી તકલીફ છે કે નહીં?
દરરોજના કાર્યો પર અસર થઈ રહી છે કે નહીં?
🔹 B. Nursing Interventions (હસ્તક્ષેપ):
લક્ષ્યાંક
Nursing Action
દુખાવું ઓછું કરવું
પેરાસીટામોલ / ડૉક્ટરના ઓર્ડર મુજબ દવા આપવી
આરામ આપવો
પીડાગ્રસ્ત અંગને આરામની સ્થિતિમાં રાખવું
ગરમ સેંક
પીઠ કે સાંધાના દુખાવા માટે હોટ ફોમેન્ટેશન
આહાર
પોષણ યુક્ત આહાર – કૅલ્શિયમ, પ્રોટીન, આયર્ન યુક્ત
હાઇડ્રેશન
પૂરતું પાણી પીવડાવવું
મનોબળ વધારવું
દર્દીને સમજાવવું કે પીડા હળવી છે, રાહત મળશે
સહાનુભૂતિભર્યું વાતાવરણ
દર્દી સાથે ધીરજપૂર્વક વાત કરવી
પોઝીશન બદલાવ
લાંબા સમય એક જ સ્થિતિમાં નહીં રાખવો
🔹 C. Health Teaching (આરોગ્ય શિક્ષણ):
પીડા ટાળવા યોગ્ય શારીરિક સાવચેતીઓ શીખવવી
ઊંઘ અને આરામ પૂરતો લેવો
તણાવ ટાળવો – યોગ/પ્રાણાયામ સૂચવવું
ભૂમિકા અનુસાર વર્કલોડનું સમતોલ વિતરણ
ઘરેલુ ઉપચાર કરતી વખતે પણ ડોક્ટરની સલાહ લેવી
✅ 3. Referral (રેફરલ):
પીડા 3 થી વધુ દિવસ રહે
તીવ્ર દુખાવો કે શંકાસ્પદ લક્ષણો (લોહી, ઉલટી, શ્વાસની તકલીફ)
સોજો વધી રહ્યો હોય ➡️ Higher Center / PHC / CHC ને રેફર કરવું
😬 Management of Toothache (દાંતના દુખાવાનું સંભાળ અને વ્યવસ્થાપન)
📘 1. Toothache ની વ્યાખ્યા (Definition):
Toothache એ દાંત, તેની આજુબાજુના ગરદન ભાગ (gum), અથવા jaw (જડ) માં થતો તીવ્ર કે ધીમો દુખાવો છે, જે ચેપ, ઈજા કે દાંતમાં પાનનો કારણે થઈ શકે છે.
તાવ અને ગળાનું સોજું ➡️ તરત નજીકના ડેન્ટલ ક્લિનિક / PHC / CHC ખાતે રેફર કરવો
👩⚕️ 5. ANM / Health Worker ની ભૂમિકા:
દુખાવાનું મૂલ્યાંકન કરવું
home remedies સમજાવવું
Oral hygiene વિશે આરોગ્ય શિક્ષણ આપવું
તાત્કાલિક રેફરલ કરવું જો લક્ષણો ગંભીર હોય
નાની ઉંમરના બાળકો અને વૃદ્ધોમાં વિશેષ ધ્યાન આપવું
record-keeping & follow-up
📚 6. આરોગ્ય શિક્ષણ (Health Education):
દાંત સાફ રાખવા માટે દિવસમાં 2 વાર બ્રશ કરવો
ખાંડવાળી વસ્તુઓ ટાળવી
કડક વસ્તુથી દાંત ન તોડવો
Fluoride યુક્ત પેસ્ટનો ઉપયોગ
વાર્ષિક ડેન્ટલ ચકાસણી કરાવવી
👂 Earache (કાનનો દુખાવો) – Management in Gujarati
(કારણો, લક્ષણો, સંભાળ અને ANM ની ભૂમિકા)
📘 1. વ્યાખ્યા (Definition):
Earache એટલે કે કાનમાં થતો દુખાવો, જે હળવો હોઈ શકે છે અથવા તીવ્ર દુખાવા સાથે ચેપ, દુર્ઘટના કે દબાણના કારણે થતો હોય છે.
🦠 2. મુખ્ય કારણો (Common Causes):
કારણ
ઉદાહરણ
ચેપ (Infection)
Otitis media (મધ્ય કાનમાં ચેપ), Otitis externa (બાહ્ય કાનમાં ચેપ)
ઠંડું/તાવ
શરદીના લીધે કાનમાં દબાણ
ear wax (માસી ભરાવું)
કાન પૂરાઈ જવું
ત્રાવમાટે નુકસાન
કાંટો, ટૂથપિકથી કાન ખૂંચવવાથી
પાણી ભરાવું
નાહતી વખતે કે વરસાદમાં
અડદાંત
wisdom tooth → referred pain to ear
બાળકોમાં
સીસું કે નાનું વસ્તુ કાનમાં નાખી દેવું
⚠️ 3. લક્ષણો (Signs and Symptoms):
કાનમાં તીવ્ર કે ધીમો દુખાવો
સૂજાવ અથવા ગરમ લાગવું
કાનમાંથી પિવડો કે પિલો પ્રવાહ
સાંભળવામાં તકલીફ (hearing loss)
તાવ (infection ના કારણે)
બાળકોમાં – ઉદાસી, સતત રડવું, કાન પકડી રાખવું
🩺 4. Management (સંભાળ અને ઉપચાર):
✅ A. ઘરગથ્થાં ઉપચાર (Home Remedies):
ઉપાય
ઉપયોગ
ગરમ પાણીનો સેંક
કાનની આસપાસ હોટ ફોમેન્ટેશન (ક્યારેય અંદર નહીં)
લસણનું તેલ
હળવો દુખાવો હોય ત્યારે 1-2 બુંદ – ડૉક્ટરની સલાહથી
તુલસીના પાનનો રસ
Infection હોય તો સહાયક (Sterile કરવું જરૂરી)
મીઠું ગરમ કરી કાપડમાં બાંધી કાનની આસપાસ સેંક
⚠️ નોંધ: કાનમાં પિવડો આવે, તીવ્ર દુખાવો હોય, કે સુણાઈમાં તકલીફ હોય તો ઘરગથ્થાં ઉપચારથી વિલંબ ન કરવો.
✅ B. દવા (Medicines – only under doctor’s advice):
Pain killer: Paracetamol / Ibuprofen
Antibiotic ear drops: Ciprofloxacin, Neomycin
Oral antibiotics: Amoxicillin (Otitis Media માટે)
Antihistamines (જેમ કે Cetrizine) – allergy હોય તો
📤 5. રેફરલ (Referral):
કાનમાંથી પિવડો/લોહી
સાંભળવામાં તીવ્ર તકલીફ
દારૂણ દુખાવો કે ચેપ > 2 દિવસ
કાનમાં વસ્તુ ફસાઈ હોય ➡️ ENT specialist / PHC / CHC ને તરત રેફર કરવું
👩⚕️ 6. ANM / Health Worker ની ભૂમિકા:
કાન દુખાવાના લક્ષણોનો અવલોકન
હળવા કેસમાં ઘરગથ્થાં ઉપચાર બતાવવો
કાનમાં કાંઈ ન ઘૂસાડવું એ અંગે શિક્ષણ
બાળકના માતા-પિતાને આરોગ્ય શિક્ષણ
Refer promptly if warning signs present
Antibiotic ear drops કે oral meds ડૉક્ટર અનુસાર આપવી
મૌખિક સ્વચ્છતા, શરદી-કફના નિયંત્રણ માટે માર્ગદર્શન
📚 7. આરોગ્ય શિક્ષણ (Health Education):
કાન ખૂંચવા માટે કાંટો, પેન કે ઝિંક નો ઉપયોગ ટાળવો
નાહતી વખતે કાનમાં પાણી ન જાય તેનું ધ્યાન
બાળકના કાનમાં ચીજ મૂકવી ન દેવી
કાનમાં અવાજે ખૂબ ઉચ્ચ earphones/TV અવગણવું
શરદી કે તાવ વખતે ENT ધ્યાન રાખવું
🤰 Abdominal Pain (પેટનો દુખાવો)
(કારણો, લક્ષણો, સંભાળ અને ANM ની ભૂમિકા)
📘 1. વ્યાખ્યા (Definition):
પેટનો દુખાવો એ પેટના અંદરના અવયવો (જેમ કે પેટ, આંત્ર, લીવર, ગુર્દા, યૂટેરસ, અંડાશય વગેરે) સાથે સંકળાયેલી તકલીફ છે, જે હળવી, મધ્યમ કે ગંભીર સ્વરૂપે થઈ શકે છે.
🦠 2. મુખ્ય કારણો (Common Causes of Abdominal Pain):
🦴 Joint Pain (સાંધાનો દુખાવો) – વ્યવસ્થાપન અને સંભાળ
📘 1. વ્યાખ્યા (Definition):
Joint Pain એટલે કે સાંધામાં થતો દુખાવો અથવા અકળાશ, જે ચાલવામાં, ચઢવામાં, કે હાથ-પગ ફેરવવામાં તકલીફ આપે છે. સામાન્ય રીતે ઘૂંટણ, ઘોડી, કમર, માથો, ખભા, અથવા આંગળીઓમાં વધુ જોવા મળે છે.
🔍 2. મુખ્ય કારણો (Common Causes of Joint Pain):
કારણ
ઉદાહરણ
Osteoarthritis
વૃદ્ધાવસ્થામાં હાડકાં ઘસાવાથી થતો દુખાવો
Rheumatoid arthritis
સાંધામાં સોજો, autoimmune response
Gout
યૂરિક એસિડ વધારે થતા સાંધામાં દુખાવો
Injury / Trauma
પડવાં/ચોટ લાગવી
Infection (Septic Arthritis)
સાંધામાં ચેપ
Vitamin D / Calcium deficiency
પૌષ્ટિક ઘટની ઉણપ
Overuse or repetitive strain
વધારે ઊંચા/જડબંદ કામ
⚠️ 3. લક્ષણો (Signs and Symptoms):
સાંધામાં સતત દુખાવો
સૂજ આવવી (Swelling)
સાંધામાં ગરમી કે લાલાશ
સાંધો કડક લાગે અથવા હલનચલનમાં તકલીફ
સવારે stiffness રહેવું
આગળ પાછળ કરતા વેલ નીકળવી
વધતી ઉંમર સાથે ધીમે ધીમે વધતો દુખાવો
🩺 4. Management (Management and Care):
✅ A. ઘરગથ્થાં ઉપચાર (Home Remedies):
ઉપાય
ઉપયોગ
હળદર + ગરમ દૂધ
Inflammation અને દુખાવો માટે લાભદાયક
ગરમ પાણીના સેંક (Hot fomentation)
સાંધાના દુખાવા માટે આરામદાયક
મસાજ – ઓયલથી (સરસવ/તલ તેલ + હળદર/કપૂર)
લોહીપ્રવાહ સુધરે અને દુખાવો ઘટે
આહાર – દૂધ, તુલસી, મગફળી, લીલાં શાકભાજી
Calcium & Vitamin D માટે
હળવી કસરત / યોગા
સાંધાની જમાવટ ટાળવા માટે
✅ B. દવાઓ (Medicines – Doctor’s advice only):
Pain killers: Paracetamol / Ibuprofen
Calcium, Vitamin D Supplements
Anti-inflammatory drugs
Topical pain relief gels (Diclofenac-based)
Disease-modifying agents (for rheumatoid arthritis – only hospital-based)
✅ C. ફિઝિયોથેરાપી / યોગ:
Knee & Shoulder strengthening exercises
યોગાસન – તાડાસન, શવાસન, પવનમુક્તાસન
દરરોજ ચાલવું (brisk walk)
📤 5. રેફરલ (Referral):
સાંધામાં તીવ્ર સોજો અને લાલાશ
સાંધામાં pus-like accumulation
સાંધો બહુ દિવસથી બંધ/કડક લાગે
કમર/હિપ સાંધાના દુખાવા સાથે શરદી, તાવ
સતત પેઈન છે છતાં ઘરેલુ ઉપચારથી આરામ ન થાય
➡️ Refer to PHC/CHC/Hospital → Orthopedic or Physician
🚑 Refer When Necessary (જ્યારે જરૂર હોય ત્યારે રેફર કરવું)
(ANM/Health Worker માટે માર્ગદર્શન)
✅ 1. રેફરલનો અર્થ શું? (What is Referral?)
Referral એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં દર્દીને વધુ જટિલ અથવા વિશિષ્ટ સારવાર માટે હાયર સેન્ટર (PHC, CHC, FRU, District Hospital) ખાતે મોકલવામાં આવે છે, જ્યારે સ્થાનીક સ્તરે જરૂરી સારવાર શક્ય ન હોય.
🎯 2. રેફરલની જરૂરિયાત ક્યારે થાય? (Indications for Referral):
સ્થિતિ
ઉદાહરણ
❗ તાત્કાલિક (Emergency)
ઊંડો દુખાવો, લોહી નીકળવું, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, અચેતન અવસ્થા
💊 ઘરગથ્થાં કે પ્રાથમિક ઉપચારથી રાહત ન મળે
દાંતનો દુખાવો > 3 દિવસ, persistent fever
🧪 શંકાસ્પદ ચેપ / ગંભીર રોગ
TB, Dengue, Typhoid, Appendicitis
🤕 ઇજાઓ / ફ્રેકચર
હાથ કે પગ ન હલાવાય, ઝટકો/મૂર્તજાત નળીઓનું ઈન્જરી
👶 ગર્ભાવસ્થા/પ્રસૂતિ જટિલતા
Bleeding, Prolonged labor, High BP
👧 બાળકોમાં ખતરનાક લક્ષણો
Chest in-drawing, severe dehydration, high fever
🦻 સાંભળવામાં તીવ્ર તકલીફ, પિવડો / સાંધાની સોજો
ENT / Ortho Specialist જરૂર
🧾 3. રેફરલ કરતાં પહેલા ANM શું કરે? (Steps before Referring):
દર્દીનું અવલોકન અને મૂલ્યાંકન કરવું
Vital signs ચકાસવી (TPR, BP, SpO₂)
Home remedies / Initial first aid આપી શકાતી હોય તો આપવી
PHC/CHC/Hospitalમાં આગળની સારવાર માટે જાણ કરવી (Referral linkage)
📋 4. Referral Slip/Note માં શું હોવું જોઈએ?
દર્દીનું નામ, ઉંમર, સરનામું
રોગના લક્ષણો અને અવલોકન
અપાયેલી સારવાર (દવા, ORS, Injection, આદિ )
રેફરલનું કારણ
ANM / Health Worker નું નામ અને સેન્ટર
તારીખ અને સમય
👩⚕️ 5. ANM/Health Worker ની મહત્વની ભૂમિકા:
સમયસર રેફર કરવું = દર્દીની જાન બચાવવી
સમાજમાં વિશ્વાસ વિકસાવવો
Continuum of care સુનિશ્ચિત કરવી
Follow-up કરવું – દર્દીને સારવાર મળી કે નહીં તે તપાસવી
Record and report બનાવવો
📝 Standing Orders and Protocols મુજબ સંભાળ (Management as per the Standing Orders and Protocols)
📘 1. Standing Orders એટલે શું?
Standing Orders એ એવા લખી રાખેલા નિયત આદેશો છે જે ANM/Health Worker ને કોઈ પણ તબીબી અધિકારીની હાજરી વગર ચોક્કસ બીમારીઓ માટે પ્રાથમિક સારવાર (First-line Management) આપવા સત્તા આપે છે.
આ Standing Orders રાજ્ય આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા પ્રમાણિત/અનુમોદિત હોય છે, અને દરેક ANM/MPHW/Health Worker એ તેને અનુસરવું ફરજિયાત છે.
📘 2. Protocol એટલે શું?
Protocol એ નિશ્ચિત પગલાંઓનો અનુક્રમ છે – જેમ કે રોગની ઓળખ, દવા અપાવવી, ડોઝ, અવલોકન અને રેફરલ – જેને ચોક્કસ સ્થિતિમાં અપનાવવું જોઈએ.
✅ 3. Management of Common Conditions as per Standing Orders:
🔹 (A) Fever:
પગલાં
Management
તપાસ
તાવ માપવો, અન્ય લક્ષણો તપાસવા (rash, cough, chills)
દવા
Tab. Paracetamol 500 mg – દર 6 કલાકે
ORS
ડિહાઈડ્રેશન હોય તો ORS આપવું
રેફરલ
>102°F તાવ 2 દિવસથી વધુ રહે / Dengue/Typhoid શંકા
🔹 (B) Diarrhoea:
Management
વિગત
ORS
દર પોટી પછી 1 ગ્લાસ ORS
Tab. Zinc
20 mg OD × 14 days (6 મહિના ઉપરના બાળકો માટે)
Antibiotics
Tab. Cotrimoxazole – બાળક/મોટા માટે ડોઝ મુજબ
Refer
જળાશય ગુમાવવાની લાક્ષણિકતાઓ હોય
🔹 (C) Acute Respiratory Infection (ARI):
Management
વિગત
Avlokan
Resp. Rate, chest indrawing, cyanosis જોવો
Antibiotics
Tab. Amoxicillin 250–500 mg × 3 દિવસ (ઉંમાર આધારિત)
Paracetamol
તાવ માટે
Refer
Resp. distress / no improvement after 2 days
🔹 (D) Worm Infestation:
Management
વિગત
Deworming
Albendazole 400 mg (1 વર્ષ ઉપરના દરેક વ્યક્તિ માટે)
સમય
દર 6 મહિને – NDD અંતર્ગત
🔹 (E) Mild Pain / Inflammation:
Management
વિગત
Painkiller
Tab. Paracetamol 500 mg
External Gel
Diclofenac ointment
Rest
દુખાવાવાળું અંગ આરામમાં રાખવું
Refer
જો દુખાવો વધારે થાય કે 3 દિવસથી વધુ રહે
🔹 (F) Minor Wounds / Skin Infections:
Management
વિગત
Safai
wound ને Dettol / Savlon થી સાફ કરવો
Antibiotic ointment
soframycin ointment લગાડવી
Dressing
સ્ટેરાઈલ ગોઝથી બંધ કરવું
Tetanus Toxoid
TT Dose – જો 5 વર્ષથી વધુ થઈ ગયા હોય
Refer
મોટા ઘા કે pus વાળો ઇન્ફેક્શન
📌 4. Standing Orders હેઠળ ANM શું શું કરી શકે છે?
સામાન્ય બીમારીઓ માટે દવા આપી શકે છે
ORS, Iron, Folic Acid, Calcium, TT, Deworming વગેરે આપવી
Growth Monitoring, Home visits, DOTS, Immunization
Delivery દરમિયાન Clean Delivery Kitનો ઉપયોગ
Emergency referral ઓળખવી અને શરૂઆતી first aid આપવી
RCH, MCH, Family Planning સેવા
⚠️ 5. જ્યારે Standing Order લાગુ ન પડે:
દર્દી અચેત/ત્રાસમાં હોય
ઝટકો/દમ વધી જવો
શંકાસ્પદ હાર્ટ એટેક/સ્ટ્રોક
કામપાત/વિસ્ફોટક રોગો ➡️ તરત higher center refer કરવો