UNIT : 9

MINOR ALIMENTS ( માઈનોર એલમેન્ટ્સ )

a) Principles of management

b) Managements as per standing instructions / orders

Key Terms (કી ટર્મ્સ)

1. Minor Ailments (માઈનર એલમેન્ટ્સ)

• Minor Ailments (માઈનર એલમેન્ટ્સ) એવી Slight Illness (સ્લાઇટ ઇલનેસ) અથવા Small Nature Emergencies (સ્મોલ નેચર ઇમરજન્સીઝ) છે, જે સામાન્ય રીતે Life-Threatening (લાઇફ થ્રેટનિંગ) હોતી નથી. આવી કન્ડિશન્સનું Assessment (એસેસમેન્ટ) કરીને Primary Health Care Level (પ્રાઈમરી હેલ્થ કેર લેવલ) પર Management (મેનેજમેન્ટ) કરી શકાય છે.

OR

Minor Ailments (માઈનર એલમેન્ટ્સ)

• માઈનર એલમેન્ટ્સ એટલે સ્લાઈટ ઈલનેસ અથવા સ્મોલ નેચરની મેડિકલ કન્ડિશન, જે સામાન્ય રીતે લાઈફ થ્રેટનિંગ હોતી નથી, પરંતુ પેશન્ટ ને ડિસકમ્ફર્ટ, પેઈન અથવા ટેમ્પરરી ફંક્શનલ પ્રોબ્લેમ્સ અનુભવાય છે.
• આવી ઈલનેસ માં સામાન્ય રીતે સિમ્પલ ટ્રીટમેન્ટ, ફર્સ્ટ એઈડ, સિમ્પલ મેડિકેશન અને નર્સિંગ કેર દ્વારા પેશન્ટ ઝડપથી રિકવર થઈ શકે છે.
• મોટાભાગના માઈનર એલમેન્ટ્સ નું મેનેજમેન્ટ પ્રાઈમરી હેલ્થ સેન્ટર, સબ-સેન્ટર અથવા કોમ્યુનિટી લેવલ પર થઈ શકે છે.

2. Standing Orders (સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ)

• Standing Orders (સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ) એ Medical Officer (મેડિકલ ઓફિસર) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી Written Clinical Instructions (રિટન ક્લિનિકલ ઇન્સ્ટ્રક્શન્સ) અથવા Treatment Protocols (ટ્રીટમેન્ટ પ્રોટોકોલ્સ) છે, જેના આધારે Community Health Nurse (કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ) નિર્ધારિત કન્ડિશન્સમાં Treatment (ટ્રીટમેન્ટ) અને Management (મેનેજમેન્ટ) કરી શકે છે.

OR

Standing Orders (સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ)

• સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ એટલે મેડિકલ ઓફિસર દ્વારા અગાઉથી તૈયાર કરવામાં આવેલા રિટન ક્લિનિકલ ઈન્સ્ટ્રક્શન્સ, જેના આધારે કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ અથવા ANM / MPHW ચોક્કસ માઈનર એલમેન્ટ્સ માં ઈનિશિયલ ટ્રીટમેન્ટ આપી શકે છે.
• આ ઓર્ડર્સ નો ઉપયોગ ખાસ કરીને એવી જગ્યાએ થાય છે જ્યાં મેડિકલ ઓફિસર તરત ઉપલબ્ધ ન હોય.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સના મુખ્ય હેતુ

• ઈમીડિયેટ ટ્રીટમેન્ટ શરૂ કરવી.
• ટ્રીટમેન્ટમાં ડિલે અટકાવવો.
• કોમ્પ્લિકેશન પ્રિવેન્ટ કરવી.
• પેશન્ટને સમયસર રાહત આપવી.
• જરૂરી હોય તો અર્લી રિફરલ કરવું.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ હંમેશા મેડિકલ ઓફિસર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

નર્સ પોતાની લીગલ અને પ્રોફેશનલ લિમિટેશનની અંદર રહીને જ તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

3. Community Health Nurse (કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ)

• Community Health Nurse (કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ) એ એવી Registered Nurse (રજિસ્ટર્ડ નર્સ) છે, જે Primary Health Care (પ્રાઈમરી હેલ્થ કેર), Health Promotion (હેલ્થ પ્રમોશન), Disease Prevention (ડિસીઝ પ્રિવેન્શન), Minor Ailments Management (માઈનર એલમેન્ટ્સ મેનેજમેન્ટ) અને Community-Based Health Services (કોમ્યુનિટી બેઝ્ડ હેલ્થ સર્વિસીસ) પ્રોવાઈડ કરે છે.

4. Primary Health Care (પ્રાઈમરી હેલ્થ કેર)

• Primary Health Care (પ્રાઈમરી હેલ્થ કેર) એ Individual (ઇન્ડિવિજ્યુઅલ), Family (ફેમિલી) અને Community (કોમ્યુનિટી) ને આપવામાં આવતી First Contact Health Care Service (ફર્સ્ટ કોન્ટેક્ટ હેલ્થ કેર સર્વિસ) છે, જેમાં Health Promotion (હેલ્થ પ્રમોશન), Disease Prevention (ડિસીઝ પ્રિવેન્શન), Treatment (ટ્રીટમેન્ટ) અને Rehabilitation (રીહેબિલિટેશન) નો સમાવેશ થાય છે.

5. Assessment (એસેસમેન્ટ)

• Assessment (એસેસમેન્ટ) એ History Collection (હિસ્ટ્રી કલેક્શન), Physical Examination (ફિઝિકલ એક્ઝામિનેશન), Signs (સાઇન્સ), Symptoms (સિમ્પટમ્સ) અને Clinical Findings (ક્લિનિકલ ફાઇન્ડિંગ્સ) ના આધારે પેશન્ટ ની Health Status (હેલ્થ સ્ટેટસ) નું Systematic Evaluation (સિસ્ટેમેટિક ઇવેલ્યુએશન) કરવાની પ્રક્રિયા છે.

6. Signs (સાઇન્સ)

• Signs (સાઇન્સ) એ Objective Clinical Findings (ઓબ્જેક્ટિવ ક્લિનિકલ ફાઇન્ડિંગ્સ) છે, જેને Observation (ઓબ્ઝર્વેશન), Palpation (પેલ્પેશન), Percussion (પર્કશન) અને Auscultation (ઓસ્કલ્ટેશન) દ્વારા ઓળખી શકાય છે.

7. Symptoms (સિમ્પટમ્સ)

• Symptoms (સિમ્પટમ્સ) એ પેશન્ટ દ્વારા અનુભવાતી Subjective Complaints (સબજેક્ટિવ કમ્પ્લેઇન્ટ્સ) છે, જે પેશન્ટ પોતે વર્ણવે છે.

8. Referral (રિફરલ)

• Referral (રિફરલ) એ એવી Clinical Process (ક્લિનિકલ પ્રોસેસ) છે, જેમાં પેશન્ટને વધુ Advanced Medical Care (એડવાન્સ્ડ મેડિકલ કેર) અથવા Specialized Treatment (સ્પેશિયલાઇઝ્ડ ટ્રીટમેન્ટ) માટે ઉચ્ચ Health Care Facility (હેલ્થ કેર ફેસિલિટી) માં મોકલવામાં આવે છે.

9. Complication (કોમ્પ્લિકેશન)

• Complication (કોમ્પ્લિકેશન) એ મૂળ Disease Process (ડિસીઝ પ્રોસેસ) અથવા Treatment (ટ્રીટમેન્ટ) દરમિયાન વિકસતી Additional Clinical Problem (એડિશનલ ક્લિનિકલ પ્રોબ્લેમ) છે, જે પેશન્ટની કન્ડિશનને વધુ સીવ્યર બનાવી શકે છે.

10. Management (મેનેજમેન્ટ)

• Management (મેનેજમેન્ટ) એ Assessment (એસેસમેન્ટ), Diagnosis (ડાયગ્નોસિસ), Treatment (ટ્રીટમેન્ટ), Health Education (હેલ્થ એજ્યુકેશન), Follow-up (ફોલો-અપ) અને જરૂર પડે ત્યારે Referral (રિફરલ) સહિતની સંપૂર્ણ Patient Care Process (પેશન્ટ કેર પ્રોસેસ) છે.

ઈન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• માઈનર એલમેન્ટ્સ માં સામાન્ય સ્લાઈટ ઈલનેસ તેમજ સ્મોલ નેચરની ઈમરજન્સી કન્ડિશન્સ નો સમાવેશ થાય છે.
• આ ઈલનેસ એક્યુટ પણ હોઈ શકે છે જેમાં ઈમીડિયેટ ટ્રીટમેન્ટ ની જરૂર પડે છે અથવા ક્રોનિક પણ હોઈ શકે છે જેમાં લોંગ ડ્યુરેશન ટ્રીટમેન્ટ, ફોલો-અપ અને કન્ટિન્યુઅસ સુપરવિઝન જરૂરી બને છે.
• કેટલાક માઈનર એલમેન્ટ્સ સમયસર મેનેજ ન કરવામાં આવે તો તે મેજર ઈલનેસ અથવા સિરિયસ કોમ્પ્લિકેશન માં પણ કન્વર્ટ થઈ શકે છે.
• તેથી અર્લી આઈડેન્ટિફિકેશન, અર્લી ટ્રીટમેન્ટ અને અર્લી રિફરલ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સનો રોલ (Role of a Community Health Nurse):

કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ નું મુખ્ય કાર્ય પ્રાઈમરી હેલ્થ કેર પ્રોવાઈડ કરવાનું છે.

તેથી નર્સે

• પેશન્ટનું અસેસમેન્ટ કરવું.
• સાઈન્સ એન્ડ સિમ્પટમ્સ ઓળખવા.
• ફિઝિકલ એક્ઝામિનેશન કરવું.
• વાઇટલ સાઈન્સ ચેક કરવા.
• ઈનિશિયલ ટ્રીટમેન્ટ આપવી.
• હેલ્થ એજ્યુકેશન આપવું.
• ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• જરૂરી હોય તો રિફરલ કરવું.

નર્સની પ્રોફેશનલ રિસ્પોન્સિબિલિટી (Professional responsibility of a nurse):

• નર્સે પેશન્ટ ના સાઈન્સ એન્ડ સિમ્પટમ્સ નું યોગ્ય એસેસમેન્ટ કરીને પોતાની પ્રોફેશનલ કેપેબિલિટી મુજબ ટ્રીટમેન્ટ આપવું જોઈએ.
• નર્સે પોતાની લીગલ લિમિટેશન ની બહાર કોઈપણ પ્રોસિજર અથવા મેડિકેશન આપવું જોઈએ નહીં.
• દરેક ટ્રીટમેન્ટ દરમિયાન સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ નું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.

માઈનર એલમેન્ટ્સમાં પેશન્ટને શું અનુભવાય? (What does the patient experience with minor ailments?):

• ડિસકમ્ફર્ટ
• પેઈન
• ફીવર
• હેડએક
• બોડી એક
• સોર થ્રોટ
• કફ
• કોમન કોલ્ડ
• માઈલ્ડ ઈન્જરી
• માઈલ્ડ બર્ન
• ઈન્સેક્ટ બાઈટ
• સ્કિન રેશ

પ્રિન્સિપલ્સ ઓફ મેનેજિંગ માઈનર એલમેન્ટ્સ (Principles of Managing Minor Ailments)

• માઈનર એલમેન્ટ્સ નું મેનેજમેન્ટ કરતી વખતે કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ એ હંમેશા પેશન્ટ સેફટી, અર્લી રિકવરી, કોમ્પ્લિકેશન પ્રિવેન્શન અને ક્વોલિટી નર્સિંગ કેર ને પ્રથમ પ્રાયોરિટી આપવી જોઈએ. દરેક પેશન્ટ ની કન્ડિશન, એજ, સિમ્પટમ્સ, મેડિકલ હિસ્ટ્રી અને જનરલ હેલ્થ સ્ટેટસ મુજબ યોગ્ય એસેસમેન્ટ કરીને સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ અનુસાર ટ્રીટમેન્ટ શરૂ કરવી જોઈએ. માઈનર એલમેન્ટ્સ સામાન્ય હોવા છતાં યોગ્ય મેનેજમેન્ટ ન કરવામાં આવે તો તે ગંભીર કોમ્પ્લિકેશન માં ફેરવાઈ શકે છે. તેથી દરેક પેશન્ટ ને યોગ્ય ઓબ્ઝર્વેશન, ફોલો-અપ અને હેલ્થ એજ્યુકેશન આપવું જરૂરી છે.

1. સેફ એન્ડ કમ્ફર્ટેબલ એન્વાયરમેન્ટ (Safe and Comfortable Environment)

• દરેક પેશન્ટ માટે સેફ, ક્લીન, કમ્ફર્ટેબલ અને હાઈજીનિક એન્વાયરમેન્ટ પૂરું પાડવું એ નર્સ ની પ્રથમ જવાબદારી છે. યોગ્ય વેન્ટિલેશન, લાઈટિંગ, રૂમ ટેમ્પરેચર, શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણ, પ્રાઈવસી અને ક્લીન બેડિંગ પેશન્ટની રિકવરી ઝડપથી કરવામાં મદદ કરે છે. નર્સે હેન્ડ હાઈજીન, ઇન્ફેક્શન કન્ટ્રોલ, બાયોમેડિકલ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ અને યુનિવર્સલ પ્રિકોશન્સ નું પાલન કરવું જોઈએ જેથી ક્રોસ ઇન્ફેક્શન અટકાવી શકાય.

2. પ્રિપેર ધ ફેમિલી ફોર હોમ કેર (Prepare the Family for Home Care)

• ફેમિલી મેમ્બર્સ ને હોમ કેર, મેડિકેશન, ડાયેટ, ડ્રેસિંગ, પર્સનલ હાઈજીન અને ડેન્જર સાઈન્સ વિશે એજ્યુકેશન આપવું જોઈએ. પેશન્ટની હોમ કેર યોગ્ય રીતે થવાથી રિકવરી વધુ સારી બને છે.

3. હેલ્પ ધ પેશન્ટ ટુ રિહેબિલિટેટ એઝ અર્લી એઝ પોસિબલ (Help the Patient to Rehabilitate as Early as Possible)

• પેશન્ટ ને શક્ય તેટલી વહેલી તકે તેની નોર્મલ ડેઈલી એક્ટિવિટીઝ તરફ પાછા લાવવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. અર્લી મોબિલાઈઝેશન, યોગ્ય ન્યુટ્રિશન, પૂરતો રેસ્ટ, પર્સનલ હાઈજીન અને મેન્ટલ સપોર્ટ દ્વારા રિકવરી ઝડપથી થાય છે. લાંબા સમય સુધી બેડ રેસ્ટ જરૂરી ન હોય તો પેશન્ટને ધીમે ધીમે સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ શરૂ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવો જોઈએ.

4. રિસ્પેક્ટ ધ બિલીફ ઓફ ધ પેશન્ટ (Respect the Belief of the Patient)

• જો પેશન્ટ કોઈ અલ્ટરનેટિવ થેરાપી લેતો હોય તો તેની બિલીફ્સ નો રિસ્પેક્ટ કરવો જોઈએ. સાથે જ સાયન્ટિફિક અને એવિડન્સ બેઝ્ડ ટ્રીટમેન્ટ નું મહત્વ સમજાવી યોગ્ય કાઉન્સેલિંગ આપવું જોઈએ.

5. રિએશ્યોર ધ પેશન્ટ એન્ડ ફેમિલી મેમ્બર્સ (Reassure the Patient and Family Members)

• માઈનર એલમેન્ટ્સ દરમિયાન પેશન્ટ અને તેના ફેમિલી મેમ્બર્સ માં ઘણીવાર ફિયર, એન્ઝાયટી, ટેન્શન અને અનસર્ટનિટી જોવા મળે છે. નર્સે પોઝિટિવ કમ્યુનિકેશન દ્વારા રિએશ્યોરન્સ આપવું જોઈએ. પેશન્ટને તેની કન્ડિશન, ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન, મેડિકેશન, પ્રોગ્નોસિસ અને રિકવરી વિશે સરળ ભાષામાં સમજાવવું જોઈએ જેથી તે ટ્રીટમેન્ટ માં સહકાર આપે અને મેન્ટલ સ્ટ્રેસ ઓછો થાય.

6. પ્રોવાઈડ હેલ્થ એજ્યુકેશન ટુ ધ પેશન્ટ એન્ડ ફેમિલી (Provide Health Education to the Patient and Family)

• પેશન્ટ અને ફેમિલી ને મેડિકેશન, ડાયેટ, પર્સનલ હાઈજીન, ફ્લુઈડ ઈન્ટેક, ફોલો-અપ અને પ્રિવેન્શન વિશે યોગ્ય હેલ્થ એજ્યુકેશન આપવું જોઈએ. સારી હેલ્થ એજ્યુકેશન દ્વારા રીલેપ્સ અને કોમ્પ્લિકેશન ની શક્યતા ઘટે છે.

7. ટ્રીટ ઇન્જર્ડ અથવા ઈલ પર્સન પ્રોપરલી ટુ પ્રિવેન્ટ એની પોસિબલ કોમ્પ્લિકેશન (Treat Injured or Ill Person Properly to Prevent Any Possible Complication)

• દરેક ઈન્જર્ડ અથવા ઈલ પેશન્ટ ને સમયસર અને યોગ્ય ટ્રીટમેન્ટ આપવી જોઈએ. અર્લી એસેસમેન્ટ, યોગ્ય ફર્સ્ટ એઈડ, જરૂરી મેડિકેશન, ડ્રેસિંગ અને ઓબ્ઝર્વેશન દ્વારા ઇન્ફેક્શન, બ્લીડિંગ, ડિહાઈડ્રેશન, શોક અથવા અન્ય કોમ્પ્લિકેશન અટકાવી શકાય છે. જો પેશન્ટ ની કન્ડિશન સુધરે નહીં અથવા વધુ ગંભીર બને તો તરત રિફરલ કરવું જોઈએ.

8. ફોલો ધ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (Follow the Standing Orders)

• નર્સે હંમેશા મેડિકલ ઓફિસર દ્વારા આપવામાં આવેલા સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ નું પાલન કરવું જોઈએ. પોતાની પ્રોફેશનલ અને લીગલ લિમિટેશન ની અંદર રહીને જ ટ્રીટમેન્ટ આપવી અને જરૂર પડે તો મેડિકલ ઓફિસર ની સલાહ લેવી.

9. રેકોર્ડ વાઇટલ સાઈન્સ એન્ડ કન્ટિન્યુઅસ ઓબ્ઝર્વેશન (Record Vital Signs and Continuous Observation)

• દરેક પેશન્ટ ના વાઇટલ સાઈન્સ જેમ કે ટેમ્પરેચર, પલ્સ, રેસ્પિરેશન, બ્લડ પ્રેશર અને જરૂર પડે તો SpO₂ નું નિયમિત રેકોર્ડિંગ કરવું જોઈએ. સાથે સાથે જનરલ કન્ડિશન, કન્શિયસ લેવલ, પેઈન, ફ્લુઈડ ઈન્ટેક, યુરિન આઉટપુટ અને સિમ્પટમ્સ માં થતા ફેરફારોનું સતત ઓબ્ઝર્વેશન કરવું જોઈએ. કોઈપણ એબનોર્મલ ચેન્જ જોવા મળે તો તરત મેડિકલ ઓફિસર ને જાણ કરવી જોઈએ.

10. રિફર ધ પેશન્ટ ઇન સિરીયસ કન્ડિશન (Refer the Patient in Serious Condition)

• જો પેશન્ટ ની કન્ડિશન સિરીયસ હોય, ડાયગ્નોસિસ સ્પષ્ટ ન હોય અથવા કોમ્પ્લિકેશનની શક્યતા હોય તો તરત હાયર હેલ્થ સેન્ટર અથવા હોસ્પિટલ માં રિફર કરવો જોઈએ. રિફરલ પહેલાં જરૂરી ઈમરજન્સી કેર અને ડોક્યુમેન્ટેશન પૂર્ણ કરવું જોઈએ.

11. કમ્યુનિકેબલ ડિઝીઝમાં પેશન્ટને આઈસોલેટ કરવો (Isolation in Communicable Diseases)

• જો પેશન્ટ ને કમ્યુનિકેબલ ડિઝીઝ હોય તો અન્ય લોકોમાં ઇન્ફેક્શન સ્પ્રેડ અટકાવવા માટે તેને યોગ્ય આઈસોલેશન માં રાખવો જોઈએ. નર્સે PPE, હેન્ડ હાઈજીન, ડિસઇન્ફેક્શન, સ્ટેરિલાઈઝેશન અને બાયોમેડિકલ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ ના નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ. વિઝિટર્સ ની સંખ્યા મર્યાદિત રાખવી અને ફેમિલી ને પણ જરૂરી પ્રિકોશન્સ સમજાવવી જોઈએ.

ક્લાસિફિકેશન ઓફ માઈનર એલમેન્ટ્સ (Classification of Minor Ailments)

માઈનર એલમેન્ટ્સ ને મુખ્યત્વે બે પ્રકારમાં ક્લાસિફાય કરવામાં આવે છે.

1. જનરલ માઈનર એલમેન્ટ્સ (General Minor Ailments)

2. સિસ્ટમિક માઈનર એલમેન્ટ્સ (Systemic Minor Ailments)

આ બંને પ્રકારના માઈનર એલમેન્ટ્સ નું યોગ્ય એસેસમેન્ટ, અર્લી ટ્રીટમેન્ટ અને જરૂર પડે ત્યારે રિફરલ કરવું કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ ની મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી છે.

1. જનરલ માઈનર એલમેન્ટ્સ (General Minor Ailments)

• જનરલ માઈનર એલમેન્ટ્સ એવી કન્ડિશન્સ છે જે સામાન્ય રીતે એક્સિડન્ટ્સ, ઈન્જરી અથવા અચાનક બનેલી પરિસ્થિતિઓને કારણે થાય છે અને જેમાં ઈમીડિયેટ ફર્સ્ટ એઈડ તથા પ્રાથમિક ટ્રીટમેન્ટ ની જરૂર પડે છે. સમયસર યોગ્ય મેનેજમેન્ટ કરવામાં આવે તો મોટાભાગના પેશન્ટ ઝડપથી રિકવર થઈ જાય છે.

જનરલ માઈનર એલમેન્ટ્સના ઉદાહરણ

• એક્સિડન્ટ્સ (Accidents)
• ઈન્જરી (Injuries)
• ફોલ્સ (Falls)
• ફ્રેક્ચર (Fracture)
• બર્ન્સ (Burns)
• ડોગ બાઈટ (Dog Bite)
• હાઈ ફીવર (High Fever)
• હીટ સ્ટ્રોક (Heat Stroke)
• ડાયરિયા (Diarrhoea)
• ફેઈન્ટિંગ (Fainting)

આ તમામ કન્ડિશન્સ માં સૌથી પહેલાં ફર્સ્ટ એઈડ આપવી અને ત્યારબાદ જરૂર મુજબ ટ્રીટમેન્ટ અથવા રિફરલ કરવું જોઈએ.

2. સિસ્ટમિક માઈનર એલમેન્ટ્સ (Systemic Minor Ailments)

• સિસ્ટેમિક માઈનર એલમેન્ટ્સ એ શરીરની વિવિધ બોડી સિસ્ટમ્સ સાથે સંબંધિત માઈલ્ડ ડિઝીઝ અથવા ડિસઓર્ડર્સ છે. આ કન્ડિશન્સ માં યોગ્ય એસેસમેન્ટ, સિમ્પટમ્સ ની ઓળખ અને સંબંધિત સિસ્ટમ મુજબ ટ્રીટમેન્ટ આપવી જરૂરી છે.

આઈ સિસ્ટમ (Eye)

• આઈ સંબંધિત સામાન્ય માઈનર એલમેન્ટ્સ માં આઈ ઈન્જરી, ફોરેન બોડી, આઈ ઇન્ફેક્શન, પૂઅર આઈ સાઈટ, ડ્રાય આઈ અને નાઈટ બ્લાઈન્ડનેસ નો સમાવેશ થાય છે. નર્સે આઈ હાઈજીન જાળવવાની સલાહ આપવી અને જરૂરી હોય ત્યારે ઓફ્થેલ્મિક રિફરલ કરવું.

ઈયર સિસ્ટમ (Ear)

• ઈયરએક, ફોરેન બોડી ઇન ઈયર, ઓટાઈટિસ મીડિયા, ઈચિંગ, ઈયર ડિસ્ચાર્જ અને ટેમ્પરરી ડેફનેસ જેવી સમસ્યાઓ ઈયર માઈનર એલમેન્ટ્સ માં આવે છે. ઈયર માં કોઈપણ વસ્તુ નાખવાનો પ્રયત્ન ન કરવો અને જરૂર પડે તો ENT સ્પેશિયાલિસ્ટ પાસે રિફર કરવું.

રેસ્પિરેટરી ટ્રેક્ટ (Respiratory Tract)

• એલર્જિક રાઈનાઈટિસ, કોમન કોલ્ડ, સાઈનસાઈટિસ, સોર થ્રોટ, કફ, ડિસ્પ્નિયા અને માઈલ્ડ અસ્થમા એટેક જેવી કન્ડિશન્સ નો સમાવેશ થાય છે. યોગ્ય હાઈડ્રેશન, મેડિકેશન, સ્ટીમ ઇન્હેલેશન અને રેસ્ટ થી મોટાભાગના પેશન્ટ માં સુધારો થાય છે.

કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સિસ્ટમ (Cardiovascular System)

• હાઈપરટેન્શન, એનીમિયા અને ર્યુમેટિક હાર્ટ ડિઝીઝ જેવી શરૂઆતની અથવા માઈલ્ડ કન્ડિશન્સ આ વિભાગમાં આવે છે. બ્લડ પ્રેશર મોનિટરિંગ, યોગ્ય મેડિકેશન, ડાયેટ કાઉન્સેલિંગ અને નિયમિત ફોલો-અપ જરૂરી છે.

ડાઈજેસ્ટિવ સિસ્ટમ (Digestive System)

• ટૂથએક, સ્ટોમેટાઈટિસ, માઉથ સોરનેસ, કોન્સ્ટિપેશન, ડાયરિયા, ઈન્ડાઈજેસ્ટન, વોમિટિંગ, એબ્ડોમિનલ પેઈન, એબ્ડોમિનલ ડિસ્ટેન્શન અને હેમોરોઇડ્સ જેવી કન્ડિશન્સ નો સમાવેશ થાય છે. યોગ્ય ડાયેટ, ફ્લુઈડ ઈન્ટેક, ઓરલ હાઈજીન અને જરૂરી ટ્રીટમેન્ટ થી સુધારો થાય છે.

યુરિનરી સિસ્ટમ (Urinary System)

• બર્નિંગ મિક્ચ્યુરિશન, યુરિનરી ટ્રેક્ટ ઇન્ફેક્શન (UTI), રેનલ સ્ટોન અને રિટેન્શન ઓફ યુરિન જેવી સમસ્યાઓ યુરિનરી માઈનર એલમેન્ટ્સ માં આવે છે. પૂરતું પાણી પીવું, પર્સનલ હાઈજીન જાળવવી અને સમયસર ટ્રીટમેન્ટ લેવી જરૂરી છે.

ન્યુરોમસ્ક્યુલર સિસ્ટમ (Neuromuscular System)

• હેડએક, બેકએક, કન્વલ્ઝન અને એપિલેપ્ટિક ફિટ્સ જેવી કન્ડિશન્સ આ વિભાગમાં આવે છે. વારંવાર અથવા ગંભીર સિમ્પટમ્સ હોય તો તરત મેડિકલ ઓફિસર ને બતાવી યોગ્ય રિફરલ કરવું.

રિપ્રોડક્ટિવ સિસ્ટમ (Reproductive System)

• ડિસમેનોરિયા, હેવી બ્લીડિંગ, જેનિટલ સોર્સ, જેનિટલ ડિસ્ચાર્જ અને બ્રેસ્ટ લમ્પ જેવી સમસ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે. આવી કન્ડિશન્સ માં યોગ્ય પ્રાઈવસી, કાઉન્સેલિંગ, હાઈજીન, એસેસમેન્ટ અને જરૂર મુજબ ગાયનેકોલોજિસ્ટ ને રિફરલ કરવું જોઈએ.

અધર માઈનર એલમેન્ટ્સ (Other Minor Ailments)

• ઉપર દર્શાવેલ માઈનર એલમેન્ટ્સ ઉપરાંત કેટલીક બિહેવિયરલ પ્રોબ્લેમ્સ, મેલએડજસ્ટમેન્ટ અને ઈમોશનલ ડિસ્ટર્બન્સ પણ માઈનર એલમેન્ટ્સ માં સામેલ થઈ શકે છે. આવી કન્ડિશન્સ માટે યોગ્ય ડાયગ્નોસિસ, કાઉન્સેલિંગ, મેન્ટલ સપોર્ટ અને જરૂર પડે તો સ્પેશિયાલિસ્ટ રિફરલ જરૂરી બને છે.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (Standing Orders)

ડેફિનેશન (Definition)

• સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ એટલે મેડિકલ ઓફિસર અથવા ટીમ ઓફ ડોક્ટર્સ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા લેખિત ડાયરેકશન્સ, ગાઈડલાઈન્સ અને ટ્રીટમેન્ટ પ્રોટોકોલ્સ, જેના આધારે નર્સ, ANM, MPHW અને અન્ય હેલ્થ વર્કર્સ ડોક્ટરની ગેરહાજરીમાં ચોક્કસ માઈનર એલમેન્ટ્સ અને ઈમરજન્સી કન્ડિશન્સ માં ઈનિશિયલ ટ્રીટમેન્ટ આપી શકે છે. આ ઓર્ડર્સ દરેક હેલ્થ ઈન્સ્ટિટ્યુશન માં ઉપલબ્ધ હોય છે અને સેફ, સ્ટાન્ડર્ડ તથા યુનિફોર્મ પેશન્ટ કેર સુનિશ્ચિત કરે છે.

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ એ પ્રાઈમરી હેલ્થ કેર નો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. ખાસ કરીને રૂરલ એરિયા, સબ સેન્ટર, PHC અને CHC જેવી જગ્યાએ, જ્યાં દરેક સમયે ડોક્ટર ઉપલબ્ધ ન હોય, ત્યાં નર્સ અને હેલ્થ વર્કર્સ માટે આ માર્ગદર્શિકા તરીકે કાર્ય કરે છે.
• આ ઓર્ડર્સ ના આધારે તેઓ ઈમરજન્સી મેનેજમેન્ટ, ફર્સ્ટ એઈડ, પ્રાથમિક ટ્રીટમેન્ટ, ઓબ્ઝર્વેશન અને જરૂર મુજબ રિફરલ કરી શકે છે. આથી ટ્રીટમેન્ટ માં વિલંબ થતો નથી અને કોમ્પ્લિકેશન નું જોખમ પણ ઘટે છે.

ઓબ્જેક્ટિવ્સ ઓફ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (Objectives)

• સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ નો મુખ્ય હેતુ પેશન્ટ ને સમયસર અને સુરક્ષિત હેલ્થ કેર આપવાનો છે.
• તેના મુખ્ય ઓબ્જેક્ટિવ્સ
• ઈમરજન્સી માં પેશન્ટ ને રિસસિટેટ કરીને તેની લાઈફ બચાવવી.
• પેશન્ટ ના જીવનનું રક્ષણ કરવું.
• ટ્રીટમેન્ટ ની સતત પ્રક્રિયા જાળવી રાખવી.
• હેલ્થ ટીમ ના સભ્ય તરીકે નર્સ ને જવાબદારીપૂર્વક પેશન્ટ કેર શરૂ કરવામાં મદદ કરવી.
• કોમ્યુનિટી માં ગુણવત્તાસભર હેલ્થ સર્વિસિસ ને પ્રોત્સાહન આપવું.
• ડોક્ટરની ગેરહાજરી માં પણ જરૂરી પ્રાથમિક સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવી.
• કોમ્પ્લિકેશન અને મોર્ટાલિટી ઘટાડવામાં મદદરૂપ બનવું.

યુઝેસ ઓફ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (Uses)

• સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ નો ઉપયોગ પ્રાઈમરી હેલ્થ કેર અને કોમ્યુનિટી હેલ્થ સર્વિસિસ ને અસરકારક બનાવવા માટે થાય છે.
• તેના મુખ્ય ઉપયોગ
• રૂરલ એરિયા માં ડોક્ટર ન હોય ત્યારે ફર્સ્ટ એઈડ અને ઈમરજન્સી ટ્રીટમેન્ટ આપવી.
• માઈનર એલમેન્ટ્સ ની કોમ્પ્લિકેશન ઓછી કરવી.
• કોમ્યુનિટી હેલ્થ એક્ટિવિટીઝ ને મજબૂત બનાવવી.
• હેલ્થ રિસ્પોન્સિબિલિટી નું ડીસેન્ટ્રલાઈઝેશન કરવું.
• પબ્લિક માં હેલ્થ સર્વિસિસ પ્રત્યે વિશ્વાસ વધારવો.
• ક્વેક્સ (બિનઅધિકૃત ઉપચાર કરનાર) થી લોકોનું રક્ષણ કરવું.
• પ્રાઈમરી હેલ્થ કેર સર્વિસિસ ની ગુણવત્તામાં વધારો કરવો.
• નર્સ અને હેલ્થ ટીમ માં જવાબદારી તથા આત્મવિશ્વાસ વિકસાવવો.
• સમયસર રિફરલ અને યોગ્ય પેશન્ટ મેનેજમેન્ટ સુનિશ્ચિત કરવું.

ટાઈપ્સ ઓફ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (Types of Standing Orders)

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ને મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે.

• સ્પેસિફિક સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (Specific Standing Orders)
• ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (Institutional Standing Orders)
• જનરલ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (General Standing Orders)

સ્પેસિફિક સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (Specific Standing Orders)

• આ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ખાસ કરીને ટ્રેઈન્ડ નર્સ અને સ્કિલ્ડ મેડિકલ પર્સનલ માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે. તેને અમલમાં મૂકવા માટે ટેક્નિકલ નોલેજ અને સ્પેશિયલ ક્લિનિકલ સ્કિલ્સ જરૂરી હોય છે.

ઉદાહરણ

• ઈન્જેક્શન આપવું
• ઓક્સિજન એડમિનિસ્ટ્રેશન
• હોમ નર્સિંગ
• વાઉન્ડ ડ્રેસિંગ
• નેબ્યુલાઈઝેશન
• કેથેટર કેર
• આ પ્રકારના ઓર્ડર્સ થી કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ ડોક્ટરની ગેરહાજરીમાં પણ જરૂરી ટ્રીટમેન્ટ શરૂ કરી શકે છે અને હેલ્થ સર્વિસિસ વધુ અસરકારક બને છે.

ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (Institutional Standing Orders)

• ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ એવા સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ છે, જે દરેક હેલ્થ ઇન્સ્ટિટ્યુશન ની જરૂરિયાત, ઉપલબ્ધ રિસોર્સ, સ્ટાફ સ્ટ્રેન્થ, ફેસિલિટીઝ અને હોસ્પિટલ પોલિસી ને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. દરેક સંસ્થા પોતાના કાર્યક્ષેત્ર મુજબ અલગ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ બનાવે છે.

મુખ્ય વિશેષતાઓ (Features)

• દરેક હોસ્પિટલ અથવા હેલ્થ સેન્ટર માટે અલગ હોઈ શકે.
• ઉપલબ્ધ સ્ટાફ અને ઇક્વિપમેન્ટ મુજબ તૈયાર કરવામાં આવે છે.
• સંસ્થાની પોલિસી અને સર્વિસિસ મુજબ અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.
• સ્ટાન્ડર્ડ પેશન્ટ કેર જાળવવામાં મદદ કરે છે.
• તમામ હેલ્થ વર્કર્સ માટે એકસરખું માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે.

Explanation :

• PHC, CHC, સબ સેન્ટર, જિલ્લા હોસ્પિટલ, મેડિકલ કોલેજ હોસ્પિટલ અને પ્રાઈવેટ હોસ્પિટલ ની સુવિધાઓ, મેનપાવર અને સર્વિસિસ અલગ-અલગ હોય છે. તેથી દરેક સંસ્થાના સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ પણ અલગ હોય છે. આથી દરેક નર્સ ને પોતાની સંસ્થાના સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ની સંપૂર્ણ જાણકારી હોવી જરૂરી છે.

જનરલ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (General Standing Orders)

• જનરલ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ એવા ઓર્ડર્સ છે, જે મોટા પોપ્યુલેશન અને વિશાળ જીઓગ્રાફિકલ એરિયા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે. જ્યાં હેલ્થ રિસોર્સિસ ની અછત હોય ત્યાં સામાન્ય હેલ્થ મેસેજીસ, પ્રાથમિક સારવાર અને પ્રિવેન્શન અંગે માર્ગદર્શન આપવા માટે તેનો ઉપયોગ થાય છે.

મુખ્ય વિશેષતાઓ (Features)

• મોટા કમ્યુનીટી માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે.
• પ્રાઈમરી હેલ્થ કેર ને મજબૂત બનાવે છે.
• હેલ્થ એજ્યુકેશન ને પ્રોત્સાહન આપે છે.
• ડિઝીઝ પ્રિવેન્શન માં મદદરૂપ બને છે.
• સામાન્ય લોકો માટે સરળ અને ઉપયોગી માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે.

ઉદાહરણ (Examples)

• ડાયરિયા માં ORS પીવાની સલાહ આપવી.
• ડિહાઈડ્રેશન માં વધુ ઓરલ ફ્લુઈડ્સ લેવા સમજાવવું.
• હાઈ ફીવર માં હાઈડ્રોથેરાપી અને પૂરતો આરામ કરાવવો.
• મેલેરિયા, ડેન્ગ્યુ અને ચિકનગુનિયા થી બચવાના ઉપાયો સમજાવવા.
• એઈડ્સ, ટ્યુબરક્યુલોસિસ અને અન્ય કમ્યુનિકેબલ ડિઝીઝ વિશે અવેરનેસ ફેલાવવી.
• રસીકરણ, પર્સનલ હાઈજીન અને સેનિટેશન અંગે માર્ગદર્શન આપવું.

Explanation :

• જનરલ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ નો મુખ્ય હેતુ કોમ્યુનિટી લેવલ પર સામાન્ય હેલ્થ પ્રોબ્લેમ્સ નું ઝડપી અને સરળ મેનેજમેન્ટ કરાવવાનો છે. આ ઓર્ડર્સ દ્વારા નર્સ, ANM અને MPHW લોકો સુધી યોગ્ય હેલ્થ મેસેજીસ પહોંચાડી શકે છે અને સામાન્ય ડિઝીઝ ના પ્રિવેન્શન તથા અર્લી મેનેજમેન્ટ માં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

મેનેજમેન્ટ ઓફ માઈનર એલમેન્ટ્સ (Management of Minor Ailments)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• માઈનર એલમેન્ટ્સ નું યોગ્ય મેનેજમેન્ટ કરવા માટે નર્સ પાસે સારી ક્લિનિકલ નોલેજ, યોગ્ય એસેસમેન્ટ, ઝડપી ડિસિઝન મેકિંગ અને અસરકારક નર્સિંગ કેર આપવાની ક્ષમતા હોવી જરૂરી છે. દરેક પેશન્ટ ની કન્ડિશન નું મૂલ્યાંકન કરીને સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ મુજબ યોગ્ય ટ્રીટમેન્ટ, ફોલો-અપ અને જરૂર પડે ત્યારે રિફરલ કરવું જોઈએ. સમયસર અને યોગ્ય મેનેજમેન્ટ દ્વારા કોમ્પ્લિકેશન અટકાવી શકાય છે અને પેશન્ટ ની ઝડપથી રિકવરી થાય છે.

સ્ટેપ્સ ઇન મેનેજમેન્ટ ઓફ માઈનર એલમેન્ટ્સ (Steps in Management of Minor Ailments)

1. એસેસમેન્ટ ઓફ ધ કેસ (Assessment of the Case)

• દરેક પેશન્ટ નું સંપૂર્ણ એસેસમેન્ટ કરવું એ મેનેજમેન્ટનું પ્રથમ પગલું છે. યોગ્ય હિસ્ટ્રી અને ફિઝિકલ એક્ઝામિનેશન દ્વારા ડિઝીઝ ની પ્રાથમિક માહિતી મેળવી શકાય છે.

એસેસમેન્ટ દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવાના મુદ્દા

• પેશન્ટ અથવા રિલેટિવ્સ પાસેથી વિગતવાર હિસ્ટ્રી લેવી.
• કમ્પ્લેઇન્ટ્સ, ડ્યુરેશન, પાસ્ટ હિસ્ટ્રી, મેડિકેશન હિસ્ટ્રી અને એલર્જી હિસ્ટ્રી પૂછવી.
• ક્વિક ફિઝિકલ એક્ઝામિનેશન કરવું.
• વાઇટલ સાઈન્સ (ટેમ્પરેચર, પલ્સ, રેસ્પિરેશન, બ્લડ પ્રેશર) તપાસવા.
• જરૂરી હોય તો લોકલ એક્ઝામિનેશન અને સિસ્ટેમિક એક્ઝામિનેશન કરવું.

2. ફાઈન્ડ ધ કોઝ એન્ડ મેક ડાયગ્નોસિસ (Find the Cause and Make Diagnosis)

• એસેસમેન્ટ બાદ ડિઝીઝ નું સંભવિત કારણ શોધીને પ્રોવિઝનલ ડાયગ્નોસિસ કરવી જોઈએ. ત્યારબાદ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ મુજબ નર્સિંગ કેર પ્લાન તૈયાર કરવો. જો ડાયગ્નોસિસ સ્પષ્ટ ન હોય અથવા સિરિયસ કન્ડિશન ની શંકા હોય તો તરત મેડિકલ ઓફિસર નો સંપર્ક કરવો.

3. પ્રોવાઈડ ટ્રીટમેન્ટ એન્ડ નર્સિંગ કેર (Provide Treatment and Nursing Care)

• પેશન્ટ ને તેની કન્ડિશન મુજબ યોગ્ય ફર્સ્ટ એઈડ, મેડિકેશન, ડ્રેસિંગ, ઓક્સિજન, ORS, ફ્લુઈડ્સ અથવા અન્ય જરૂરી નર્સિંગ કેર આપવી. સાથે કમ્ફર્ટ, પર્સનલ હાઈજીન, પેઈન રિલીફ અને ઇન્ફેક્શન કન્ટ્રોલ નું પણ ધ્યાન રાખવું.

4. ઇવેલ્યુએટ ધ આઉટકમ ઓફ ટ્રીટમેન્ટ (Evaluate the Outcome of Treatment)

• આપેલ ટ્રીટમેન્ટ પછી પેશન્ટ ની કન્ડિશન માં કેટલો સુધારો થયો છે તેનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ.

ઇવેલ્યુએશન દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવાના મુદ્દા

• વાઇટલ સાઈન્સ માં સુધારો થયો છે કે નહીં.
• સિમ્પટમ્સ માં ઘટાડો થયો છે કે નહીં.
• પેશન્ટ ને આરામ અનુભવાય છે કે નહીં.
• કોઈ કોમ્પ્લિકેશન તો વિકસતી નથી ને તે જોવું.
• જરૂર પડે તો ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન માં ફેરફાર કરવો.

5. પ્લાન ફોર ફોલો-અપ કેર (Plan for Follow-up Care)

• જો પેશન્ટ ની કન્ડિશન માં સુધારો જોવા મળે તો તેને ફોલો-અપ માટે યોગ્ય સૂચનાઓ આપવી.

ફોલો-અપમાં સામેલ બાબતો

• મેડિકેશન નિયમિત લેવી.
• યોગ્ય ડાયેટ અને રેસ્ટ રાખવો.
• પર્સનલ હાઈજીન જાળવવી.
• નક્કી કરેલી તારીખે ફોલો-અપ વિઝિટ કરવી.
• કોઈ નવા સિમ્પટમ્સ દેખાય તો તરત સંપર્ક કરવો.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર ફીવર (Standing Orders for Fever)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• ફીવર (Pyrexia) એ શરીરનું ટેમ્પરેચર સામાન્ય મર્યાદા કરતાં વધવું છે. તે સામાન્ય રીતે ઇન્ફેક્શન, ઇન્ફ્લેમેશન, મેલેરિયા, વાયરલ અથવા અન્ય ડિઝીઝ નું મુખ્ય લક્ષણ છે. કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ એ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ મુજબ યોગ્ય એસેસમેન્ટ, નર્સિંગ કેર, ટ્રીટમેન્ટ, મોનિટરિંગ અને જરૂર પડે ત્યારે રિફરલ કરવું જોઈએ.

1. Initial Patient Assessment (પ્રારંભિક પેશન્ટ એસેસમેન્ટ)

• કોઈપણ ટ્રીટમેન્ટ શરૂ કરતા પહેલાં પેશન્ટ નું સંપૂર્ણ એસેસમેન્ટ કરવું જરૂરી છે.

History Collection (હિસ્ટ્રી લેવી)

• સૌપ્રથમ નીચે મુજબ વિગતવાર હિસ્ટ્રી લેવી.
• ફીવર ક્યારે શરૂ થયો.
• કેટલા દિવસથી છે.
• અચાનક આવ્યો કે ધીમે ધીમે.
• ચિલ્સ અથવા શિવરિંગ થાય છે કે નહીં.
• હેડએક અથવા બોડી પેઈન છે કે નહીં.
• નોઝિયા અથવા વોમિટિંગ થાય છે કે નહીં.
• કફ, રનિંગ નોઝ અથવા સોર થ્રોટ છે કે નહીં.
• બર્નિંગ મિક્ચ્યુરિશન છે કે નહીં.
• સ્કિન રેશ, એલર્જી અથવા સ્કિન ઇન્ફેક્શન છે કે નહીં.
• જોન્ડીશ ના લક્ષણો છે કે નહીં.
• તાજેતરમાં ટ્રાવેલ હિસ્ટ્રી અથવા ઇન્ફેક્શન કોન્ટેક્ટ થયો છે કે નહીં.

Physical Assessment (ફિઝિકલ એસેસમેન્ટ)

• ત્યારબાદ સંપૂર્ણ ફિઝિકલ એક્ઝામિનેશન કરવું.
• ટેમ્પરેચર
• પલ્સ
• રેસ્પિરેશન
• બ્લડ પ્રેશર
• SpO₂ (જો ઉપલબ્ધ હોય)
• સાથે ડિહાઈડ્રેશન, લેવલ ઓફ કોન્શિયસનેસ અને જનરલ કન્ડિશન પણ તપાસવી.

2. Comfort and Nursing Care (કમ્ફર્ટ અને નર્સિંગ કેર)

• યોગ્ય નર્સિંગ કેર ફીવર ઘટાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
• પેશન્ટ ને શાંત અને કમ્ફર્ટેબલ રાખવો.
• રિએશ્યોર કરીને વિશ્વાસ આપવો.
• સ્વચ્છ, શાંત અને વેલ વેન્ટિલેટેડ રૂમ માં રાખવો.
• વધુ ગરમ કપડાં ઓઢાડવા નહીં.
• પૂરતો રેસ્ટ કરાવવો.
• પર્સનલ હાઈજીન જાળવવી.

3. Diagnostic Investigation (જરૂરી તપાસ)

• ફીવરનું કારણ શોધવા જરૂરી ઇન્વેસ્ટિગેશન કરાવવી.
• મેલેરિયા બ્લડ સ્મિયર
• મેલેરિયા પેરાસાઈટ ટેસ્ટ
• CBC
• ડેન્ગ્યુ ટેસ્ટ
• વિડાલ ટેસ્ટ
• યુરિન એક્ઝામિનેશન
• જરૂર મુજબ મેડિકલ ઓફિસર ની સલાહ મુજબ અન્ય તપાસ કરાવવી.

4. Medical Management (મેડિકલ મેનેજમેન્ટ)

• સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ મુજબ યોગ્ય મેડિકલ ટ્રીટમેન્ટ આપવી.

Antipyretic Therapy

• યોગ્ય ડોઝ ની ગણતરી કરીને Paracetamol જેવી Antipyretic Drug આપવી.
• Drug આપતા પહેલાં એજ, વજન , એલર્જી હિસ્ટ્રી ધ્યાનમાં લેવી.

Fluid Therapy

• ડિહાઈડ્રેશન અટકાવવા પૂરતા ઓરલ ફ્લુઈડ્સ આપવા.
• જેમ કે
• પાણી
• ORS
• નારિયેળ પાણી
• સૂપ
• ફ્રૂટ જ્યુસ
• લીંબુ પાણી

Diet Therapy

• હલકો અને પૌષ્ટિક આહાર આપવો.
• ખીચડી
• દળીયા
• સુજી
• બ્રેડ
• દહીં
• ઉકાળેલા શાકભાજી
• જરૂર મુજબ સ્મોલ એન્ડ ફ્રિક્વન્ટ મિલ્સ આપવી.

5. Temperature Control (ટેમ્પરેચર કન્ટ્રોલ)

• જો ટેમ્પરેચર 39°C (102.2°F) અથવા તેથી વધુ હોય તો ટેપિડ સ્પોન્જિંગ (Hydrotherapy) કરવું.
• બરફ અથવા ખૂબ ઠંડા પાણી નો સીધો ઉપયોગ કરવો નહીં.

6. Continuous Monitoring (સતત મોનિટરિંગ)

• ટ્રીટમેન્ટ પછી પેશન્ટ નું સતત મૂલ્યાંકન કરવું.
• નિયમિત તપાસવું
• ફીવર પેટર્ન
• વાઇટલ સાઈન્સ
• ફ્લુઈડ ઇનટેક
• યુરિન આઉટપુટ
• જનરલ કન્ડિશન
• જો સ્કિન રેશ, બ્લીડિંગ, સિવિયર કફ અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ હોય તો જરૂર મુજબ આઈસોલેશન રાખવું અને મેડિકલ ઓફિસર ને જાણ કરવી.

7. Referral Criteria (રિફરલ માટેના માપદંડ)

નીચેની સ્થિતિમાં તરત હાયર સેન્ટર પર રિફર કરવો.

• Hyperpyrexia
• Delirium
• Convulsion
• Unconsciousness
• Severe Dehydration
• Shock
• Persistent High Fever
• No Improvement After Treatment
• રિફરલ પહેલાં જરૂરી ઈમરજન્સી મેનેજમેન્ટ આપવું.

8. Health Education (હેલ્થ એજ્યુકેશન)

• પેશન્ટ અને ફેમિલી ને સમજાવવું.
• પૂરતા ફ્લુઈડ્સ પીવા.
• દવા સમયસર લેવી.
• પૂરતો આરામ કરવો.
• હલકો આહાર લેવો.
• ટેમ્પરેચર નિયમિત તપાસવું.
• ગંભીર લક્ષણો દેખાય તો તરત હોસ્પિટલ જવું.

9. Role of Nurse (નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ)

• સંપૂર્ણ એસેસમેન્ટ કરવું.
• સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ નું પાલન કરવું.
• વાઇટલ સાઈન્સ નું નિયમિત મોનિટરિંગ કરવું.
• યોગ્ય મેડિકેશન આપવી.
• ઓરલ ફ્લુઈડ્સ અને ડાયેટ જાળવવો.
• ટેપિડ સ્પોન્જિંગ કરવું.
• તમામ ઓબ્ઝર્વેશન નું ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• જરૂર પડે ત્યારે રિફરલ કરવું.
• પેશન્ટ અને ફેમિલી ને યોગ્ય હેલ્થ એજ્યુકેશન આપવી.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર બર્ન્સ (Standing Orders for Burns)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• બર્ન્સ (Burns) એટલે ગરમી (Heat), આગ (Flame), ગરમ પ્રવાહી (Scald), વીજળી (Electricity), કેમિકલ્સ (Chemicals) અથવા રેડિએશન (Radiation) ના સંપર્કથી સ્કિન અને અંદરના ટિશ્યુઝ ને થયેલી ઈજા. કોમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ નું મુખ્ય કાર્ય બર્ન્સની ગંભીરતા ઓળખવી, ફર્સ્ટ એઈડ આપવી, શોક અને ઇન્ફેક્શન અટકાવવું તથા જરૂર પડે ત્યારે પેશન્ટ ને તરત રિફર કરવો.

1. Initial Assessment (પ્રારંભિક એસેસમેન્ટ)

• કોઈપણ ટ્રીટમેન્ટ પહેલાં પેશન્ટ નું ઝડપી એસેસમેન્ટ કરવું.

History Collection (હિસ્ટ્રી લેવી)

• નીચેની માહિતી મેળવવી.
• બર્ન કેવી રીતે થયો.
• બર્ન ક્યારે થયો.
• કઈ વસ્તુથી બર્ન થયો (ગરમ પાણી, આગ, કેમિકલ, વીજળી વગેરે).
• બર્ન થયાનો સમય.
• કોઈ અગાઉની મેડિકલ હિસ્ટ્રી અથવા એલર્જી છે કે નહીં.

Physical Assessment (ફિઝિકલ એસેસમેન્ટ)

• Airway, Breathing, Circulation (ABC) તપાસવું.
• વાઇટલ સાઈન્સ નોંધવા.
• બર્ન એરિયા (%) નું મૂલ્યાંકન કરવું.
• બર્નની ડેપ્થ (Superficial, Partial Thickness, Full Thickness) ઓળખવાનો પ્રયત્ન કરવો.
• શોક ના લક્ષણો તપાસવા.

2. Immediate First Aid (તાત્કાલિક ફર્સ્ટ એઈડ)

• બર્ન પછીનું પ્રથમ કાર્ય બર્નિંગ પ્રોસેસ બંધ કરવાનું છે.
• બર્ન થયેલા ભાગ પર 20 મિનિટ સુધી ઠંડું વહેતું પાણી નાખવું.
• બરફ (Ice) નો સીધો ઉપયોગ કરવો નહીં.
• કેમિકલ બર્ન્સ માં સંબંધિત કેમિકલ મુજબ યોગ્ય ન્યુટ્રલાઈઝેશન અથવા લાંબા સમય સુધી પાણીથી ધોવું.
• ગરમીના કારણે થતા વધુ ટિશ્યુ ડેમેજ ને રોકવું.

3. Burn Area Care (બર્ન થયેલા ભાગની સંભાળ)

• બર્ન થયેલા ભાગે ચોંટેલા કપડાં જબરદસ્તી ખેંચવા નહીં.
• ઠંડું પાણી નાખવાથી કપડાં ઢીલા થાય તો જ દૂર કરવા.
• બ્લિસ્ટર્સ (ફોલ્લા) ફોડવા નહીં.
• બર્ન થયેલા ભાગને સ્વચ્છ અને સૂકા કપડાં અથવા સ્ટેરાઈલ ડ્રેસિંગ થી ઢાંકવો.
• ધૂળ, માખી અને ઇન્ફેક્શન થી બચાવવો.

4. Remove Constricting Objects (દબાણ કરતી વસ્તુઓ દૂર કરવી)

સોજો વધે તે પહેલાં નીચેની વસ્તુઓ દૂર કરવી.

• વીંટી (Ring)
• બંગડી (Bangles)
• ઘડિયાળ (Watch)
• બેલ્ટ (Belt)
• ટાઈટ કપડાં

5. Medical and Nursing Management (મેડિકલ અને નર્સિંગ મેનેજમેન્ટ)

Pain Management (દુખાવો ઘટાડવો)

• જો સુપરફિશિયલ બર્ન હોય અને વધુ દુખાવો હોય તો Analgesic આપવી.

Fluid Management (ફ્લુઈડ મેનેજમેન્ટ)

જો પેશન્ટ કોન્શિયસ હોય અને વોમિટિંગ ન થતું હોય તો

• ORS
• ફ્રૂટ જ્યુસ
• પૂરતું પાણી
• મીઠુંવાળા પ્રવાહી
• આપવા જેથી ફ્લુઈડ અને ઇલેક્ટ્રોલાઈટ ની ઉણપ ન થાય.

Shock Management (શોક મેનેજમેન્ટ)

• જો શોક ના લક્ષણો હોય તો તરત
• પેશન્ટને સુવડાવવો.
• પગ થોડા ઊંચા રાખવા (જો Contraindication ન હોય).
• ઓક્સિજન (જરૂર મુજબ).
• તાત્કાલિક મેડિકલ ઓફિસર ને જાણ કરવી.

6. Monitoring (સતત મોનિટરિંગ)

નિયમિત નીચેની બાબતોનું અવલોકન કરવું.

• વાઇટલ સાઈન્સ
• યુરિન આઉટપુટ
• ફ્લુઈડ બેલેન્સ
• બર્ન એરિયા
• શોક ના લક્ષણો
• ઇન્ફેક્શન ના લક્ષણો

7. Reassurance and Psychological Support (માનસિક સહારો)

• પેશન્ટ ને શાંત રાખવો.
• ફેમિલી ને પરિસ્થિતિ સમજાવવી.
• અનાવશ્યક ગભરાટ દૂર કરવો.
• સારવારમાં સહકાર આપવા પ્રોત્સાહિત કરવું.

8. Referral (રિફરલ)

• નીચેની પરિસ્થિતિમાં તરત હાયર સેન્ટર પર રિફર કરવો.
• ડીપ બર્ન્સ
• મોટા વિસ્તારના બર્ન્સ
• ફેસ, હાથ, પગ, જનિટલિયા અથવા જોઈન્ટ્સ ના બર્ન્સ
• ઇલેક્ટ્રિકલ બર્ન્સ
• કેમિકલ બર્ન્સ
• ઇન્હેલેશન ઇન્જરી
• શોક
• બાળકો અને વૃદ્ધોમાં ગંભીર બર્ન્સ
• રિફરલ પહેલાં જરૂરી ફર્સ્ટ એઈડ અને સ્ટેબિલાઈઝેશન કરવું.

9. Health Education (હેલ્થ એજ્યુકેશન)

• બર્ન પર ટૂથપેસ્ટ, ઘી, તેલ, માટી, હળદર જેવી ઘરગથ્થુ વસ્તુઓ ન લગાવવી.
• બર્ન થયા પછી તરત ઠંડા વહેતા પાણી નો ઉપયોગ કરવો.
• સ્ટેરાઈલ ડ્રેસિંગ રાખવી.
• ડૉક્ટરની સલાહ વગર દવા ન લગાવવી.
• ઇન્ફેક્શન ના લક્ષણો દેખાય તો તરત હોસ્પિટલ જવું.

10. Role of Nurse (નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ)

• ઝડપી એસેસમેન્ટ કરવું.
• યોગ્ય ફર્સ્ટ એઈડ આપવી.
• ABC જાળવવું.
• બર્ન એરિયા (%) અને ડેપ્થ નું મૂલ્યાંકન કરવું.
• વાઇટલ સાઈન્સ અને યુરિન આઉટપુટ નું મોનિટરિંગ કરવું.
• શોક અને ઇન્ફેક્શન અટકાવવા પગલાં લેવા.
• યોગ્ય ડ્રેસિંગ અને પેઈન મેનેજમેન્ટ કરવું.
• તમામ ઓબ્ઝર્વેશન નું ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• જરૂર પડે ત્યારે રિફરલ કરવું.
• પેશન્ટ અને ફેમિલી ને યોગ્ય હેલ્થ એજ્યુકેશન આપવી.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર હીટ સ્ટ્રોક (Standing Orders for Heat Stroke)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• હીટ સ્ટ્રોક (Heat Stroke) એ લાંબા સમય સુધી વધુ ગરમી, તીવ્ર સૂર્યપ્રકાશ અથવા ઉચ્ચ ટેમ્પરેચર ના સંપર્કમાં રહેવાને કારણે થતી સીવ્યર મેડિકલ ઈમરજન્સી છે. તેમાં શરીરનું ટેમ્પરેચર કન્ટ્રોલ સિસ્ટમ નિષ્ફળ જાય છે અને બોડી ટેમ્પરેચર ઝડપથી વધી જાય છે. સમયસર ફર્સ્ટ એઈડ અને કૂલિંગ મેથડ્સ શરૂ ન કરવામાં આવે તો બ્રેઈન, કિડની, હાર્ટ સહિતના મહત્વના અંગોને નુકસાન થઈ શકે છે.

1. Initial Assessment (પ્રારંભિક એસેસમેન્ટ)

• સૌપ્રથમ પેશન્ટ ની જનરલ કન્ડિશન નું ઝડપી મૂલ્યાંકન કરવું.

History Collection (હિસ્ટ્રી લેવી)

• નીચેની માહિતી મેળવવી.
• કેટલા સમયથી ગરમીમાં હતા.
• સીધા સૂર્યપ્રકાશમાં કામ કરતા હતા કે નહીં.
• પૂરતું પાણી પીધું હતું કે નહીં.
• ચક્કર, બેભાનપણું અથવા ઊલટી થઈ હતી કે નહીં.
• અગાઉ હીટ સ્ટ્રોક થયો હતો કે નહીં.

Physical Assessment (ફિઝિકલ એસેસમેન્ટ)

• સૌપ્રથમ નીચેના વાઇટલ સાઈન્સ તપાસવા.
• ટેમ્પરેચર
• પલ્સ
• રેસ્પિરેશન
• બ્લડ પ્રેશર
• સાથે નીચેના લક્ષણો પણ તપાસવા.
• ડિહાઈડ્રેશન
• કોન્શિયસનેસ લેવલ
• સ્કિન ગરમ અને સૂકી છે કે નહીં.
• ઝડપી પલ્સ
• હેડએક
• કન્ફ્યુઝન અથવા ડિલિરિયમ

2. Immediate Cooling Measures (તાત્કાલિક શરીર ઠંડું કરવાના પગલાં)

• હીટ સ્ટ્રોકમાં સૌથી પહેલું કાર્ય બોડી ટેમ્પરેચર ઘટાડવાનું છે.
• પેશન્ટ ને તરત છાંયડા અથવા વેલ વેન્ટિલેટેડ રૂમ માં લઈ જવો.
• દરવાજા અને બારીઓ ખુલ્લી રાખવી.
• પંખો અથવા કૂલિંગ એર ની વ્યવસ્થા કરવી.
• શરીર પરથી વધારાના કપડાં દૂર કરવા.
• ભીની ચાદર (Wet Sheet) ઓઢાડવી.
• ટેપિડ સ્પોન્જિંગ અથવા કોલ્ડ સ્પોન્જિંગ કરવું.
• શરીરનું ટેમ્પરેચર 100°F (37.8°C) થી નીચે આવે ત્યાં સુધી કૂલિંગ ચાલુ રાખવું.

3. Fluid Management (ફ્લુઈડ મેનેજમેન્ટ)

• જો પેશન્ટ કોન્શિયસ હોય અને વોમિટિંગ ન થતું હોય તો પૂરતા ઠંડા ઓરલ ફ્લુઈડ્સ આપવા.
• લીંબુ પાણી (મીઠું સાથે)
• નારિયેળ પાણી
• ORS
• ચોખાનું પાણી
• લસ્સી
• સાદું ઠંડું પાણી
• આ ફ્લુઈડ્સ શરીરમાં થયેલી ડિહાઈડ્રેશન અને ઇલેક્ટ્રોલાઈટ લોસ ને પૂરું કરવામાં મદદ કરે છે.

4. Continuous Monitoring (સતત મોનિટરિંગ)

• પેશન્ટ ની સ્થિતિમાં સતત ફેરફાર થઈ શકે છે, તેથી નિયમિત મોનિટરિંગ કરવું જરૂરી છે.
• મોનિટરિંગમાં ધ્યાન રાખવાના મુદ્દા
• ટેમ્પરેચર દર 15 મિનિટે નોંધવું.
• પલ્સ
• રેસ્પિરેશન
• બ્લડ પ્રેશર
• લેવલ ઓફ કોન્શિયસનેસ
• ડિહાઈડ્રેશન ના લક્ષણો

5. Nursing Care (નર્સિંગ કેર)

• નર્સ એ નીચે મુજબની નર્સિંગ કેર આપવી.
• પેશન્ટ ને સંપૂર્ણ આરામ આપવો.
• હવાની અવરજવર સારી રહે તેનું ધ્યાન રાખવું.
• જરૂરી હોય તો ઓક્સિજન ની વ્યવસ્થા કરવી.
• વાઇટલ સાઈન નું નિયમિત મોનિટરિંગ કરવું.
• ફ્લુઈડ ઇનટેક પર નજર રાખવી.
• શરીરનું ટેમ્પરેચર ધીમે ધીમે ઘટાડવું.

6. Psychological Support (માનસિક સહારો)

• પેશન્ટ ને શાંત રાખવો.
• ફેમિલી મેમ્બર્સ ને યોગ્ય માહિતી આપવી.
• ગભરાટ દૂર કરીને વિશ્વાસ આપવો.

7. Referral (રિફરલ)

• જ્યારે પેશન્ટ ની સ્થિતિમાં પ્રાથમિક સુધારો થાય અથવા ગંભીર લક્ષણો જોવા મળે ત્યારે તરત ડોક્ટર અથવા હાયર હેલ્થ સેન્ટર પર રિફર કરવો.
• તાત્કાલિક રિફરલ જરૂરી હોય તેવી સ્થિતિ
• બેભાન અવસ્થા
• કન્વલ્ઝન
• ડિલિરિયમ
• સતત ઊંચું ટેમ્પરેચર
• ગંભીર ડિહાઈડ્રેશન
• લો બ્લડ પ્રેશર
• શોક ના લક્ષણો

8. Health Education (હેલ્થ એજ્યુકેશન)

• વધુ ગરમીમાં લાંબા સમય સુધી કામ કરવું ટાળવું.
• પૂરતું પાણી અને ORS પીવું.
• હળવા રંગના અને ઢીલા કપડાં પહેરવા.
• બપોરના તીવ્ર તાપમાં બહાર જવાનું ટાળવું.
• વારંવાર છાંયડામાં આરામ કરવો.
• ગરમીમાં કામ કરતી વખતે સમયાંતરે ફ્લુઈડ્સ લેવા.

9. Role of Nurse (નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ)

• ઝડપી એસેસમેન્ટ કરવું.
• બોડી ટેમ્પરેચર તરત ઘટાડવું.
• વાઇટલ સાઈન્સ નું નિયમિત મોનિટરિંગ કરવું.
• ડિહાઈડ્રેશન નું મૂલ્યાંકન કરવું.
• પૂરતા ફ્લુઈડ્સ આપવા.
• કૂલિંગ મેથડ્સ નો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો.
• પેશન્ટ અને ફેમિલી ને વિશ્વાસ આપવો.
• તમામ ઓબ્ઝર્વેશન નું ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• જરૂર પડે ત્યારે તરત રિફરલ કરવું.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર ડાયરિયા (Standing Orders for Diarrhea)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• ડાયરિયા (Diarrhea) એટલે 24 કલાકમાં 6 અથવા તેથી વધુ વખત લૂઝ સ્ટૂલ થવાની કન્ડિશન. આ સામાન્ય રીતે ઇન્ટેસ્ટિનલ ઇન્ફેક્શન, કન્ટામિનેટેડ વોટર, કન્ટામિનેટેડ ફૂડ, વાયરલ અથવા બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન ને કારણે થાય છે. ડાયરિયામાં સૌથી મોટો રિસ્ક ડિહાઈડ્રેશન નો હોય છે, તેથી અર્લી ફ્લુઈડ રિપ્લેસમેન્ટ ખૂબ જ જરૂરી છે.

1. પેશન્ટને કમ્ફર્ટ આપવો (Make the Patient Comfortable)

• સૌપ્રથમ પેશન્ટ ને આરામદાયક જગ્યાએ રાખવો.
• પેશન્ટને રિએશ્યોર કરવો.
• સંપૂર્ણ રેસ્ટ આપવો.
• આસપાસની જગ્યા ક્લીન રાખવી.

2. હિસ્ટ્રી લેવી (Take Detailed History)

• યોગ્ય મેનેજમેન્ટ માટે સંપૂર્ણ હિસ્ટ્રી લેવી.
• પૂછવાના મુદ્દા
• ડાયરિયા ક્યારથી શરૂ થયો.
• 24 કલાકમાં કેટલા વખત લૂઝ સ્ટૂલ થયા.
• વોમિટિંગ થાય છે કે નહીં.
• ફીવર છે કે નહીં.
• સ્ટૂલમાં બ્લડ અથવા મ્યુકસ છે કે નહીં.
• બહારનું ફૂડ લીધું હતું કે નહીં.
• કોઈ ટ્રાવેલ હિસ્ટ્રી છે કે નહીં.
• ઘરમાં બીજા કોઈને પણ આવી ફરિયાદ છે કે નહીં.

3. વાઇટલ સાઈન્સ અને ડિહાઈડ્રેશન ચેક કરવું (Check Vital Signs & Dehydration)

• સૌપ્રથમ નીચેના વાઇટલ સાઈન્સ ચેક કરવા.
• ટેમ્પરેચર
• પલ્સ
• રેસ્પિરેશન
• બ્લડ પ્રેશર
• સાથે ડિહાઈડ્રેશન સાઈન્સ પણ જોવાના.
• ડ્રાય સ્કિન
• સનકન આઈઝ
• ડ્રાય કોટેડ ટંગ
• રેપિડ પલ્સ
• લો BP
• ઓલિગ્યુરિયા
• વધારે તરસ લાગવી

4. ORS અને ફ્લુઈડ્સ શરૂ કરવા (Start ORS & Oral Fluids)

• જો પેશન્ટ કોન્શિયસ હોય અને વોમિટિંગ ન થતું હોય, તો તરત ORS શરૂ કરવું.
• આપવાના ફ્લુઈડ્સ
• ORS
• લીંબુ પાણી
• નારિયેળ પાણી
• વીક ટી
• રાઈસ વોટર
• સાદું પાણી
• સ્મોલ ક્વોન્ટિટી માં ફ્રિક્વન્ટ ઈન્ટરવલ પર આપવું.

5. ડાયેટ આપવો (Diet Management)

• હલકો અને સરળતાથી ડાઈજેસ્ટ થઈ શકે એવો ડાયેટ આપવો.
• આપવાના ફૂડ
• ખીચડી
• બનાના
• દળીયા
• દહીં
• રાઈસ
• સૂપ

6. મેડિકેશન આપવી (Medication)

• સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ મુજબ મેડિકેશન આપવું.
• જરૂર મુજબ ઝિંક સપ્લિમેન્ટ આપવું.
• મેડિકલ ઓફિસર ના ઓર્ડર મુજબ અન્ય દવાઓ આપવી.

7. સ્ટૂલ સેમ્પલ મોકલવો (Send Stool Sample)

• જો ડાયરિયા અને વોમિટિંગ નો એપિડેમિક હોય તો સ્ટૂલ સેમ્પલ લેબોરેટરીમાં મોકલવો.
• જરૂર મુજબ બીજી ઇન્વેસ્ટિગેશન કરાવવી.

8. આઉટબ્રેક કન્ટ્રોલ (Outbreak Control)

• જો કોલેરા આઉટબ્રેક હોય તો
• હેલ્થ ઓફિસર ને ઇન્ફોર્મ કરવું.
• જરૂર મુજબ વેકસિનેશન કરાવવું.
• આસપાસના વિસ્તારમાં સર્વેલન્સ વધારવું.

9. હેલ્થ એજ્યુકેશન (Health Education)

• પેશન્ટ અને ફેમિલીને સમજાવવું.
• ક્લીન વોટર પીવું.
• હેન્ડ વોશિંગ કરવું.
• ફૂડ ઢાંકીને રાખવું.
• ફ્લાઈ કન્ટ્રોલ રાખવો.
• એક્સક્રીટા નો યોગ્ય ડિસ્પોઝલ કરવો.
• ORS કેવી રીતે બનાવવું તે સમજાવવું.

10. રિફરલ (Referral)

નીચેની કન્ડિશનમાં તરત હોસ્પિટલ માં રિફર કરવું.

• સિવિયર ડિહાઈડ્રેશન
• શોક
• સતત વોમિટિંગ
• બેભાન કન્ડિશન
• બ્લડી ડાયરિયા
• ORS પી શકતો ન હોય
• નાના બાળકો અથવા વૃદ્ધોમાં ગંભીર કન્ડિશન

11. નર્સનો રોલ (Role of Nurse)

• પેશન્ટનું ઇનિશિયલ એસેસમેન્ટ કરવું.
• ડિહાઈડ્રેશન વહેલું ઓળખવું.
• તરત ORS શરૂ કરવું.
• વાઇટલ સાઈન્સ નું નિયમિત મોનિટરિંગ કરવું.
• યોગ્ય ડાયેટ અને ફ્લુઈડ્સ આપવું.
• મેડિકેશન યોગ્ય સમયે આપવું.
• તમામ ઓબ્ઝર્વેશન નું ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• જરૂર પડે તો તરત રિફરલ કરવું.
• પેશન્ટ અને ફેમિલીને હેલ્થ એજ્યુકેશન આપવું.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર ડ્રાઉનિંગ (Standing Orders for Drowning)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• ડ્રાઉનિંગ (Drowning) એટલે પાણીમાં ડૂબી જવાથી એરવે માં પાણી જવું અને બ્રેથિંગ તથા ઓક્સિજન સપ્લાય બંધ અથવા ગંભીર રીતે અસર થવી. આ એક મેડિકલ ઇમરજન્સી છે. આવી સ્થિતિમાં સૌથી પહેલું લક્ષ્ય એરવે ઓપન રાખવું, બ્રેથિંગ રિસ્ટોર કરવું અને લાઇફ સપોર્ટ આપવાનું છે.

1. પેશન્ટને સેફ જગ્યાએ લાવવો (Remove the Patient Safely)

• સૌપ્રથમ પેશન્ટ ને પાણીમાંથી સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવો.
• પોતાની સેફ્ટીનું પણ ધ્યાન રાખવું.
• પેશન્ટને સપાટ જગ્યાએ સુવડાવવો.
• તરત હેલ્પ બોલાવવી.

2. એરવે ક્લિયર કરવો (Clear the Airway)

• સૌપ્રથમ એરવે ખુલ્લો છે કે નહીં તે ચેક કરવું.
• છાતી અને ગળાના ટાઇટ કપડાં ઢીલા કરવા.
• મોંમાં કાદવ, ઘાસ, ઊલટી અથવા અન્ય અવરોધ હોય તો દૂર કરવો.
• હેડ-ટિલ્ટ, ચિન-લિફ્ટ ટેક્નિકથી એરવે ઓપન કરવો (જો સ્પાઈનલ ઇન્જરીની શંકા ન હોય).

3. બ્રેથિંગ અને પલ્સ ચેક કરવો (Check Breathing & Pulse)

• ઝડપથી નીચેની બાબતો ચેક કરવી.
• બ્રેથિંગ છે કે નહીં.
• પલ્સ છે કે નહીં.
• કોન્શિયસ છે કે નહીં.
• જો બ્રેથિંગ અથવા પલ્સ ન હોય, તો તરત CPR શરૂ કરવું.

4. રિસસિટેશન શરૂ કરવું (Start Resuscitation)

• જો જરૂરી હોય તો તરત Basic Life Support (BLS) શરૂ કરવું.
• રેસ્ક્યુ બ્રેથ્સ આપવા.
• જરૂરી હોય તો ચેસ્ટ કમ્પ્રેશન શરૂ કરવું.
• CPR ચાલુ રાખવું જ્યાં સુધી પેશન્ટ રિસ્પોન્સ ન આપે અથવા મેડિકલ ટીમ ન આવે.
• નોંધ: આધુનિક ગાઇડલાઇન મુજબ ફેફસાંમાંથી પાણી કાઢવા માટે પેશન્ટને ઊંધો લટકાવવો અથવા પીઠ પર ટપલી મારવી ભલામણ કરાતી નથી.

5. વેટ ક્લોથ્સ દૂર કરવા (Remove Wet Clothes)

• ભીના કપડાં દૂર કરવા.
• પેશન્ટને સૂકા કપડાં અથવા બ્લેન્કેટથી ઢાંકવો.
• બોડી હીટ જાળવવી.

6. વાઇટલ સાઈન્સ મોનિટર કરવું (Monitor Vital Signs)

• નિયમિત નીચેની બાબતો ચેક કરવી.
• પલ્સ
• રેસ્પિરેશન
• બ્લડ પ્રેશર
• SpO₂ (જો ઉપલબ્ધ હોય)
• કોન્શિયસનેસ લેવલ

7. ઓક્સિજન અને સપોર્ટિવ કેર (Oxygen & Supportive Care)

• જો ઉપલબ્ધ હોય તો
• ઓક્સિજન આપવો.
• એરવે ખુલ્લો રાખવો.
• જરૂર મુજબ સક્શન કરવું.
• પેશન્ટને આરામદાયક સ્થિતિમાં રાખવો.

8. હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું (Immediate Referral)

• દરેક ડ્રાઉનિંગ કેસ ને હોસ્પિટલમાં રિફર કરવો.
• ખાસ કરીને જો
• બેભાન હોય.
• બ્રેથિંગમાં તકલીફ હોય.
• સતત કફ આવતો હોય.
• છાતીમાં દુખાવો હોય.
• SpO₂ ઓછું હોય.
• લાંબા સમય સુધી પાણીમાં રહ્યો હોય.

9. નર્સની રોલ (Role of Nurse)

• પેશન્ટને પાણીમાંથી સુરક્ષિત બહાર લાવવામાં મદદ કરવી.
• એરવે ઓપન રાખવો.
• બ્રેથિંગ અને પલ્સ ચેક કરવો.
• જરૂર મુજબ CPR શરૂ કરવું.
• ઓક્સિજન આપવો.
• વાઇટલ સાઈન્સનું સતત મોનિટરિંગ કરવું.
• પેશન્ટને ગરમ રાખવો.
• તમામ ઓબ્ઝર્વેશન નું ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• તરત હોસ્પિટલ રિફરલ કરવું.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર ડોગ બાઈટ (Standing Orders for Dog Bite)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• ડોગ બાઈટ (Dog Bite) બાળકો અને એડલ્ટ બંનેમાં જોવા મળતી સામાન્ય ઇમરજન્સી કન્ડિશન છે. સૌથી મોટો રિસ્ક રેબીઝ (Rabies) અને વાઉન્ડ ઇન્ફેક્શન નો હોય છે. તેથી વાઉન્ડ વોશિંગ, રેબીઝ પ્રોફિલેક્સિસ અને ટાઈમલી રિફરલ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

1. પેશન્ટને કમ્ફર્ટ આપવો (Make the Patient Comfortable)

સૌપ્રથમ પેશન્ટ ને શાંત રાખવો અને રિએશ્યોર કરવો.

• પેનિક ન થવા દેવું.
• બ્લીડિંગ હોય તો કન્ટ્રોલ કરવું.
• જરૂરી હોય તો પેશન્ટને બેસાડવો અથવા સુવડાવવો.

2. વાઉન્ડનું ઇમિડિયેટ વોશિંગ (Immediate Wound Washing)

આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ સ્ટેપ છે.

• વાઉન્ડ ને તરત રનિંગ વોટર નીચે ઓછામાં ઓછા 15 મિનિટ સુધી ધોવું.
• સોપ અને વોટર થી સારી રીતે ક્લીન કરવું.
• વાઉન્ડને ઘસવું નહીં.
• શક્ય હોય તો વહેલી તકે વોશિંગ શરૂ કરવું.

નોંધ: વહેલું અને લાંબું વાઉન્ડ વોશિંગ રેબીઝ વાયરસની સંખ્યા ઘટાડવામાં ખૂબ મદદરૂપ બને છે.

3. વાઉન્ડ એસેસમેન્ટ (Wound Assessment)

વાઉન્ડનું સંપૂર્ણ એસેસમેન્ટ કરવું.

ચેક કરવું

• બ્લીડિંગ કેટલું છે.
• વાઉન્ડ કેટલો ડીપ છે.
• એકથી વધુ બાઈટ છે કે નહીં.
• ફેસ, નેક, હેન્ડ અથવા ફિંગર પર બાઈટ છે કે નહીં.
• આસપાસની ટિશ્યૂ ડેમેજ છે કે નહીં.

4. વાઉન્ડ ક્લીનિંગ અને ડ્રેસિંગ (Wound Cleaning & Dressing)

• બેટાડીન સોલ્યુશન (Povidone-Iodine) થી વાઉન્ડ ક્લીન કરવો.
• સ્ટેરાઈલ ડ્રેસિંગ કરવું.
• વાઉન્ડને ખુલ્લો રાખવો અથવા લાઈટ ડ્રેસિંગ કરવું.

ધ્યાન રાખવું

• વાઉન્ડ પર મરચું, હળદર, તેલ, માટી અથવા ઘરગથ્થું ઉપચાર ન કરવો.
• વાઉન્ડને કોટરાઈઝ ન કરવો.

5. સ્યુચર અંગે ધ્યાન (Wound Closure)

• સામાન્ય રીતે ઇમિડિયેટ સ્યુચર ટાળવા.
• જરૂર હોય તો 24 કલાક પછી અથવા ડોક્ટરની સલાહ મુજબ સ્યુચર કરવો.

6. TT અને રેબીઝ પ્રોફિલેક્સિસ (TT & Rabies Prophylaxis)

પેશન્ટના ઇમ્યુનાઈઝેશન સ્ટેટસ મુજબ

• TT Injection આપવું.
• તરત Anti Rabies Vaccine (ARV) શરૂ કરાવવું.
• Category III Bite હોય તો Rabies Immunoglobulin (RIG) પણ જરૂરી બની શકે.

7. ડોગનું ઓબ્ઝર્વેશન (Observe the Dog)

• ડોગને મારવો નહીં.
• શક્ય હોય તો 10 દિવસ સુધી ઓબ્ઝર્વેશનમાં રાખવો.
• ડોગમાં રેબીઝના લક્ષણો આવે તો તરત હેલ્થ ઓથોરિટી ને જાણ કરવી.

8. હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું (Referral)

નીચેની કન્ડિશનમાં તરત હોસ્પિટલ માં રિફર કરવો.

• ડીપ વાઉન્ડ
• હેવી બ્લીડિંગ
• ફેસ અથવા નેક પર બાઈટ
• મલ્ટિપલ બાઈટ
• બાળકોમાં ગંભીર બાઈટ
• રેબીઝ સસ્પેક્ટેડ ડોગ
• ઇન્ફેક્શનના લક્ષણો

9. હેલ્થ એજ્યુકેશન (Health Education)

પેશન્ટ અને ફેમિલીને સમજાવવું.

• પાળેલા ડોગને નિયમિત રેબીઝ વેકસિન આપવી.
• અજાણ્યા ડોગથી દૂર રહેવું.
• નાના બાળકોને ડોગ સાથે એકલા ન છોડવા.
• બાઈટ થયા પછી તરત વાઉન્ડ વોશિંગ કરવું.
• ARV નો સંપૂર્ણ કોર્સ પૂર્ણ કરવો.

10. નર્સની રોલ (Role of Nurse)

• પેશન્ટને રિએશ્યોર કરવો.
• તરત વાઉન્ડ વોશિંગ શરૂ કરવું.
• વાઉન્ડ એસેસમેન્ટ કરવું.
• બેટાડીન ડ્રેસિંગ કરવું.
• TT અને ARV માટે વ્યવસ્થા કરવી.
• પેશન્ટનું ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• જરૂરી હોય તો તરત રિફરલ કરવું.
• પેશન્ટ અને ફેમિલીને હેલ્થ એજ્યુકેશન આપવી.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર સ્નેક બાઈટ (Standing Orders for Snake Bite)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• સ્નેક બાઈટ (Snake Bite) એક સીવ્યર મેડિકલ ઇમરજન્સી છે. ભારતમાં દર વર્ષે ઘણા કેસ જોવા મળે છે. ઝેરી (Poisonous) અને બિનઝેરી (Non-poisonous) બંને પ્રકારના સાપ હોઈ શકે, પરંતુ સાપનો પ્રકાર ખબર ન હોય ત્યાં સુધી દરેક સ્નેક બાઈટને Poisonous Bite માનીને મેનેજમેન્ટ કરવું.
• સૌથી મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્ય વિષ (Venom) ને શરીરમાં ફેલાતું અટકાવવું, પેશન્ટને સ્ટેબલ રાખવો અને વહેલી તકે ASV (Anti Snake Venom) માટે હોસ્પિટલમાં રિફર કરવો.

1. પેશન્ટને શાંત રાખવો (Reassure the Patient)

સૌપ્રથમ પેશન્ટ ને રિએશ્યોર કરવો.

• ગભરાટ દૂર કરવો.
• દોડવા કે ચાલવા ન દેવું.
• શક્ય તેટલી ઓછી હિલચાલ કરાવવી.
• પેશન્ટને સીધા સુવડાવવો.

2. Bite Limb ને Immobilize કરવો (Immobilize the Limb)

વિષ ઝડપથી ન ફેલાય તે માટે

• Bite થયેલા અંગને ઇમોબિલાઈઝ કરવો.
• સ્પ્લિન્ટ વડે સ્થિર રાખવો.
• Bite Limb ને હાર્ટ લેવલ પર અથવા થોડું નીચે રાખવો.
• અનાવશ્યક હલનચલન ન કરાવવું.

3. ટાઈટ વસ્તુઓ દૂર કરવી (Remove Constricting Objects)

બાઈટ થયેલા અંગ પરથી

• રિંગ
• બંગડી
• ઘડિયાળ
• કડા
• ટાઈટ કપડાં

તરત દૂર કરવા, કારણ કે પછી સોજો આવી શકે.

4. Bite Site ક્લીન કરવી (Clean the Bite Site)

• Bite Site ને Plain Water અથવા Normal Saline થી ક્લીન કરવી.
• સ્ટેરાઈલ ગોઝથી ઢાંકવું.

કરવું નહીં

• કાપો (Cut) મૂકવો નહીં.
• વિષ ચૂસવાનો પ્રયાસ કરવો નહીં.
• બરફ સીધો લગાવવો નહીં.
• કેમિકલ અથવા હર્બલ દવા લગાવવી નહીં.

5. હિસ્ટ્રી લેવી (Take History)

નીચેની માહિતી મેળવવી.

• Bite નો સમય
• Bite થયેલું સ્થાન
• સાપનો કલર
• સાપનો પ્રકાર (જો જોયો હોય)
• પ્રથમ શું કર્યું હતું
• વોમિટિંગ, બ્લીડિંગ, શ્વાસમાં તકલીફ જેવા લક્ષણો છે કે નહીં.

6. વાઇટલ સાઈન્સ મોનિટર કરવું (Monitor Vital Signs)

નિયમિત ચેક કરવું.

• પલ્સ
• રેસ્પિરેશન
• બ્લડ પ્રેશર
• SpO₂
• કોન્શિયસનેસ લેવલ

7. સાઈન્સ ઓફ એન્વેનોમેશન (ઝેર ચડવું) (Signs of Envenomation)

નીચેના લક્ષણો પર ખાસ ધ્યાન રાખવું.

• Bite Site પર સોજો
• સિવિયર પેઇન
• બ્લીડિંગ
• Ptosis (આંખની પાંપણ ઢળી જવી)
• ડબલ વિઝન
• શ્વાસ લેવામાં તકલીફ
• યુરિનમાં બ્લડ
• શોક

8. હોસ્પિટલમાં ઇમિડિયેટ રિફર કરવું (Immediate Referral)

પેશન્ટને શક્ય તેટલી વહેલી તકે હોસ્પિટલ મોકલવો.

હોસ્પિટલમાં જરૂર મુજબ

• ASV (Anti Snake Venom)
• IV Fluids
• Oxygen
• Emergency Management

આપવામાં આવશે.

9. હેલ્થ એજ્યુકેશન (Health Education)

• ખુલ્લા પગે ન ચાલવું.
• રાત્રે ટોર્ચનો ઉપયોગ કરવો.
• ઘરની આસપાસ ઝાડીઓ સાફ રાખવી.
• સાપને પકડવાનો પ્રયાસ ન કરવો.
• Bite થયા પછી ઘરગથ્થું ઉપચાર ન કરવો.

10. નર્સનો રોલ (Role of Nurse)

• પેશન્ટને રિએશ્યોર કરવો.
• Bite Limb ને ઇમોબિલાઈઝ કરવો.
• Bite Site ક્લીન કરવી.
• વાઇટલ સાઈન્સનું મોનિટરિંગ કરવું.
• શ્વાસમાં તકલીફ હોય તો ઓક્સિજન આપવો.
• IV Line તૈયાર રાખવી.
• તમામ ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• ASV માટે તરત રિફરલ કરવું.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર સ્કોર્પિયન બાઈટ (Standing Orders for Scorpion Bite)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• સ્કોર્પિયન બાઈટ (Scorpion Bite) એ વીંછીના ડંખથી થતી ઇજા છે. મોટા ભાગના કેસમાં સિવિયર લોકલ પેઇન (Severe Local Pain) થાય છે, જ્યારે કેટલીક ઝેરી પ્રજાતિઓમાં કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર અને નર્વસ સિસ્ટમ પર ગંભીર અસર થઈ શકે છે.
• નર્સનું મુખ્ય કાર્ય પેઇન કંટ્રોલ, પેશન્ટને સ્ટેબલ રાખવો, વાઇટલ સાઈન્સ મોનિટર કરવું અને જરૂરી હોય તો હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું છે.

1. પેશન્ટને કમ્ફર્ટ આપવો (Reassure and Comfort the Patient)

સૌપ્રથમ પેશન્ટને શાંત કરવો અને ગભરાટ દૂર કરવો.

• પેશન્ટને આરામદાયક સ્થિતિમાં રાખવો.
• Anxiety ઘટાડવી.
• Family Member ને પણ સમજાવવું.

2. Bite Site નું એસેસમેન્ટ (Assess the Bite Site)

સૌપ્રથમ Bite Site ની તપાસ કરવી.

ચેક કરવું

• Sting નું સ્થાન
• Swelling
• Redness
• Pain
• Bleeding
• Sting હજુ અંદર છે કે નહીં.

3. Sting દૂર કરવું (Remove the Sting)

જો Sting દેખાતો હોય તો Sterile Forceps વડે કાળજીપૂર્વક દૂર કરવો.

• હાથથી દબાવીને Sting કાઢવાનો પ્રયાસ ન કરવો.
• Bite Site ને ઇજા ન પહોંચાડવી.

4. Bite Site ક્લીન કરવી (Clean the Wound)

• Soap અને Running Water વડે સારી રીતે ધોવું.
• ત્યારબાદ Betadine Solution થી ક્લીન કરવું.
• Sterile Dressing કરવી.

5. Ice Pack લગાવવો (Apply Cold Compress)

લોકલ પેઇન અને Swelling ઘટાડવા

• Ice Pack અથવા Cold Compress લગાવવો.
• Ice સીધો Skin પર ન મૂકવો.

6. Pain Management (પેઇન કંટ્રોલ)

જો પેઇન વધારે હોય તો

• Analgesic આપવી.
• Standing Orders મુજબ દવા આપવી.
• Pain Score નું Assessment કરવું.

7. Tetanus Prophylaxis (TT Injection)

જો જરૂરી હોય તો

• TT Injection 0.5 mL IM આપવું.
• Vaccination History ચેક કરવી.

8. વાઇટલ સાઈન્સ મોનિટર કરવું (Monitor Vital Signs)

નિયમિત ચેક કરવું.

• Pulse
• BP
• Respiration
• Temperature
• SpO₂

9. શોકના લક્ષણો જોવું (Observe for Complications)

નીચેના લક્ષણો દેખાય તો ગંભીર સ્થિતિ માનવી.

• Hypotension
• Tachycardia
• Excessive Sweating
• Difficulty in Breathing
• Restlessness
• Shock

10. હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું (Referral)

જો નીચેના લક્ષણો હોય તો તરત Higher Centre પર રિફર કરવો.

• Severe Pain
• Shock
• Respiratory Distress
• Unconsciousness
• Cardiac Symptoms
• બાળકો અથવા વૃદ્ધ દર્દી

11. હેલ્થ એજ્યુકેશન (Health Education)

પેશન્ટ અને Family ને સમજાવવું.

• ઘરની આસપાસ સફાઈ રાખવી.
• રાત્રે ચંપલ પહેરીને ચાલવું.
• લાકડાં અથવા પથ્થર ઉઠાવતા પહેલાં તપાસ કરવી.
• વીંછી દેખાય તો તેને હાથથી પકડવી નહીં.

નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ (Role of Nurse)

• પેશન્ટને રિએશ્યોર કરવો.
• Bite Site નું Assessment કરવું.
• Sting દૂર કરવું.
• Bite Site ક્લીન કરવી.
• Ice Pack લગાવવો.
• Analgesic આપવી.
• TT Injection જરૂર મુજબ આપવું.
• વાઇટલ સાઈન્સનું મોનિટરિંગ કરવું.
• Complications માટે Observation કરવું.
• જરૂરી હોય તો Hospital Referral કરવું.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર ઇન્જરીઝ એન્ડ ફ્રેક્ચર્સ (Standing Orders for Injuries and Fractures)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• ઇન્જરી (Injury) એટલે શરીરના કોઈપણ ભાગને થયેલી ઇજા, જ્યારે ફ્રેક્ચર (Fracture) એટલે હાડકામાં તૂટવું અથવા ક્રેક પડવો. આવા કેસમાં નર્સનું મુખ્ય કાર્ય બ્લીડિંગ કંટ્રોલ, પેઇન ઘટાડવું, ફ્રેક્ચર્ડ ભાગને ઇમોબિલાઈઝ કરવો, શોક અટકાવવો અને પેશન્ટને સેફલી હોસ્પિટલ સુધી પહોંચાડવો છે.

સ્ટેપ્સ ઓફ મેનેજમેન્ટ (Steps of Management)

1. પેશન્ટને કમ્ફર્ટ આપવો (Reassure and Comfort the Patient)

સૌપ્રથમ પેશન્ટને શાંત રાખવો અને ગભરાટ દૂર કરવો.

• કમ્ફર્ટેબલ પોઝિશનમાં રાખવો.
• બિનજરૂરી હલનચલન અટકાવવું.
• ફેમિલીને પણ વિશ્વાસ આપવો.

2. પ્રાઈમરી એસેસમેન્ટ કરવું (Primary Assessment)

સૌપ્રથમ ABC નું એસેસમેન્ટ કરવું.

• Airway
• Breathing
• Circulation

પછી નીચેના મુદ્દા ચેક કરવા.

• Bleeding
• Swelling
• Deformity
• Severe Pain
• Open Wound
• Movement થાય છે કે નહીં.

3. વાઉન્ડ મેનેજમેન્ટ (Wound Management)

જો ખુલ્લી ઇજા હોય તો

• Antiseptic Solution થી વાઉન્ડ ક્લીન કરવી.
• Betadine Solution લગાવવું.
• Sterile Gauze અથવા Sterile Dressing કરવી.
• Infection થી બચાવ માટે વાઉન્ડને કવર કરવું.

4. ફ્રેક્ચર્ડ ભાગને ઇમોબિલાઈઝ કરવો (Immobilization)

જો Fracture ની શંકા હોય તો

• Splint વડે Immobilize કરવું.
• Fracture ઉપર અને નીચેના Joint ને Support આપવો.
• Bone ને સીધી કરવાનો પ્રયત્ન ન કરવો.
• અનાવશ્યક Movement ટાળવું.

5. વાઇટલ સાઈન્સ મોનિટર કરવાં (Monitor Vital Signs)

નિયમિત તપાસ કરવી.

• Temperature
• Pulse
• Respiration
• Blood Pressure
• SpO₂ (જો ઉપલબ્ધ હોય)

6. પેઇન મેનેજમેન્ટ (Pain Management)

પેશન્ટને પેઇન ઓછું થાય તે માટે

• Injured Part ને Support આપવો.
• Standing Orders મુજબ Analgesic આપવી.
• Pain નું નિયમિત Assessment કરવું.

7. શોક માટે ઓબ્ઝર્વેશન (Observe for Shock)

ફ્રેક્ચરમાં Blood Loss ના કારણે Shock આવી શકે છે.

નીચેના લક્ષણો ચેક કરવા.

• Cold Skin
• Pale Face
• Rapid Pulse
• Low BP
• Restlessness
• Sweating

જોઈએ તો Anti-Shock Management શરૂ કરવું.

8. TT પ્રોફાઈલેકસિસ (Tetanus Prophylaxis)

જો Open Injury હોય તો

• TT Injection 0.5 mL IM આપવું.
• Vaccination History પૂછવી.

9. હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું (Hospital Referral)

નીચેની સ્થિતિમાં તરત Higher Centre પર મોકલવો.

• Open Fracture
• Severe Bleeding
• Multiple Fracture
• Head Injury
• Spine Injury
• Shock
• Neurovascular Injury

ટ્રાન્સપોર્ટ પહેલાં Fracture ને Immobilize કરવું ફરજિયાત છે.

નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ (Role of Nurse)

• Primary Assessment કરવું.
• Bleeding Control કરવું.
• Sterile Dressing કરવી.
• Splint લગાવી Immobilization કરવું.
• Pain Relief આપવી.
• Vital Signs Monitor કરવાં.
• Shock માટે Observation રાખવું.
• TT Injection જરૂર મુજબ આપવું.
• તમામ Observation નું Documentation કરવું.
• Safe Referral કરવું.

કરવું નહીં (Don’ts)

• Fractured Bone ને જોરથી સીધી કરવી નહીં.
• Open Fracture માં Bone અંદર ધકેલવી નહીં.
• Immobilization વગર Transport કરવો નહીં.
• Wound પર ગંદા કપડાં બાંધવા નહીં.
• પેશન્ટને બિનજરૂરી હલનચલન કરાવવું નહીં.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર ફેઇન્ટિંગ (Standing Orders for Fainting)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• ફેઇન્ટિંગ (Fainting / Syncope) એ મગજમાં થોડા સમય માટે બ્લડ ફ્લો ઘટવાથી થતી ટેમ્પરરી અનકોન્શિયસનેસ (Temporary Unconsciousness) છે. તે સામાન્ય રીતે લો BP, શોક, ડિહાઇડ્રેશન, લાંબા સમય સુધી ઉભા રહેવું, પેઇન, ફિયર અથવા ઇમોશનલ સ્ટ્રેસ ને કારણે થઈ શકે છે.
• નર્સનું મુખ્ય કાર્ય પેશન્ટને સેફ રાખવું, બ્રેઇન સુધી બ્લડ સપ્લાય વધારવો, વાઇટલ સાઈન્સ મોનિટર કરવું અને જરૂર પડે તો હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું છે.

1. પેશન્ટને સેફ પોઝિશનમાં રાખવો (Position the Patient Safely)

સૌપ્રથમ પેશન્ટને સપાટ જગ્યાએ સુવડાવવો.

• Fresh Air મળે તેવી જગ્યાએ રાખવો.
• ટાઈટ કપડાં ઢીલા કરવાં.
• આસપાસની ભીડ દૂર કરવી.

2. પગ ઊંચા રાખવા (Elevate the Legs)

બ્રેઇન સુધી બ્લડ સપ્લાય વધારવા માટે

• પગ લગભગ 20–30 cm જેટલા ઊંચા રાખવા.
• જો Spine Injury ની શંકા હોય તો પગ ઊંચા ન કરવા.

3. વાઇટલ સાઈન્સ ચેક કરવા (Check Vital Signs)

તાત્કાલિક ચેક કરવું.

• Pulse
• BP
• Respiration
• Temperature
• SpO₂ (જો ઉપલબ્ધ હોય)

4. કારણ શોધવું (Find the Cause)

ફેઇન્ટિંગ શા માટે થયું તે જાણવા હિસ્ટ્રી લેવી.

• ભૂખ્યા હતા?
• ગરમીમાં હતા?
• લાંબા સમય સુધી ઉભા હતા?
• Bleeding થયું?
• Heart Disease નો History?
• કોઈ Medicine લે છે?

5. ઇજા હોય તો First Aid આપવી (Provide First Aid)

જો પડી જવાથી

• Bleeding હોય તો કંટ્રોલ કરવું.
• Fracture ની શંકા હોય તો Immobilize કરવું.
• Head Injury હોય તો ખાસ ધ્યાન રાખવું.

6. કોન્શિયસ થયા પછી કાળજી (Care After Regaining Consciousness)

કોન્શિયસ થયા પછી

• Deep Breathing કરાવવું.
• તરત ઉભા ન કરવાં.
• ધીમે ધીમે બેસાડવા.
• પછી ઊભા કરવાં.

7. ફ્લુઈડ્સ આપવાં (Provide Fluids)

જો પેશન્ટ સંપૂર્ણ કોન્શિયસ હોય તો

• પાણી
• ORS
• Fruit Juice
• Tea અથવા Coffee (જરૂર મુજબ)

ઉલટી થતી હોય તો Oral Fluids ન આપવા.

8. હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું (Referral)

નીચેની સ્થિતિમાં તરત રિફર કરવું.

• લાંબા સમય સુધી Unconscious રહે.
• Recurrent Fainting થાય.
• Chest Pain હોય.
• Convulsion થાય.
• Head Injury હોય.
• Pulse અથવા BP ખૂબ Abnormal હોય.

નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ (Role of Nurse)

• Airway ખુલ્લો રાખવો.
• Legs Elevate કરવાં.
• Vital Signs Monitor કરવાં.
• First Aid આપવી.
• Cause શોધવો.
• Recovery સુધી Observation રાખવું.
• જરૂર પડે તો Referral કરવું.

કરવું નહીં (Don’ts)

• બેભાન પેશન્ટને પાણી પીવડાવવું નહીં.
• જોરથી ઊભા કરવાં નહીં.
• ચહેરા પર પાણી છાંટીને જાગાડવાનો પ્રયત્ન ન કરવો.
• ભીડ એકઠી થવા દેવી નહીં.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર હેમોરેજ (Standing Orders for Hemorrhage)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• હેમોરેજ (Hemorrhage) એટલે બ્લડ વેસલમાંથી વધુ પ્રમાણમાં બ્લીડિંગ થવું. સમયસર બ્લીડિંગ કંટ્રોલ ન કરવામાં આવે તો Hypovolemic Shock થઈ શકે છે.

સ્ટેપ્સ ઓફ મેનેજમેન્ટ (Steps of Management)

1. પેશન્ટને સુવડાવી કમ્ફર્ટ આપવો (Position and Reassure)

• Supine Position માં સુવડાવવો.
• Foot End થોડું Elevate કરવું.
• પેશન્ટને શાંત રાખવો.

2. બ્લીડિંગ કંટ્રોલ કરવું (Control Bleeding)

• Direct Pressure આપવું.
• Sterile Pad લગાવવું.
• Bleeding Point ઉપર સતત Pressure રાખવું.

3. પ્રેશર બેન્ડેજ કરવું (Pressure Bandage)

Bleeding Control થયા પછી

• Pressure Bandage લગાવવું.
• Dressing Secure કરવી.

4. વાઇટલ સાઈન્સ ચેક કરવાં (Monitor Vital Signs)

• Pulse
• BP
• Respiration
• Temperature
• SpO₂

5. ફ્લુઈડ્સ આપવાં (Fluid Replacement)

જો પેશન્ટ Conscious હોય તો

• ORS
• Water
• Coconut Water આપવું.

6. શોક માટે ઓબ્ઝર્વેશન (Observe for Shock)

ચેક કરવું.

• Cold Skin
• Pale Face
• Rapid Pulse
• Low BP
• Sweating

7. હિસ્ટ્રી લેવી (History Taking)

• Bleeding નું કારણ
• Injury
• Surgery
• Drug History

8. હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું (Hospital Referral)

જો

• Bleeding બંધ ન થાય
• Shock હોય
• Internal Hemorrhage ની શંકા હોય તો તરત Higher Centre પર મોકલવું.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર વાઉન્ડ (Standing Orders for Wound)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction):

• વાઉન્ડ (Wound) એટલે સ્કિન અથવા અંદરના ટિશ્યૂની કન્ટિન્યુઈટીમાં થયેલો બ્રેક. વાઉન્ડ Cut, Laceration, Puncture, Abrasion અથવા Penetrating Injury ના કારણે થઈ શકે છે. વાઉન્ડમાં મુખ્ય હેતુ Bleeding Control, Infection Prevention, Proper Dressing અને Early Healing છે.

સ્ટેપ્સ ઓફ મેનેજમેન્ટ (Steps of Management)

1. પેશન્ટનું એસેસમેન્ટ કરવું (Initial Assessment)

સૌપ્રથમ પેશન્ટની જનરલ કન્ડિશન તપાસવી.

• વાઉન્ડ કેવી રીતે થયું.
• ક્યારે થયું.
• કઈ વસ્તુથી થયું.
• Bleeding કેટલું છે.
• Foreign Body છે કે નહીં.

2. વાઉન્ડ ક્લીન કરવું (Clean the Wound)

વાઉન્ડને સારી રીતે સાફ કરવું.

• Clean Water અથવા Normal Saline થી ધોવું.
• Antiseptic Solution થી ક્લીન કરવું.
• આસપાસની ગંદકી દૂર કરવી.

3. ફોરેન બોડી દૂર કરવી (Remove Foreign Body)

જો વાઉન્ડમાં

• Glass
• Wood
• Stone
• Dust
• Dirt

હોય તો સાવધાનીથી દૂર કરવું.

ત્યારબાદ ફરીથી Antiseptic થી ક્લીન કરવું.

4. એન્ટિસેપ્ટિક ડ્રેસિંગ કરવું (Apply Antiseptic Dressing)

• Betadine Solution લગાવવું.
• Sterile Gauze વડે Cover કરવું.
• Sterile Bandage લગાવવું.

5. બ્લીડિંગ કંટ્રોલ કરવું (Control Bleeding)

જો Bleeding ચાલુ હોય તો

• Direct Pressure આપવું.
• Sterile Pad લગાવવું.
• જરૂર પડે તો Pressure Bandage કરવું.

6. TT અને મેડિકેશન આપવી (Medication and TT Prophylaxis)

Standing Orders મુજબ

• TT Injection 0.5 mL IM
• Analgesic
• Antibiotic (જરૂર મુજબ) આપવી.

7. વાઉન્ડનું સતત ઓબ્ઝર્વેશન (Observation)

નિયમિત તપાસ કરવી.

• Pain
• Swelling
• Redness
• Pus
• Fever

જો Infection ના લક્ષણો દેખાય તો તરત Medical Officer ને જાણ કરવી.

8. હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું (Hospital Referral)

નીચેની સ્થિતિમાં તરત Higher Centre પર મોકલવું.

• Deep Wound
• Large Wound
• Gun Shot Injury
• Animal Bite
• Tendon Injury
• Heavy Bleeding
• Suturing જરૂરી હોય

નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ (Role of Nurse)

• Proper Assessment કરવું.
• Bleeding Control કરવું.
• Sterile Dressing કરવી.
• TT આપવું.
• Medication આપવી.
• Infection માટે Observation રાખવું.
• Documentation કરવું.
• જરૂરી હોય તો Referral કરવું.

કરવું નહીં (Don’ts)

• Dirty Cloth થી Dressing કરવી નહીં.
• Foreign Body ને જોરથી ખેંચવું નહીં.
• Deep Wound માં Delay કરવું નહીં.
• Sterility Break કરવી નહીં.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર અનકોન્શિયસનેસ (Standing Orders for Unconsciousness)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• અનકોન્શિયસનેસ (Unconsciousness) એટલે એવી સ્થિતિ જેમાં પેશન્ટ આસપાસના વાતાવરણ અથવા સ્ટિમ્યુલસનો કોઈ response આપતો નથી. આ સ્થિતિ Head Injury, Stroke, Poisoning, Shock, Hypoglycemia, Epilepsy અથવા અન્ય Medical Emergency ના કારણે થઈ શકે છે.

સ્ટેપ્સ ઓફ મેનેજમેન્ટ (Steps of Management)

1. એરવે અને સેફ્ટી સુનિશ્ચિત કરવી (Ensure Airway and Safety)

સૌપ્રથમ પેશન્ટને સલામત જગ્યાએ રાખવો.

• સારી વેન્ટિલેશનવાળી જગ્યાએ સુવડાવવો.
• Airway ખુલ્લો રાખવો.
• આસપાસની ભીડ દૂર કરવી.

2. યોગ્ય પોઝિશન આપવી (Position the Patient)

• Recovery Position અથવા Side-Lying Position માં રાખવો.
• જો સ્પાઈનલ ઇન્જરીની શંકા હોય તો Neck હલાવવી નહીં.
• Tight Clothes ઢીલા કરવા.

3. એરવે ક્લિયર કરવો (Maintain Clear Airway)

• Mouth માં રહેલા Secretions દૂર કરવાં.
• Denture હોય તો કાઢી નાખવું.
• જરૂર પડે તો Suction કરવું.

4. વાઇટલ સાઈન્સ તપાસવાં (Monitor Vital Signs)

ચેક કરવું

• Pulse
• Respiration
• Blood Pressure
• Temperature
• SpO₂
• Glasgow Coma Scale (GCS) (જો શક્ય હોય)

5. બ્રિધિંગ સપોર્ટ આપવો (Support Breathing)

જો Breathing ન હોય અથવા મુશ્કેલ હોય તો

• Artificial Respiration આપવી.
• જરૂર મુજબ CPR શરૂ કરવું.
• Oxygen આપવી (Standing Orders મુજબ).

6. કારણ શોધવું (Identify the Cause)

સગાં અથવા સાક્ષીઓ પાસેથી જાણવું.

• અચાનક બેભાન થયા કે ધીમે ધીમે?
• Head Injury થઈ હતી?
• Poison લીધું?
• Epileptic Fit આવ્યો?
• Diabetes અથવા Hypertension છે?

7. સતત ઓબ્ઝર્વેશન (Continuous Observation)

નિયમિત તપાસ કરવી.

• Conscious Level
• Pupil Reaction
• Respiration
• Pulse
• BP

8. હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું (Hospital Referral)

તરત Higher Centre પર મોકલવું જો

• લાંબા સમય સુધી Conscious ન થાય.
• Breathing Problem હોય.
• Convulsion આવે.
• Head Injury હોય.
• Poisoning ની શંકા હોય.

નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ (Role of Nurse)

• Airway Maintain કરવો.
• Vital Signs Monitor કરવાં.
• Artificial Respiration/CPR જરૂર મુજબ આપવું.
• Documentation કરવું.
• Continuous Observation રાખવું.
• સમયસર Referral કરવું.

કરવું નહીં (Don’ts)

• બેભાન પેશન્ટને પાણી કે દવા મોઢેથી આપવી નહીં.
• જોરથી બેસાડવું નહીં.
• કારણ જાણ્યા વગર ખવડાવવું નહીં.
• પેશન્ટને એકલો છોડવો નહીં.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર પોઈઝનિંગ (Standing Orders for Poisoning)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• પોઈઝનિંગ (Poisoning) એટલે શરીરમાં કોઈ Poisonous Substance પ્રવેશવાથી થતી ઇમરજન્સી સ્થિતિ. Poison મોઢા દ્વારા (Ingestion), શ્વાસ દ્વારા (Inhalation), સ્કિન દ્વારા (Absorption) અથવા Injection દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશી શકે છે. યોગ્ય સમયે Airway Maintain કરવું, Poison ની ઓળખ કરવી અને Early Referral ખૂબ જરૂરી છે.

સ્ટેપ્સ ઓફ મેનેજમેન્ટ (Steps of Management)

1. પેશન્ટનું પ્રાથમિક એસેસમેન્ટ (Initial Assessment)

• સૌપ્રથમ પેશન્ટની કન્ડિશન તપાસવી.

ચેક કરવું

• પેશન્ટ Conscious છે કે નહીં.
• કયો Poison લીધો.
• કેટલા સમય પહેલા લીધો.
• અંદાજિત માત્રા કેટલી હતી.

2. એરવે અને બ્રિધિંગ જાળવવું (Maintain Airway & Breathing)

સૌપ્રથમ

• Airway ખુલ્લો રાખવો.
• Breathing ચેક કરવી.
• Tight Clothes ઢીલા કરવા.
• જરૂર પડે તો Oxygen આપવું.

3. વાઇટલ સાઈન્સ તપાસવાં (Monitor Vital Signs)

નિયમિત તપાસ કરવી.

• Pulse
• Blood Pressure
• Respiration
• Temperature
• SpO₂

4. વિગતવાર હિસ્ટ્રી લેવી (History Taking)

સગાં અથવા મિત્ર પાસેથી માહિતી મેળવવી.

• Poison નું નામ
• Poison લેવાનો સમય
• કેટલું Poison લીધું
• Vomiting થયું કે નહીં
• અગાઉ કોઈ Treatment લીધી કે નહીં

5. પેશન્ટને સ્ટેબલ રાખવો (Stabilize the Patient)

• Side-Lying Position માં રાખવો.
• Continuous Observation રાખવું.
• Convulsion આવે તો Injury થી બચાવવું.

6. પ્રાથમિક ટ્રીટમેન્ટ આપવી (Initial Treatment)

Standing Orders મુજબ

• Oxygen
• IV Fluids
• Activated Charcoal (જરૂર મુજબ)
• Specific Antidote (Medical Officer ની સલાહ મુજબ)

7. Poison નું Evidence સાચવવું (Preserve Evidence)

જો શક્ય હોય તો

• Poison Bottle
• Tablet Strip
• Vomitus
• Chemical Container

હોસ્પિટલમાં સાથે મોકલવું.

8. તરત રિફર કરવું (Early Referral)

નીચેની સ્થિતિમાં Higher Centre પર મોકલવું.

• Unconsciousness
• Convulsion
• Respiratory Distress
• Severe Poisoning
• Shock

નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ (Role of Nurse)

• Airway Maintain કરવો.
• Vital Signs Monitor કરવાં.
• History લેવી.
• Poison નું Sample સાચવવું.
• Emergency Care આપવી.
• Documentation કરવું.
• Early Referral કરવું.

કરવું નહીં (Don’ts)

• Acid અથવા Alkali Poisoning માં Vomiting કરાવવી નહીં.
• Unconscious Patient ને Oral Fluids આપવાં નહીં.
• Poison Container ફેંકી દેવું નહીં.
• Delay કરવું નહીં.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર એપિસ્ટેક્સિસ (Standing Orders for Epistaxis / Nose Bleeding)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• એપિસ્ટેક્સિસ (Epistaxis) એટલે નાકમાંથી બ્લીડિંગ થવું (Nose Bleeding). સામાન્ય રીતે Nose Injury, High BP, Dry Weather, Nose Picking, Infection અથવા Trauma ના કારણે થઈ શકે છે. મોટાભાગના કેસમાં યોગ્ય First Aid થી બ્લીડિંગ કંટ્રોલ થઈ જાય છે.

સ્ટેપ્સ ઓફ મેનેજમેન્ટ (Steps of Management)

1. પેશન્ટને શાંત રાખવો (Reassure the Patient)

• સૌપ્રથમ પેશન્ટને ગભરાટમાંથી બહાર લાવી કમ્ફર્ટેબલ બનાવવો. Panic થવાથી Blood Pressure વધી શકે છે અને બ્લીડિંગ વધી શકે છે.

2. યોગ્ય પોઝિશન આપવી (Position the Patient Properly)

પેશન્ટને સીધા બેસાડવા.

• Head થોડું Forward Bend કરાવવું.
• પાછળ સુવડાવવો નહીં.
• Blood ગળી ન જાય તેનું ધ્યાન રાખવું.

3. બ્લીડિંગ કંટ્રોલ કરવું (Control the Bleeding)

• Nose ના Soft Part ને Thumb અને Finger વડે 10–15 મિનિટ દબાવી રાખવો.
• Mouth દ્વારા શ્વાસ લેવા કહેવું.

4. કોલ્ડ કમ્પ્રેસ આપવો (Apply Cold Compress)

• Nose Bridge અથવા Forehead પર Ice Pack અથવા Cold Compress મૂકવો.
• Vasoconstriction થવાથી બ્લીડિંગ ઓછું થાય છે.

5. કપડાં ઢીલા કરવા (Loosen Tight Clothing)

ખાસ કરીને

• Neck
• Chest

આસપાસના Tight Clothes ઢીલા કરવા.

6. વાઇટલ સાઈન્સ તપાસવાં (Monitor Vital Signs)

ચેક કરવું

• Blood Pressure
• Pulse
• Respiration

High BP હોય તો ખાસ ધ્યાન રાખવું.

7. પેશન્ટને સૂચનાઓ આપવી (Patient Instructions)

પેશન્ટને સમજાવવું કે

• Nose Blow કરવું નહીં.
• Nose Picking કરવું નહીં.
• જોરથી ઉધરસ અથવા છીંક આવે તો Mouth Open રાખવું.

8. હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું (Referral)

જો

• 15–20 મિનિટ પછી પણ બ્લીડિંગ બંધ ન થાય.
• વારંવાર Nose Bleeding થાય.
• Head Injury સાથે Nose Bleeding હોય.
• Severe Blood Loss થાય.

તો તરત Higher Centre પર રિફર કરવો.

નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ (Role of Nurse)

• પેશન્ટને Calm રાખવો.
• યોગ્ય Position આપવી.
• Nose Compression કરવું.
• Cold Compress આપવો.
• Vital Signs Monitor કરવાં.
• BP Record કરવું.
• Documentation કરવું.
• જરૂર પડે તો Referral કરવું.

કરવું નહીં (Don’ts)

• Head પાછળ ઝુકાવવું નહીં.
• Nose Blow કરાવવું નહીં.
• Nose માં આંગળી નાખવી નહીં.
• બિનજરૂરી Cotton ઊંડે સુધી ભરવી નહીં.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર MCH કેર (Standing Orders for MCH Care)

ફોર ધ મધર (For the Mother)

1. મોર્નિંગ સિકનેસનું મેનેજમેન્ટ (Management of Morning Sickness)

અર્લી પ્રેગ્નન્સી દરમિયાન જો નોઝિયા (Nausea) અને વોમિટિંગ (Vomiting) હોય તો

• સ્મોલ અને ફ્રિક્વન્ટ મિલ્સ લેવા સલાહ આપવી.
• ઓઈલી અને સ્પાઈસી ફૂડ અવોઇડ કરાવવું.
• ડોક્ટરના ઓર્ડર મુજબ એન્ટીઈમેટિક (Antiemetic) આપવી.
• એડિક્વેટ ફ્લુઈડ ઇન્ટેક જાળવવો.

2. PIH નું મેનેજમેન્ટ (Pregnancy Induced Hypertension)

જો PIH હોય તો

• બ્લડ પ્રેશરનું રેગ્યુલર મોનિટરિંગ કરવું.
• સોલ્ટ રિસ્ટ્રિક્ટેડ ડાયેટ લેવાની સલાહ આપવી.
• કમ્પ્લીટ રેસ્ટ કરાવવો.
• હેડએક, બ્લર્ડ વિઝન અને એપીગેસ્ટ્રિક પેઇન જેવા ડેન્જર સાઇન્સ સમજાવવા.
• જરૂર પડે તો હાયર સેન્ટર પર રિફર કરવું.

3. ઈડીમાનું મેનેજમેન્ટ (Management of Edema)

જો ફેસ, હેન્ડ અથવા ફીટમાં એડીમા (Edema) હોય તો

• બ્લડ પ્રેશર ચેક કરવું.
• યુરિનમાં એલ્બ્યુમિન ટેસ્ટ કરાવવો.
• પ્રી-એક્લેમ્પ્સિયાની શંકા હોય તો તરત હોસ્પિટલ રિફર કરવું.

4. હાઈ રિસ્ક પ્રેગ્નન્સી (High Risk Pregnancy)

જો

• APH
• PPH
• સીવિયર PIH
• એક્લેમ્પ્સિયા
• સીવિયર એનિમિયા

હોય તો ઇમિડિયેટ હોસ્પિટલ રિફર કરવું.

5. પોસ્ટપાર્ટમ ફીવરનું મેનેજમેન્ટ (Postpartum Fever)

ડિલિવરી પછી ફીવર હોય તો

ચેક કરવું

• ફાઉલ સ્મેલિંગ લોકિયા
• વૂન્ડ ઇન્ફેક્શન
• બ્રેસ્ટ એન્ગોર્જમેન્ટ
• માસ્ટાઇટિસ

ડોક્ટરના ઓર્ડર મુજબ એન્ટીપાયરેટિક આપવી અને હોસ્પિટલ રિફર કરવું.

6. સ્ટિલબર્થમાં કેર (Stillbirth Care)

• મધરને સાયકોલોજિકલ સપોર્ટ આપવો.
• ઇમોશનલ કાઉન્સેલિંગ કરવું.
• બ્રેસ્ટ એન્ગોર્જમેન્ટનું મેનેજમેન્ટ કરવું.
• ફર્ધર ઇન્વેસ્ટિગેશન માટે હોસ્પિટલ રિફર કરવું.

ફોર ધ ન્યુબોર્ન બેબી (For the Newborn Baby)

1. એરવે અને બોડી ટેમ્પરેચર મેન્ટેઇન કરવું

જન્મ પછી

• એરવે ક્લિયર કરવો.
• રેસ્પિરેશન ચેક કરવું.
• બોડી ટેમ્પરેચર મેન્ટેઇન કરવું.
• બેબીને ડ્રાય કરીને વોર્મ રાખવો.

2. કોન્જેનિટલ એનોમલી ચેક કરવી

ચેક કરવું

• ક્લેફ્ટ લિપ
• ક્લેફ્ટ પેલેટ
• પેટન્ટ રેક્ટમ
• ક્લબ ફૂટ
• સ્પાઇના બિફિડા

કોઈ એબનોર્માલિટી હોય તો હોસ્પિટલ રિફર કરવું.

3. બર્થ મેઝરમેન્ટ્સ રેકોર્ડ કરવાં

રેકોર્ડ કરવું

• બર્થ વેઇટ
• લેન્થ
• હેડ સરકમફરન્સ
• ચેસ્ટ સરકમફરન્સ

4. અર્લી બ્રેસ્ટફીડિંગ શરૂ કરાવવું

• જન્મ પછી પ્રથમ કલાકમાં બ્રેસ્ટફીડિંગ શરૂ કરાવવું.
• કોલોસ્ટ્રમ જરૂર પીવડાવવું.
• એક્સક્લુઝિવ બ્રેસ્ટફીડિંગ વિશે સમજાવવું.

નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ (Role of Nurse)

• મધર અને બેબીનું રેગ્યુલર એસેસમેન્ટ કરવું.
• વાઇટલ સાઈન્સ મોનિટર કરવાં.
• હાઈ રિસ્ક કેસ વહેલા ઓળખવા.
• સાયકોલોજિકલ સપોર્ટ આપવો.
• બ્રેસ્ટફીડિંગ કાઉન્સેલિંગ કરવું.
• યોગ્ય ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• જરૂર પડે ત્યારે ઇમિડિયેટ રિફરલ કરવું.

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ ફોર કન્વલ્ઝન ઇન ચિલ્ડ્રન (Standing Orders for Convulsions in Children)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• કન્વલ્ઝન (Convulsion) એટલે બાળકમાં અચાનક થતી અનકન્ટ્રોલ્ડ મસલ્સ કોન્ટ્રાક્શન અથવા ફિટ્સ (Fits/Seizure). સામાન્ય રીતે હાઈ ફીવર (Febrile Convulsion), CNS ઇન્ફેક્શન, એપિલેપ્સી, હાઈપોગ્લાયસેમિયા અથવા અન્ય ન્યુરોલોજિકલ ડિસઓર્ડર ના કારણે થઈ શકે છે. કન્વલ્ઝન દરમિયાન એરવે મેન્ટેઇન કરવું અને બાળકને ઈન્જરીથી બચાવવું સૌથી અગત્યનું છે.

સ્ટેપ્સ ઓફ મેનેજમેન્ટ (Steps of Management)

1. બાળકને સેફ પોઝિશનમાં રાખવું (Place the Child Safely)

સૌપ્રથમ બાળકને બેડ અથવા સમતલ જગ્યાએ સુવડાવવું.

• બાળકને Side Position માં રાખવું.
• આસપાસની જોખમી વસ્તુઓ દૂર કરવી.
• કન્વલ્ઝન દરમિયાન બાળકને જોરથી પકડી રાખવું નહીં.

2. હિસ્ટ્રી લેવી (Take Proper History)

પેરેન્ટ્સ પાસેથી જરૂરી હિસ્ટ્રી લેવી.

પૂછવાના મુદ્દા

• કન્વલ્ઝન ક્યારે શરૂ થયું?
• કેટલો સમય ચાલ્યું?
• પહેલા પણ આવી હિસ્ટ્રી છે?
• હાઈ ફીવર હતું કે નહીં?
• કોઈ Head Injury અથવા દવા લીધી છે કે નહીં?
• કોઈ ફેમિલી હિસ્ટ્રી છે કે નહીં?

3. એરવે મેન્ટેઇન કરવો (Maintain Airway)

• Neck અને Chest ના ટાઈટ કપડાં ઢીલા કરવા.
• Mouth માં રહેલા સિક્રેશનને Gauze અથવા Suction વડે દૂર કરવા.
• એરવે ક્લિયર રાખવો.
• બાળકના મોઢામાં ચમચી, આંગળી અથવા અન્ય વસ્તુ નાખવી નહીં.

4. વાઇટલ સાઈન્સ મોનિટર કરવાં (Monitor Vital Signs)

રેગ્યુલર ચેક કરવું

• ટેમ્પરેચર
• પલ્સ
• રેસ્પિરેશન
• બ્લડ પ્રેશર
• SpO₂ (જો ઉપલબ્ધ હોય)

5. હાઈ ફીવરનું મેનેજમેન્ટ (Management of High Fever)

જો હાઈ ફીવર હોય તો

• કોલ્ડ સ્પોન્જિંગ કરવું.
• ડોક્ટરના ઓર્ડર મુજબ એન્ટીપાયરેટિક આપવી.
• ટેમ્પરેચરનું સતત મોનિટરિંગ કરવું.

6. કૉઝ શોધવો (Identify the Cause)

કન્વલ્ઝનનું સંભવિત કારણ શોધવાનો પ્રયત્ન કરવો.

• Febrile Convulsion
• Epilepsy
• CNS Infection
• Hypoglycemia
• Head Injury
• Poisoning

જરૂર મુજબ ઇન્વેસ્ટિગેશન માટે તૈયાર રાખવું.

7. હોસ્પિટલમાં રિફર કરવું (Immediate Referral)

નીચેની પરિસ્થિતિમાં તરત Higher Centre પર રિફર કરવું.

• પ્રથમ વખત કન્વલ્ઝન આવ્યું હોય.
• કન્વલ્ઝન 5 મિનિટથી વધુ ચાલે.
• વારંવાર કન્વલ્ઝન આવે.
• બાળક Unconscious રહે.
• Breathing Problem હોય.
• હાઈ ફીવર કંટ્રોલ ન થાય.

નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ (Role of Nurse)

• બાળકને સેફ પોઝિશનમાં રાખવું.
• એરવે મેન્ટેઇન કરવો.
• વાઇટલ સાઈન્સ મોનિટર કરવાં.
• કોલ્ડ સ્પોન્જિંગ કરવું (જો હાઈ ફીવર હોય).
• પેરેન્ટ્સ પાસેથી હિસ્ટ્રી લેવી.
• ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• સમયસર હોસ્પિટલ રિફર કરવું.
• પેરેન્ટ્સને કાઉન્સેલિંગ આપવું.

કરવું નહીં (Don’ts)

• કન્વલ્ઝન દરમિયાન બાળકને જોરથી પકડી રાખવું નહીં.
• બાળકના મોઢામાં ચમચી, કપડું કે આંગળી નાખવી નહીં.
• બળજબરીથી પાણી, દવા અથવા દૂધ પીવડાવવું નહીં.
• કન્વલ્ઝન દરમિયાન CPR શરૂ કરવું નહીં (જો સુધી Breathing બંધ ન થાય).

રોલ ઓફ કમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ વ્હાઇલ ઇમ્પ્લીમેન્ટિંગ સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ (Role of Community Health Nurse While Implementing Standing Orders)

ઇન્ટ્રોડક્શન (Introduction)

• કમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ (Community Health Nurse) સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ મુજબ પેશન્ટને સેફ, ઇફેક્ટિવ અને ટાઈમલી કેર પૂરી પાડે છે. નર્સની જવાબદારી માત્ર ટ્રીટમેન્ટ આપવાની નથી, પરંતુ એસેસમેન્ટ, ફર્સ્ટ એઇડ, કાઉન્સેલિંગ, રિફરલ, ફોલો-અપ અને ડોક્યુમેન્ટેશન પણ એટલું જ મહત્વનું છે.

રોલ ઓફ કમ્યુનિટી હેલ્થ નર્સ (Role of Community Health Nurse)

1. પેશન્ટનું કોમ્પ્રિહેન્સિવ એસેસમેન્ટ કરવું (Comprehensive Assessment)

કોઈપણ ટ્રીટમેન્ટ શરૂ કરતા પહેલા પેશન્ટનું સંપૂર્ણ એસેસમેન્ટ કરવું.

એસેસમેન્ટમાં સમાવેશ કરવો

• જનરલ હેલ્થ હિસ્ટ્રી
• ઓનસેટ ઓફ ડિસીઝ
• પ્રેઝન્ટ સાઇન્સ એન્ડ સિમ્પટમ્સ
• ફેમિલી હિસ્ટ્રી
• અગાઉ લીધેલી ટ્રીટમેન્ટ
• થયેલી કોમ્પ્લિકેશન

2. પેશન્ટની કન્ડિશનનું મોનિટરિંગ કરવું (Monitor Patient’s Condition)

પેશન્ટની હાલની કન્ડિશનનું સતત અવલોકન કરવું.

રેગ્યુલર ચેક કરવું

• ટેમ્પરેચર
• પલ્સ
• રેસ્પિરેશન
• બ્લડ પ્રેશર

સાથે પેશન્ટની જનરલ કન્ડિશનમાં થતા ફેરફારો નોંધવા.

3. પ્રોબ્લેમ અને નીડ્સ ઓળખવી (Identify Problems & Needs)

પેશન્ટની

• પ્રાયમરી પ્રોબ્લેમ
• પર્સનલ નીડ્સ
• ઇમિડિયેટ પ્રાયોરિટી

ઓળખીને કેર પ્લાન તૈયાર કરવો.

4. ફર્સ્ટ એઇડ અને ટ્રીટમેન્ટ આપવી (Provide First Aid & Treatment)

સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ મુજબ

• ફર્સ્ટ એઇડ આપવી.
• નર્સિંગ કેર આપવી.
• જરૂરી મેડિકેશન આપવી.
• પેશન્ટને કમ્ફર્ટેબલ રાખવો.

5. સાયકોલોજિકલ સપોર્ટ અને કાઉન્સેલિંગ (Psychological Support & Counselling)

• પેશન્ટને રિએશ્યોર કરવો.
• ફેમિલીને કન્ડિશન સમજાવવી.
• એન્ઝાયટી અને ફિયર ઘટાડવા કાઉન્સેલિંગ કરવું.

6. રિફરલ અને ફોલો-અપ પ્લાન કરવો (Referral & Follow-up)

જરૂર પડે ત્યારે

• Higher Centre પર રિફર કરવું.
• Referral Note તૈયાર કરવી.
• ફોલો-અપ ટ્રીટમેન્ટ વિશે માર્ગદર્શન આપવું.

7. હેલ્થ એજ્યુકેશન આપવું (Health Education)

પેશન્ટ અને ફેમિલીને સમજાવવું

• ડિસીઝનું કારણ
• કોમ્પ્લિકેશન
• મેડિકેશન
• ડાયેટ
• પર્સનલ હાઈજીન
• પ્રિવેન્શન

8. ડોક્યુમેન્ટેશન અને ઇવેલ્યુએશન (Documentation & Evaluation)

• તમામ ઓબ્ઝર્વેશન રેકોર્ડ કરવાં.
• આપવામાં આવેલી કેરનું ઇવેલ્યુએશન કરવું.
• પેશન્ટની પ્રોગ્રેસ નોંધવી.

9. કમ્યુનિકેબલ ડિસીઝની રિપોર્ટિંગ (Disease Notification)

જો કોઈ નોટિફાયેબલ ડિસીઝ જોવા મળે તો

• તરત હેલ્થ ઓફિસરને જાણ કરવી.
• સમયસર રિપોર્ટિંગ કરવું.

10. ઇમરજન્સી માટે તૈયાર રહેવું (Emergency Preparedness)

• મેડિસિન કિટ હંમેશા તૈયાર રાખવી.
• ઇમરજન્સી ઇક્વિપમેન્ટ ચેક કરવાં.
• જરૂરી ડ્રગ્સ ઉપલબ્ધ રાખવી.

11. પ્રોફેશનલ ડેવલપમેન્ટ (Professional Development)

નર્સે

• સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર્સ મેન્યુઅલનો અભ્યાસ કરવો.
• CME, વર્કશોપ અને સેમિનારમાં ભાગ લેવો.
• નવી ગાઇડલાઇન્સ પ્રમાણે નોલેજ અપડેટ રાખવું.

12. પ્રોફેશનલ એથિક્સ જાળવવી (Professional Ethics)

• પોતાની પ્રોફેશનલ લિમિટમાં રહીને કામ કરવું.
• સિનિયર અને ડોક્ટર સાથે કો-ઓર્ડિનેશન રાખવું.
• કોઈ ડાઉટ હોય તો યોગ્ય ઓથોરિટી પાસેથી માર્ગદર્શન લેવું.
• પેશન્ટની કોન્ફિડેન્શિયાલિટી જાળવવી.

13. સેફ એન્વાયરમેન્ટ જાળવવું (Maintain Safe Environment)

• ક્લીન અને સેફ એન્વાયરમેન્ટ જાળવવું.
• ઇન્ફેક્શન કન્ટ્રોલ પ્રોટોકોલ ફોલો કરવો.
• પેશન્ટની સેફ્ટી અને કમ્ફર્ટને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપવી.

નર્સની મુખ્ય જવાબદારીઓ (Key Responsibilities)

• કોમ્પ્રિહેન્સિવ એસેસમેન્ટ કરવું.
• વાઇટલ સાઈન્સ મોનિટર કરવાં.
• ફર્સ્ટ એઇડ અને ટ્રીટમેન્ટ આપવી.
• હેલ્થ એજ્યુકેશન આપવું.
• સાયકોલોજિકલ સપોર્ટ આપવો.
• રિફરલ અને ફોલો-અપ કરવું.
• ડોક્યુમેન્ટેશન કરવું.
• કમ્યુનિકેબલ ડિસીઝની નોટિફિકેશન કરવી.
• પ્રોફેશનલ નોલેજ અપડેટ રાખવી.
• પેશન્ટની સેફ્ટી જાળવવી.